NUN PUITLING NEIH DAN HI LE

February 13, 2012
by zoin

By B. Zosangliana, Tahan 

Thuhmahruai:  ‘Puitling’ tih tawngkam hi mihring nun hmasawnna lam hawi kan sawi apianga kan hman rim em em tawngkam (thumal) a ni a, a tha leh duhawm lam kalkawnga dinhmun sang taka thleng phak chinte chanvo a nih avangin a pawimawhin a thlakhlelhawm em em a ni. Mi puitling tak ni tur hian kan kawng zawh chen a inang lo hle thei a, mi thenkhat chu naupang tea puitling tak an awm a; thenkhat ve thung chu tu mawng an ben fe hnu pawha mi puitlinga chhiar theih loh tur an awm ve bawk. Chu vangin, mi puitling ni tur hian a zir theih a, a kalkawng leh a kal dan a awm ngei a ni tih a lang fiah hle awm e.  Mi puitling ni tura a beih dan tangkai ni thei tura ka ngaihte ka’n tlar chhuak ang e. 

1. Mahni inhmuh dan hrisel: Inngaitlawm tak leh mi dangte laka chapo hauh si lo hian mahni inhmuh dan hrisel tak a neih theih. Mahni leh mahni kan inhmuh dan a fuh tawh loh chuan bul tanna tha dang a awm thei tawh lo vang. Vanduai riau leh hnuaihnung bik riau nia inhriatnate hi mahni inhmuh dan hrisel lo chu a ni phawt ang a.  Mahni leh mahni hi mi dangin min hmuhsit hma hian kan inhmusit fo va, kan lo inthlahrung ngawih ngawih ringawt thei.  Mi tinin chak lohna kan nei theuh va, mahse, a hnungtawlh zawnga mahni chak lohna kan hmu lian lutuk fo hi a pawi a, kan inhmuh dan hrisel lo takin min delh beh fo chuan mi dangte tan pawh khai chhuah kan har hle thei a ni.

Thil ropui leh thil tangkai tak takte hi mi dangte tih theih chauhva dah bik tur a ni lo.  Doctor i nih loh avangin damdawi lam hre thei lo turah inngai lo la, engineer i nih loh avangin in sak lamah hriatna tangkai tak tak nei thei lo turah inngai bawk hek suh.  Chutiang chiah chuan, Bible lamah degree i neih loh avangin Pathian thu ril hre thiam phak ve lo tura inngaih pawh a dik lo hle ang.  

2. Miin an sawisel che maw?: Mi tumahin mi zawng zawng an tilawm thei lo va, mi tumah mi zawng mithmuhah an tling vek thei lo bawk.  Kan dinhmun a sang emaw, a hniam emaw, mi hlawhfa kan ni emaw, a chhawrtu kan ni emaw khawi hmunah pawh sawiselna a awm zel ang.  Amaherawh chu, kan dik lohna lai tak miin an sawisel chang a awm fo. Chutiang hunah chuan rilru zau tak nen mahni inenfiah ngam a pawimawh hle a ni. Mi sawiselna darthlalanga hman thiam hlauh hi puitling tura min nawr kaltu hmanraw tha tak pakhat a ni.

Kan diknaa dik lo nia lan hi thil harsa tak a ni a. Mahse, chung chu hmachhawn fo a tul thin. Mite puhna satliaha kan rilru a hnual a, kan zam mai chuan rilru lama hmasawnnaah a than theih tawh loh thin.  Chhel taka mite sawiselna hmachhawn ngam a ngai a ni.   

3. Inbuaipui rawh: Mahni leh mahni inbuaipui hman si lo hian mi dang kan buaipui chiam palh thei.  Mahni tanghma sial vang leh mi dangte tana hna tangkai thawh pawimawhna sawi bona lam erawh a ni lo.  Mi fate kan veisak hmain mahni fate kan vei hmasak a pawimawh a, mi dang chhungkua kan buaipui hmain mahni chhungkua enkawl that hmasak a pawimawh tihna a ni. Mahni chhungkua kal pela mi dangte tana hna tangkai thawh hmasak zawk tum chu puitlinna tluantling a ni lo. Mi fing hmasate hi mi dang thiltihah an buai lem lo va, anmahni an inbuaipui thiam a, chu chuan nun puitlingah a hlangkai thin a, mi dangte tana tangkai tur pawhin a chher chhuak zawk thin. Naktuka kan thiltih tur pawh kan rel fel hmain mi dang naktuk turah kan lo buai daih thei a, fimkhur a ngai hle.    

4. Mahni hnaah liluh rawh: Mahni hna ngai pawimawh lo reng reng mi puitling an ni ngai lo vang.  Eng hna pawh thawk la, i duha i thawk a nih chuan tui tak leh phur takin thawk mai rawh. Mahni mawhphurhna hlen hi thil ropui tak tak thawh theihna tura thil pawimawh hmasa a ni. Mi puitling tur chu thil te tak anga langah pawh  an mawhphurhna an ngai pawimawh a, a tawp hlen ngei tumin theih tawp an chhuah thin.  Mahni hna ngaihthahna hian inthlahdahna a thlen a, mi inthlahdahte chu mi puitling an ni ngai lo.  Mahni hna thawh mek theuh hi min chawimawitu a nih theih rualin min tihmingchhetu a ni hlauh thei bawk. Chu vangin, kan hna thawh mek hi kan chanchin puangzartu a ni. 

