Tunlai Thalaite Mizia leh an Mamawh

By: J. Khuma,  Tahan
Tunlai thalai, khawchhak tlanga cheng—Kalay-Kabaw phaikuama chengte hi changkang tak an ni.  An phak loh pawh hi phak loh anga thlir lova, an nih rih loh mahse an nih ve theih reng a ni tiha thil engkim thlir thiam an ni. An thawmhnaw hak leh sinfen danah postmodern rim an nam a. An chetchang danah leh an sukthlekah pawh neo-modernism an thleng a nih ber hi maw tih tur a ni. An sum lakluh leh ina an eiin leh an daikal in te erawh chu enlightenment (harhtharna) hunpui pawh la paltlang rih loh laia mite kha emaw, tih mai theih tur a ni lehlawi a.

Lehkha an  baihat tam viau a. Ka zir tawh hnu, ka hriat tawh hnu, ka hmuh thin tawh hnu an ti zul thei zel. Fakawm tak an ni. An thiam em, tih chuan thiam chuang lo, tih a tul leh thin. An thenawmpa tlangval fel tak a awm a, lehkha baihat bakah a thiam a, kut thiam lamah lah duai lo, tin Mizo nih manah Mizo tawng lah a thiam tha narawh. Ke chauh lendeng kethiah faipuat lovin a hun hmandan lah a felfai, tih ang tur kianghnai ami ngaihsan nachang hre lovin leh entawn nachang hre lovin kar hla dizuna uai zawng tuar thiam a har ngei ka tan tih ang deuhvin kar hla ram hla context dang daih ami mi pakhat tuemaw kan lo star ve leh ngawt hi chu a entawn tur nalai bar kan hre bawk si lo, entawna tive turin kan awmna ram leilung leh context inmil leh si lovin kan tal tahak mai mai em aw, a tih theih ang.

Hna thawh thiam a bar an nei lo. Lengzem chanchinbuina nupui neih ngam tlangval nazawngin a chawmna tur hnathawh leh hlawh an nei kher lo, a tih leh a thenin Mizo nula pasal neih ngam nazawngin buhthlei leh chawchhum an thiam vek kher lo, an tihfiamthu ang zawng zawng kan bur khung zova. Inchhungkhawsak lam thiama bar kan nei tawh lo. A nih inchhung lam ni lo a pawn lama sum leh pai zawn leh eibarzawnna lamah leh office khawi lo kala tirh-ah tal kan tangkai em, ti ila Nai He tih a tul tlat thin bawk si. Khawi laiah tak hman tlak ang i maw? Kan pu chhurbura kan chhun fuh em a, sekibuhchhuak ang maia tha thawh ngai lo chauh kan uar ta hlur mai. I R-dawn em tih chuan hman deuh lai chuan number 64 leh 46 lak kawp dawn em, tihna a ni a, tun hnaiah erawh chuan I R dawn em, kan tih chuan ram dinhmun denchhenin ram changkanga kal i tum em, tih ang a lo ni a, kan hre tlanglawn viau a ni. Amaherawh chu nakina boruak that huna inhuikhawm leh a har dawn avangin Zo History hi a va khingbai dawn ta ve, a va zuihral mai awm ve. A mi tha mang lo leh khawdang pawh hawi thei lo chin chauh kan bang a nih chuan mi chimral nuam tihtawk chauh kan awm dawn a ni a, L.Keivom sawi thin Historical View-a thlira hmunkhata inhaikhawm emaw, hmun khata rinbial ang emaw kha chu a va hla dawn em?

Spiritual Camping te kan ti ngun ta hle. Physical lam a developed tawk loh chuan spiritual-a chak tak nih hi a har a ni. Kawl thufingin ‘Pumpui a puar chauhvin thlarau lam kan ngaihtuah thei,” tia a lo sawi angin taksa lam a developed phawt a tul a ni. Pathian thuah pawh Mi rethei sinfen tur nei lo vawt ti lutuk riltam bawk si chu, “Pathian zarah puar tak leh lum takin lo awm rawh,” ti ila eng sinfen leh ei tur mah pe si lo ila engtin nge ni ang. Pathian hmangaihna chu chu mirethei chuan a takin a lumzia leh a hausakzia a tem thei dawn em ni. Hriatzauna Camping, Hnazawn dan Camping te leh Human Resource Management Camping te hi kan thalaite tan buatsaih ve ila mithiam Calvary cooker sit hmin mai ni lo, Oxford, Birmingham, Cambridge te , Harvard leh Yale university cooker sit hmin te pawh rawih sakin han bei ve ila. Kan hlawntling viau mahna. Chhandamna camp tih tawp lam kan rawt lo. Helam kan uar ang hian taksa lam hmasawnna i uar ve ang u. Kan khai rual a tul a ni. Pathian rawng kan bawl naah hian “A Tungchho” leh van kawk ngur mai zawng (vertical)-in kan bei rei ta a, “A Pheilak zawng” leh a leihrut zawng (horizontal)-in ti ila mihring kan awk tam zawk lawng maw ka ti deuh. Mihring man kan tum a, van lamah ringawt len kan deng a nih si chuan boruakah mihring an awm si lova kan man lo mai reng dawn asin. An awmna lei hrul zawna kan den a hun ta lo maw?

