By: Valpuia pa, Vengpui, Tahan
Tunlai Kohhrante leh kan Kristian nun kan enin kawng engkimah siam thar leh kan ngai tak zet niin a lang. Kan Kohhran leh kan Kristianna kan enin kan kum mil lo zet hian kan thang mawh hle. Engkim mai hi a bul atanga kan tan that leh a hun ta. Tunlai khawvel mila ke kan pen vetheihna turin leh hei aia kan rawngbawlna a chak theihna turin Naupang Sunday school te leh Keimahni mimal theuh atanga tan that leh siam that a ngai niin a lang.
Tun hnu kum tam tak thlirlawka kan kohhran dinhmun turte leh kan Kristian nun dinhmun tur hi ngaihtuah chungin tun atanga kan siam thar leh hi a hun ta a ni. Khawi atangin nge kan siam thar leh ang a, bul kan tan ang????
1. Naupang Sunday School atangin,
2. Mahni chhungkua theuh atangin,
3. Mahni mimal theuh atangin.
1. Naupang Sunday School atangin:
Naupang Sunday School hi sakhaw inkaihhruaina mai a ni lo va, ni tin nun dan tha leh naupangte nun kawng dik a, kal thei tura inzirtirna hmun pawimawh tak a ni. Chumi kawng thaa kaihruai tur leh zirtir tur hian zirtirtute mawh a ni a. Naupang zirtirtute mawh hi a lian em em a ni. Zirtirtu hian he department hi phaw atan kan hmang mai mai ang tih erawh a hlauhawm. Naupang te thlarau nun kawng kaihhruai tur chuan keimahni ngeiin Krista nun kan neih hmasat a pawimawh. Mite zirtir tur ni si, mahni zirna atana kan hmang mai anih chuan a zirtu leh a zirtirtu nun chu ngaihtuahawm tak a ni. Naupangte thalai an luh hunah campinga piangthar tura ngai mai lovin, Sunday School an kai lai ngei, thalai an luh hma hian piangthar vek tura zirtir leh kai-hruai thei tur hian zirtirtute hian mawh na sa tak kan nei a ni. Naupang te hi nakina kohhran kut leh ke, hruaituturte an ni si a. Kan hun tawng mek hi a changkang a, mahse naupangte hmaa kan inthuam duh dan dress te hi i thliar thiam ang u. Tuna kan kal zel danah kan lungawi mai a nih chuan kan Koohhran leh kan Kirstian nun hi mite tana ei tur, hmuh tur a awm lo dah ang e. Tlawmngaia Krista leh a Kohhran tana inpe ta sa sa, tawngtaina nen inhlan thar leh zelin he kan rawngbawlna pawimawh tak hi i ngaipawimawh lehzual ang u.
2. Mahni chhungkua theuh atangin:
Chhungkua hi zirna runpui, hmun pawimawh em em mai a ni a. Ringtu intite hian kan chhungkua theuh hi Kristian chhungkua a ni em? tih kan inbih chian a ngai. Mi chezia, tawngkam, khawlai nun en hian an chhungkua nun dan leh inkaihhruai dan tlangpui hi a hriat thei a. Vawin-a ringtu zawng zawngte hian engvanga harsatna tawk fo nge kan nih, Kohhranahte leh khawltlangahte hian chhugnkua atanga siam thar lehna bul kan tan that hi a tul tak zet a ni. Chhungkaw tin atanga bul kan tan that lehchuan kan ringtu nun, kan khawtlang, kohhrante hi a mawiin a zah-awm lehzual dawn a ni. Chhungkua atangin engkim hi I siam thar leh ang u.
3. Mahni mimal nun theuh atangin:
Thil engkim mai hi bul tana siam tha leh tur chuan mahni mimal nun theuh hi kan pawimawh. Mi dang ri-ngawt phut chiam chiam hi chu hmasawn a har viau ang. Kan kohhran leh kan kristian nun a mawi theihna tur leh hei aia kan rawngbalwna lama a chak theihna tur chuan mahni theuh hi Pathian hnena kan inhlan thar a, thlarau thianghlim tanpuinaa kan insiam thar leh hi thil pawimawh tak a ni. Mahni theuhina nun kan neih hmasak phawt chuan engkim hi a fel a ni mai. Mahni tha kan in-tihna te, dik kan intihna te, fel kan intihna theuh atanga kan nun theuhah Krista ber a lal hma loh chuan mahni thahnemngaihna ten han ti vein, thawk viau emaw pawh inti ila, tawp chin a nei leh mai thin, Krista tel lohna chu a hlawhtling tluan ngai lo.
Kan sawi tak tam tak atangin kan kohhran nun hi kaitho lehtur chuan Sunday school, chhungkua tin, mahni mimal theuh hi kan pawimawh tak zet mai. Eng-e-maw hun chhung diah atan chauh ni lova, he nun dik hi kan ro inhlan chhawn theih zel atan ni hram se, a tha ngawt ang. Kan nun, kan thlarua chante hi hun bik atan chauh ruat lovin, pawn lam, ni tin darksr tin hian langchhuak se, kan kohhran, kan kristianna chu a mawi ngawt ang. Chumi nun, “I ram lo thelng rawh se†tia kan tawngtaina kha Lalpan a chhang dawn a ni. Lalpa ram a thlen theihna truin Sunday School, Chhungkua leh Mahni mimal theuh hi i siam thar leh ang u.
