By: Joseph Saia, Qatar
Kumin 2008 June thla khan US chuan International dan zawm duh lo ramte chu a blacklist-ah a thunlut leh a, chung ramte chuan engangin nge dan an bawhchhiat tih a hnuaiah hian kan thlir thuak thuak dawn a ni. A hmasain, US in blacklist a thenhran dan hi hriat a pawimawh a, awlsam taka kan hriatthiam theih nan “Tier 1″, “Tier 2″ ,”Tier 3″ te an ni, tiin chhinchhiah mai ila a tha ang.
Human Trafficking tam berna ram, human right leh civil right pawisa lo leh International dan zawm duh lo, luhlul ber ramte chu he a step 3-na “Tier 3″ ah hian an awm a ni tih hre bawk ila, kan fiah thei ang. Kan hriat leh tur pakhat chu human trafficking awm mah se hmasawn zel tum ramte an awm nual a, chung ramte chu “Tier1″ ah nge “Tier 2″ ah dah zawk tur tih a chian loh avangin ram thenkhat chu a step tarlan tel a ni lo tih hre bawk ila a tha awm e.
US blacklist ram zawng zawngte tarlan vek theih a nih dawn loh avangin Gulf ramte chauh kan thlur bik ang a. Gulf ramte zingah Kuwait, Oman, Qatar leh Saudi Arabia ramte hi dan lo anga mihring inchhawrna ram a nih avangin US chuan a blacklist ah a thunlut, Bahrain leh a sumdawnpui Malaysia te erawh chu a blacklist atangin a thaibo thung. US chuan ram 170-ah mihring dinhmuh enthlatute (Human Watchdog) a dah a, chungho chuan dan lo leh duhthlanna tel lova mihring inchhawr (trafficking for forced labour), nawhchizawrhna hmanga sumdawnna (commercial sexual exploitation), kum tling lova sipai intantir(forced military service) zawng zawngte a enthla reng a ni.
Kumin 2008-a US in a blacklist-a a dahbelh ramte chu Figi, Moldova leh Papua New Guinea ramte an ni. State Department-in “Trafficking in Persons Report in 2008″-a a tarlan dan chuan Sudan, Syria, Algeria, Iran, Cuba leh Burmate chu “Tier 3″ ah an la tel vek a ni. Nikum 2007 khan Bahrain, Malaysia, Venezuela, Ukbekistan leh Equatorial Guinea te chu “Tier 2″ atangin ” Tier 1″ ah an danthla a. Mahse an la enthla reng tho a ni.
US blacklist zinga ram 14 te chuan sanction an tawk ang a, sum indawntawnna an khar abakah tanpuina (Foreign Aid) pawh an pe tawh dawn lo a ni. Chuchuah ni lovin, ram hrang hrangin education leh culture exchange programme an neih pawhin chung ramte chuan tel theihna an nei ve dawn lo a ni. Saudi Arabia, Kuwait, Oman leh Qatar ramte chuan Asia khuamual atanga Bangladesh, India, Sri Lanka, Nepal, Pakistan, Philippine, Indonesia mite leh Africa khuamual atanga Kenya, Sudan, Nigeria leh Ethiopia mite chu In lam hnathawk (domestic servant) atan leh hna hnuaihnung zawkte thawk turin an ko va, chung mite chuan tihduhdahna leh hmuhsitna chi hrang hrang an tawk a, hmeichhe thenkhat phei chu sumdawnna atana hmangin nawhchizawrhna ruhah an dah hial a ni.
Secretary of State Condoleezza Rice-i senior adviser Mark Lagon-a pawn, “Gulf ramte hi human trafficking tam berna a nih avangin an dihhmun a ngaihtuahawm hle a, Gulf ram zinga United Arab Emirates (UAE) leh Bahrain ten hma an sawn chho hrat hrat a ni tih ka hmuhin ka lawm tak zet a ni. A bik takin UAE hmasawn dan hi Gulf ram dangte entawntlak tak a ni,” a ti. A bik takin Saudi Arabia hi a hming chhe ber a, “Tier 3″ ah tum 4 meuh an dah tawh a ni. US Human Watchdog ten an ripawt dan chuan Sudan ram hi mihring inzawrhchhuahna hmupui ber a ni a, an thawnchhuahte chu sal hnathawk turin leh nawhchi zuar tura an thawnchhuahte an ni. Chutianga an thawnchhuahho chu Syria ah an tam ber a, chuta tang chuan hmun dang dangah an thawnchhawng leh a, chuvang chuan Syria ram hi mihring inzawrhchhawnna hmunpui ber a ni e, tiin an ripawt bawk.
A bik takin Iraqi refugee-te chuan Syria ah hmun an khur a, chu’ng zinga rethei leh harsa tak takte chuan ei leh bar khamkhawp an neih loh avangin nawhchizuarahte an tang a, thenkhat phei chuan chhungte remtihnain chu hna chu an thawk a ni. Algeria ram pawh chutiang tho tho chu a ni. Algeria ram chuan Africa thlaler sub-Saharan atanga lo kalte chu duh tawkin an lo chhawr a, mi tak tak chu Europe lama nawhchizawrh sumdawnna atan an thawnchhuak leh a ni. Chutiang bawkin Iran ah pawh hmeichhiate dinhmun a la hniam em em mai a, an hmeichhiaten tihluihnaa nawhchizawrh te, leiba pek theih loh avanga pasal neih luihtir te an la tawk mek zel a ni.


a beng var thlak khawp mai. USA lah hi a in ti lal viau mai a, in ti lal tur pawh a ni tho a. kan ram BUrma chu list thenhrannaah pawh a berah maw an la dah ni..