By: Ela Khiangte, Australia
Mother Teresa madretia mitinte hriat hlawh, Agnes Gonxha Bojaxhiu khan a hun tamzawk chu miretheite leh thi tura hnutchhiahho zingah a hmang thin a. Missionaries of Charity rawngbawlna chu lo dinchhuakin khawvela mi rethei berte chhawm dawlin a khawsa thin a. 1979 khan Nobel Peace Prize hial hlan a nih bakah a thih hnu khan Pope John Paul II chuan chawimawina chungchuang ( beatified ) a hlan hial a ni.

Agnes Gonxha Bojaxhiu chu August 27, 1910 khan Albanian chhungkuaah lo piangin an unau panga zinga naupang ber a ni a. Primary sikul naupang a nih lai atang tawh khan sakhuana lamah a tui tan hle a ni tih bak chu a naupan lai chanchin hi hriat tur a tam lo hle. Kum 12 mi a nih zet chuan ram danga rawng bawl ( overseas mission ) a, Jesuit missionaries te hnen atang India rama an rawngbawlna report a ngaihthlak atangin India miretheite tanpuitu nih tur chu a rilruah a lian hle a.

Kum 18 a tlin khan India rama rawngbawl thin community lar tak ‘Sisters of Loreto’ tia an koh, Dublin, Ireland ah headquarter neia innghat hmeichhe sakhaw rawngbawl pawl chu a zawm a. He hmuna a awm lai hian sap tawng a thiam loh mai bakah a zak zum hle a, hmeichhe pangai pakhat ve mai tia hriat hlawhin, khawvel hriat hlawh hiala mi bik a la ni ang tih chu tuma rin rual a ni lo. Hun rei tak a lo beisei thin ang neiin 1929 khan Darjeeling, India rama ‘Sister of Loreto’ congregation te rawngbawlna pui turin thawn a ni hlauh mai a. Chutah zet chuan thutiamna meuh siamin mithianghlim Teresa of Alvia leh Therese of Lisieux te chawimawi nan “Mary Teresa” tih hming hi a lo invuah ta hial a, chu chu Mother Teresa tih hming lo chhuahna chu a ni. India a thlen atang hian Culcutta khawpuia St Mary’s High School ah kum 15 dawn lai zirtirtu hna a thawk a.

10 September, 1946 khan Darjeeling zin tura rel a chuan laiin Pathian kohna a dawng nawlh mai a. Zirtirtu hna a thawh mek chu bansan a, India rama mirethei ber berte hnena rawng bawl tura kohna a dawng a ni. Ama sawi dan chuan, “ Thil engkim tlansan a, mirethei zinga rethei berte tanpuia Krista zui turin ”, kohna a dawng a ni. A kohna dawn hi ama tan chuan fiah tawk hle mahse, tihlawhtling tur erawh chuan harsatna neuh neuh pal tlang tur a nei ve bawk a. A lawina kohhran chuan chutianga community thar a din tur chu rem an tih sak mai lo bawk a, Culcutta Archbishop hnenah thu a thlen hial a. 1948 khan Vatican chuan Sisters of Loreto chu chhuah sana Archbishop kaihhruaina hnuaiah ama puala rawngbawlna neih chu an phal sak ta hlawl a. Chuta tang chuan Mother Teresa chuan Indian hmeichhe pangai anga sari leh sandals te nena inthhuamin kawng dung a tuma ngaihsak hlawh ngai lo hote hnenah chuan rawngbawl hna a tan a ni.

Medical training a zawhfel hnuin Missionaries of Charity chu a lo din chhuak ta hlawl a, a rawngbawlpui member te pawh chuan amah ang thova athlawna retheite tanpui turin thu an tiam hlawm bawk a. An thiltum lian ber chu, amah Mother Teresa tawngkam angin, “ riltam, saruak, chenna nei lo, kebai, mitdel, phar, tuma ngaihsak leh hmangaih hlawh ngai lo ho, society atanga hnawl ho, society tana mi hnawksak leh tumahin engahmaha an chhiar lohteresa_pamphlet_02_thumb hote bawisawma enkawl hna thawh”,chu a ni. Chutiang chuan retheite fateho chu lehkha ziak leh chhiar, leh hriselna lam tlangpuite zirtirin hma a la tan a, tin, dam lo leh tarte tlawh kuala rawngbawlsakin a chhunzawm chho zel a.