5. Kaihhruai nuam: Mi tupawhin an chunga thuneitu mi dang an nei thin. Mahni hruaitute laka rinawm lo leh kaihhruai har takte hi mi puitling an ni mawh khawp mai. Zirlai (sikul naupang) nih laia mahni zirtirtute zah lo leh do ching hlawhtling taka zir chhuak ta sawi tur an vang ngawt ang.  Mi hlawhtling leh hruaitu ropui tak takte hi an hun hmasa lama kaihhruai nuam leh thu awih thei tak an ni deuh zel a ni. Mi thuhnuaia awm thiam lo leh thu awih harsatte chu an thinlung kawngkhar a zim hle tihna a ni a, mi dangte lak atangin thil tha an chaw lut ve thei lo va, chu chuan an nun a pawt hnufual lo thei lo.   

6. Mi rinawm leh taima tak: Dawt sawi ching tak leh thu dik ngaina lote hi mi puitling tak an awm meuh lo vang.  Mahse, rinawmna chuan dawt sawi loh ngawt a kawk lawi si lo. Mahni thutiama rinawm te, mahni hnaa rinawm te, mahni nu leh pa, fate leh nupui/pasalte chunga rinawmte hi mi puitling nihna kawng pawimawh tak a ni.  Rinawmna leh taimakna a inkawp nghet hle a, mi thatchhe tak ai chuan mi taimate hi an rinawm zawk tlangpui a, rinawm tur chuan taimak a pawimawh hle bawk a ni.  Mi thatchhhiate chu an rin tlak loh va, an chungah rinna nghah ngam chi a ni lo.  Mi rin kai (hlawh) loh chuan mi puitling nih a theih loh tluk a ni.  Mahni nun vawng tha tur pawhin rinawm leh taimak a ngai kawp a, mi invawng fel takte hi mi taima tak an ni thin.    

 7. I hriat loh hre rawh: Thiam tawk leh hre tawk nia inhriatna hi thiam tawk loh leh hre tawk lo nihna lan chhuahna a ni zawk.  Hriat belh tur leh thiam belh tur tam tak i la nei a, mi famkim lo i nih avangin zir belh tur tam tak i la nei a ni tih hi hre reng la, mi dang lak atang te, lehkhabu atang te leh kawng dang eng eng emaw atangin thil zir thin rawh.  Mi puitling takte hi kal hmasate atanga thil zir nachang hre mi an ni thin. 

(He thu hi Kohhran Palai bu 109-an, Jan. – Feb. 2012 chhuakah tihchhuah a ni)

7 Comments

  • Puitea says:

    chukuku, mu til tel mai rawh…

  • Puitea says:

    Chukuku, Mu til ta mai che….

  • chukuku says:

    In thu khel hi a ho em mai! In in ti fing si,mu vek rawh u!

  • TRA says:

    Thuziak puitling tak a ni. Mahni inbihchian nan hmanraw tha tak niin ka hria.

    “Hi le” i hmang pawh hi a fuh viauin ka hria. Nungchang leh mizia insiam tha tura fuihna thuziak kan hmu fova, kan la hriat ngai loh/sawi tam ngai loh “Nun puitling neih dan lam hi le” tiin thupui thar i rawn vawrhchhuak ni maiin ka lo hria a.

  • B. Zosangliana says:

    Tluangtea Khiangte leh Puiteaten Mizo tawng dik humhalh an tumna hi ka fak tak zet a ni. Mahse, ‘hi le’ tih hi Mizo tawng ni lo anga ngai tura Mizo tawng an lo hmang tlem lutuk rih hi pawi ka tihpui hle. Mizo tawng dictionary lar tak “Zo Tawng Dictionary” buatsaihtute zinga mi Rev. Z.T. Sangkhuman a lehkhabu ziak pakhat hmingah “Kan mamawh counseling hi le” a vuah. Hei lo pawh a la awm mai thei. Thusep (Article leh Essay)-ahte phei chuan sawi tur a tam viau mai thei. Rev. Z.T. Sangkhuma hi Mizoram Presbyterian Kohhran rawngbawltu pension leh Mizo Thu leh Hlaa Mizoram leh Kawlram mipuite hriat lar leh mi ril a ni.

    Amaherawh chu, thupuia ka telh chhan chu thil tam tak hi a naran (common) ve tawh a; chhiartute hip nan ‘hi le’ tih hi hman a ni. A dik lohna a awm lo va; mahse, a tel lo hian a famkim em em tho lawi si a ni. Chu vangin, ‘hi le’ hi Mizo tawng dik tak (dik tak)a ni a, thu uar nana hman mai a ni e.

  • Mizotawng dikah chuan “Nun Puitling Neih Dan” tih hi a dik mai a, “Hi Le…” tih tak hi chu Zo Hnahthlak tawng hrang hman pawlh atanga lokal niin kei chuan ka hria… Zoram chhungah chuan hman a ni lova, Zoram pawna Zofate chuan… “Hi le….” tih hi an hman ka hre fo mai.

  • Puitea says:

    A thupui: NUN PUITLING NEIH DAN HI LE..
    ” Nun puitling neih dan ” tih awm..” hi le ” tih hian.enge a sawi tum?