Thulaknahnar: MYA Thian chanchinbu No. 89, 2007


Inphum lam hawi in sawi takah chuan keini ho tan hian inhal ral hi chu kan la ten tawn deuh lo thei nang ti ru. Mahse, sawi hmasaten an sawi ang khian hun tawnin a zir miau si chuan engpawh hi tawn thei vek zel kan nih si. A Hala inhal kan tul hun tur hi chu tunhnu kum 500 lai a la duh hial long maw? Mahse, ram changkan anga khawsa tan erawh ngaithauh tham a tling ngei ang.
Zoliana sawi hi a dik alawm. Inhal hi Pathian thu (theology) atang chuan a pawina a awm lo. Nunna chu a siamtu pathian hnenah a kal dawn a ni mai a. (Kan sawiho zel mai ang a).
Mitthi phum leh hal chungchangah chuan mitthi chhungte lungawi tawkna anga tih a tha ber a.
Amaherawhchu, khawvel awm chhung zawnga inphum tur chuan ram leilungin a daih dawn lo va. Kan inhal a tul hun chu a awm ngei dawn a ni. Inphum leh inhal chungchangah hian Mizorm mithiamten 1990 hma lam khan an ziah nual tawh bawk kha maw le. A lehkhabu hming ka hrechiang chiah tawh lo va. “Khawtlang nun siamthatna” tih a ni ta em kha aw. Article hrang hrang a nia. Pathian thu atangin an chhui a. A chhiar tlak khawp mai.
Pu Dam, hun lo la kal zel tura kan nihphung tur angrenga i rawn sawi hi ka rin ve dan a nia, he dinhmunin min rawn chiahhneh hun turah hian Zofa kan nih avang ngawt hian kan pumpelh theih bikna tur awmin a lang lo a. Chuvangin kawng engkimah inbuk tawnna tlanga kan sahal kan khai thiam hi a pawimawh zel awm mang e.
Hei, tun kan dinhmun ang chi ah te hian, kan hnam nunphung hian kawng tam takin min la phuarbet tlat a. A bik takin chhiatna “thihna” kan tawn nikhuaah te hian a hun leh hmun thliar hran lem lo va, a phuma inphum ngeingei tura kan la inngaih tlatna te pawh hi kan khawsakna hmunin a zir loh chuan lungawi tak leh ngaihngam tak a, a hala inhal mai te pawh hi nunphung insiam tharna atan kan hun tawnin a hril tawh mai lo maw te ka ti thin. Chhiatni thatnia kan insawngbawl dan kawngah te hian kan insiam thar ngam hi a la tul leh ngeiin a rinawm a, hemi kawngah te hian tun atanga insiam thar dan ngaihtuahna hawi a, ziakmiten hma an lak hi a hun tawh hlein a lang in ti ve em???
Eg: Zofaten kan ngaihsan em em, Dr. Von Son-a te kha chuan, thil hi an lo hmu thui teh e… A ruang kha a phuma phum turin a sum neihin a tlin em em tih chu hai rual a ni lo. Mahse, mifing anihna avang leh a hnampuite hmakhua a ngaihna avang zawk khan, a phuma inphum an tum pawh khan, a faten ama duhthlanna ang ngeiin a HALin anih kha an hal tak ni. Mi tam tak chuan Pu Vun Sona ngaihdan ang hian kan ngai lo thei e, mahse ani chuan a hnampuite entawn atana thil tha nia a hriat avang zawkin Hal ral a ni ta a nih kha. A thih thleng a, a hnampui a hmangaih lantirna atana a nun ngeia lantirtu Pu Vun Son-a nun hi mahni leh kohhran khawtlang nunphung insiam tharna atan i bih chiang thin ang u hmiang!!!!!
Kan sakhaw nun hi kan vei tlang a. A lawmawm hle mai. Khawthlanghote angin zirna chi hrang hrangah kan la lut thuk tawk lo va. Kan changkang zel ang a. Pathian thu zirte pawhin an zir thuk tulh tulh ang a. Philosophy lamah kan sang bawk ang a. Tuna kan dinhmun ang mai mai hi chu kan ni reng dawn lo a ni. Economics, technology leh philosophy lamah kan thang zel ang a. Nakinah chuan khawthlangho ang khu kan la ni dawn a ni. Sakhuana chuti em emin kan ngai pawimawh hran lem lo vang a. A fir deuh chauhin an la vung dawn a ni. Pluralism-in min chim hneh ang a, eng sakhuaah pawh awm ila, pawi kan ti hran lem lo bawk ang. Eng sakhuaah pawh awm ila, thuhmun vek titu an lo tam bawk dawn a ni. Kan nitin nuna takna chu a pawimawh khawp mai. Fate puitlinga siam duh chuan a fate ngun taka a enkawl a ngai a. Nuin fa tha leh hlawhtling a neih duh chuan Kohhran thil ai pawhin a fate kawng a ngaihpawimawh a tul. Intihthlarau mi vanga fate zantin chhuahsan nu chuan fa a nei tha theiin a rinawm loh.
inbual fai veng thin hi a nuam a. mahse inbual faia awm veng hi thil awl-ai tak anih laiin a hun leh hmun a zir hian inbual fai ving veng hi a tih hleih theih thin loh ang bawk hian, kan nitin nunkawng zawhnaah hian in siam thar zel hi awl vak chu a ni lo ka ti ve tawp a, khawng tha zawha insiam thar thei zelmi te hi ka fak tawp a ni.
Lehkha ziah hian thupui phawhfuh hi a awl hran lo a, he thu ziak hian thupui a phawk fuhin a thlang thiam nih hi. Tupawhmai hian kan nitin nun insukthlek danah insiam thar tur a awm em, awm lo em, tia kan inthlek nawn fo hi a pawimawh khawp tak a sin. Hmm eng huangah pawh hian siamtharna hi a pawimawh ber mai ti r’u/// a ziak tawi thiam khawp e.///////