Missionaries of Charity rawngbawlna chu 1952 chho atang khan langsar takin a alh chhuak tan a, hemi kum hian Calcutta khawpuia Hindu Temple pakhat chu ngaihsaktu neilo leh thih sualte tlukluhna in atan an chantir a. He Temple an luah chhan ber chu ‘Pathian mithmuh chuan mihringte hian ang khat vekin hlutna kan nei a ni tih tarlang a, tar leh dam lo zualkai bawisawmtu neilo te hnenah zahawmna leh hmangaihna lantir’ a ni. Mother Teresa chuan ‘mi rethei te tanpui leh phurrit phurte tawrhna chhawk zangkhai chu tlang taka ( directly ) Krista rawngbawl sak’, ah a inngai hmiah mai a. Nobel Prize a dawn tum khan tihian a sawi a, “ Nang leh keia tan mai bakah phar te, riltam avanga thih sual mek te, Culcutta, Africa, New York, London leh Oslo etc…kawng dungah saruaka mu te tan Krista chu Kross ah a thi a; chuvangin heng mite hian kan hmangaih leh bawisawm an phu a; mihring damchung tawiteah inhmangaih tawnna tluka hlu a awm lo” tiin a sawi a ni.

1957 khan Missionaries te chuan pharte hnenah rawngbawl hna tanin, mawlmang zawkte tan zirna lamah an luh pui zel a. Hemi kum vek hian fahrah run te pawh an hawng tan bawk. 1959 khan an rawngbawlna chu India khawpui hmun dang dangah a darh zau zel a, an thiltum, rethei leh bawisawmtu neilo thih sual mekte tanpui erawh an la kalpui reng a ni. Rei a rial hmain India khawpui 22 chhuangah rawngbawlna hmun an nei thei ta mai a, an hum a zau zel ang bawkin Mother Teresa pawh Australia, Africa leh South America lamah a rawngbawlna thlawptu tur zawngin a zin chhuak ta hial a. Chutiang chuan hnam retheite zingah pawh rethei leh hnuai hnung berte tan theih tawp chhuah tak meuihin hma a la a ni.

Missionaries of Charity leh an rawngbawlna dinpuitute chuan 1970 chho khan rawngbawlna an zauh nasa hle a, Mother Teresa rawngbawlna chuan International hriatpuina leh sum pai lama support hial a hmu ta mai a. 1979 kuma Nobel Prize a dawn khan, Mother Teresa leh a thlawptute chuan khawvel ram 25 ah rawngbawlna hmun 200 chuang lai an nei a ni. Mother Teresa chuan Russia, China leh Cuba ramah te Charity missionaries a tir chhuah belh zel a, chutiang chuan khawvel hmun hrang hrangah AIDS veite, rilru lam chiangkuang lo te leh rethei te enkawl hna chu an hna pui ber a ni zel a.

Mother Teresa, hmei chhe zak zum tak tia hriat hlawh thin khan a tar hnu lamah khawvel hmel hriat a hlawh hle a, media hrang hrangahte a rawngbawlna hian theh darh a hlawhin mi tamtakte ngaihven a hlawh na meuh mai. Chu mai ni lovin khawvel mihringte zinga chawimawina sang ber ber Albert Schweitzer International Prize, US Presidential Medal of Freedom leh Congressional Gold Medal hial a dawng bawk. Tin, Nobel Prize a dawn tuma celebrity dinner buatsaih sak an tum khan a hnar a, chuta an sum sen ai zawng zawng chu Culcutta khawpuia retheiho tan pechhuak zawk turin a ngen a ni. Mother Teresa hian ‘ saint of the gutter’ tih leh ‘angel of mercy’ tia hriat a hlawh bawk.

A thih dawn hnai thleng khan Mother Teresa chuan Missionaries of Charity a rawngbawlpuite chu a la thawh pui ngar ngar a, September, 5, 1997 khan kum 87 mi niin lungphu chawlin a thi a. Indian sawrkar meuh pawn state funeral siamsakin an thlah liam a, a ruang chu Missionaries of Charity te puala buatsaih Mother House ah zalh a ni. A boral hma daih atang tawh khan lehkhabu leh articles hrang hrangah a chanchin hian ziah a hlawh hle a, 2003 October thla khan Pope John Paul II chuan beatified a nei bawk. A thusawi zinga a khawvel tilangfiahtu leh a kawng zawh lan chian tirtu ber pakhat chu, “ Thisen chuan Albanian mi ka ni. Citizenship chuan India mi ka ni. Rinna lamah chuan rawngbawltura hmeichhe inserh hrang ( Catholic nun ) ka ni. Ka kohna dawn chu khawvel pum tan a ni a, Isua ta ka ni ang bawkin ka rilru put pawh Isua rilru a ni fo thin”, tih hi a ni.
=================================mizokhawvel=====================================

Comments are closed.

Previous Post
«