Hna thawh nei rinchhan tlak tak nula kan awm ta nual a. A thlamuanthlak khawp mai. Amaherawh chu hna la nei lo, rual erawh awt si, khawvel hmun hrang hranga an kum rualpuite chet dan entawn chak ve tur tinga media bawm bula thu hnai ve tak tak nula leh tlangval kan neihzat hi a la tam fe. Kan dinhmun chu eng pawh lo nise, khawvel kechheh hmu pha ve na chuan, kan lo awt ve a a ni ang. Incheina lam kan uar hle mai. Tam tak chu neihphak bak tak takin kan inchei ta. Nitin ei tur buaipuia nu leh pate an hmanhlelh viau lai a, an fanute lemina sam rawng duh hun huna an thlak chhen mai te hi khawia cheng nge an hman ang. Nu leh pate kan dil bawk si lo. Hnathawh sawi tur kan nei bawk si lo, sam kan pawt mar a, second tight third tight thar thar kan lei thei zel a. Khawia sum nge? A lang ruih mai. Dinhmun nena intulo lutuk rilru chauhva chen theih leh kan en thin video khawvel chauhva chen theihna hmuna kan chen vang a ni. Media a ni lo zawnga sirsawnpuina rah tha lo kan tithei awm e. Call girl tih hian kan vuah ve lo na a, kan awm nual niin miin min hmu tlat. Chhei le! Nu leh pate pawh hi an aa seng ka ti. Cheng an pek loh, hna thawh pawh nei bawk si lotena duh duh thawmhnaw an lei vel a, sam rawng duh duh huna an thlak tawh chuan fel lo a awm a ni, tihna chang hria kan va tam lo em? “Ka thian chumi khami chu chumi ram atangin a lo hawng a, mi tumsak alawm,” an tih hi kan awih seng dawn em ni? Nge a finfiah vel pawh peih lo khawpin nu leh pate kan thatchhe ta zawk? Ka phal thlawt lo!!

Zirna lamah lah engnge i zir ti ila, M.A Part I ka kai mek emaw M.Sc Part II ka bei te kan ti a. Eng nge Master thleng thlenga i kai chhan han ti ila, “A… ka lo qualify ve a, tih tur dang a awm chuang lova, ka chhungten kai leh rawh min ti a, ka kai ve tawp mai,” ti ta mai mai te kan ni nuk a. Kan kaisan a lawmawm tawh tehlul nen a chhan nei lo leh hawi lam nei bar lova kan kai erawh chu a baihvaihthlak hle thung si a nih hi. Tum neih a thupui tiin kan sawi fova. Chutiang tum mumal nei lovin Mizo kan ni kan hmel a tha, kan tum a sang bawk si tih hi keini tan a ni ve rih lo em ni le? Tunlai ah phei chuan tum neih hnuah pawh chu tumna anga hmalakna kawngah idea neih a tul leh tawh asin. Products lama khawvel tuam hnehtu China ramah phei chuan tumna nei vek an nih tawh hlawm avangin tumna neih mai a tawk tawh lo, Company, industries leh factories zawng zawngah va lut ta la, eng nge an lo tar khum ang che tih chuan hei hi a ni, “Idea tha I neih loh chuan tumna nei ringawt mah la, dar benthek ang mai i lo ni e,” tih hi. Chutih alaia keini tum nei lovin maw kan la awm, Aw Mizo thalai ka va duhsak tak che em!!!

Tunlaiin rilru chawk tho thei damdawi nena siam bubble gum (pk) leh sweet a awm a ni awm a. Tlangval thenkhat rilru dik lo puten nula khuaikhem nan an hmang a, chutiang pk leh sweet leina chu khawiah nge a awm phei zawng hriat chian a ni rih lo na a, a awm ngei a ni tih hriat a ni. Chumi pk emaw sweet emaw tlangvalin a mutpui duh nula a pek chuan a ei emaw a thial emaw atangin darker khat hmain mutna tur a zawng ruai tawh dawn a ni awm e. Hetianga ready-made sa pk emaw sweet emaw ni kher lo a phut chi nula ho thil intura chawh ral chi a awm bawk a, hei hi erawh chu tun hma pawha awm reng thin kha a ni. Hmang an tam ngai lova, hriat a hlawh vak lo zawk. Tunah hian hmana mi hman duh loh pawh kha an hmang duh ta a, mi la hman ngai loh thil chhuak thar a lo awm leh zel ta nen, nulate kan fimkhur a tul hle. Hmanah veng pakhatah pawh vawk hurna dawmdawi phut hi nula pakhat in tur thil-ah an lo phul a ni awm a. A chakna kha a phulsaktu mipa in a phuhru leh zo tawh si lo, a thiante a va pun chiam e, an tih kha. Zofate hi thianghlimna (virginity) hi kan ngai pawimawh viau va. A bik takin hmeichhia te ah. Tichuan eng vang pawhin tlangvalin min lo mutpui thei sela, kan beithlap tawh thin an mi neih tak tak loh hlauvin. Nia, chutia kan hlauhva kan inpek bei thlap poh leh tlangvalte min neih tak takna tur chu a rukin kan hlat tawlh tawlh lawi si thin hi a pawi a ni. Chuvangin heng pk leh sweet te leh tlangval ho khilaih beer leh thil in tur te hi tam chhawla kan thih phah dawn te a nih ngawt loh chuan in ei mai mai lo ila a va duhawm em? Nia chutah chuan tlangval zawng zawngte hian heng thil hi an hmang vek lovang tihah pawh chiang tlang tho ila.

Nula lamah pawh midangte thil khilaih ei mai mai lo tur leh kawih lam apianga thle ve mai mai lo tur pawh thla timuang tham an la awm. Inrinnizanah leh Pathianni zanah te inkhawm a hun tawh chuan kan nulate hi Bible leh hlabu zahzet tatin an thiante nen an kal thin. An hmuhnawm thei asin. An pian a nalh hrim hrim nge, inkhawm tura kal an nih vangin ka hmu tha zawk phei chu ka hre chiah lo nang a, an nalh a ni. Tlangval nungchang tha court-tu tur an nei lo thung a ni. Aw kan tlangvalte u, kan nula mawng vawng no nalh tak tak leh ria sang thlerhthlawrh te hi anmahni maiin em ni Biak buk in thianghlim in kal tir dawn? Belhtlak Zo tlangval kan ta mang nange, Biak in kawng panpui tur! Hmeichhe tha lote chauh tlangvalten kan zui duh chuan kan nulaten Biak buk in kawng an zawh rei duh bik tawp lovang tih a va hlauhawm ve.

Aia upate zah thiam lam an tla hniam a, a thawk thei apiang leh a hausa apiang leh ei tur in tur pe thei te apiang chauh tihzahna a lian chho. Beer dawrah i kal ang u, ti thei tlangval apiang nulain an bawr tawh. Thingpui dawra thut pawh sawm ngam lo tlangval chuan daikil kar bak an chang lo a ni ta ber mai. Chhungkuaah pawh nu leh pa aiin sum zawngtu fa upa ber emaw an nuthlawi emaw an lal ta ber zel. Nu leh pa awm reng siin thutlukna an siam hlei thei ta lo. A sum zawngtu ber mai awka tel lo chuan engmah tih ngam a ni ta lo. Thalai thluak chak zawkten eibar chu kan zawng tur chu a nia sin. Mahse chuvanga nu leh pate em thuneihna chhuhsak chu leh!!! Inrawn tawn tal ni sela. A va ziaawm dawn em?

Internet kan hre tlangnel ta hle mai. Amaherawh chu hna zawn nan emaw, khawvel chanchin thar hriatnan emawa hmang leh online education beih nana hmang te ai chuan nawmsip bawlna chikhat anga ngaia hmang kan tam hial ang em aw, a tih theih. Computer leh internet hmang thiam hrim hrim kan lo pung ta hi chu a lawmawm kan ti lo thei loving a, amaherawh chu nang Mercy Internet Café-ah thu la, kei Moonstar Internet Cafe-ah ka thu ang a, kan in-chat dawn nia, tiang mai mai te a la tam a ni. Mercy leh Moonstar Café dawr chu kawmchhak-kawmthlang an ni si a. Hun leh cheng kan khawhral hiau hiau tihna a ni. Thiantha unau ramdanga awmte biakpawimawhna a awm chuan email leh chatting hi thil tha leh thil tangkai tak a ni ang a. Amaherawh chu pawimawh mang hlei lova mi a online tih vanga kan biak chhen hian mi hun kan tihek a ni tih kan hriat loh ka duh lo a ni. A chhan chu ramdangah chuan current a tha a, internet pawh a awlsam a, office-a hnathawh pahin an mail account leh messenger account a in sign-in reng a, an online reng. Anmahni be pawimawh em em, hna thuhlaa thu pawimawh sawi tul nei chin ten an biank pawh reng theih nan a ni. Chu chu an contact list-a kan tel vang mai leh kan contact list-a an awm vang maia biak sen reng tur tihna a ni chuang lo. Contact list-a awmte an online tih an hming zawna a rawn hrin det avanga biak tulna awm hlei chuang lova biak chhen tum chi hi ka contact list-ah an awm pal hang tih ka hlau khawp mai. A tulna a awm a, kan ngai viau a, ngaihthu te kan fah duh a nih leh thukhat ni se, a pawi lovah I dah teh ang. Chutiang lovah chuan khaih aw, tunlai thalai takin hawihhawm takin…