By Dr. Rodinga, Indianapolis-USA
Burma ram hi leilet leh thlaichinna, ranvulhna ram a ni a, 2009 kumah a ram chhung thawhchhuah GDP(Gross Domestic Product) US$ 91.1 Billion ($91100 million) a ni a, Burma-in ramdanga a thawnchhuah (foreign export) 40% chu Agriculture products a ni. Heng
export products zingah hian “Bo Keih Pe” an tih bean (be) chikhat chu a tam pawl a ni. Burma ah “Bo Keih” vawk leh “Bo Keih” pe (be) chu kan hre lar hle a, hengte hi Mr. Brayton Case hming chawia an phuah te a ni. Kawlho chuan ‘Sap’ kan tih mai vun ngo, hnarbang sang ho hi “Bo” an ti mai a, Mr. Brayton Case pawh “Bo Case” an ti mai a, an lam dan zel in “Bo Keih” a ni ta a nih chu!!!
Mr. Case a chanchin hi Burma ah sikul ka kal laiin chianglo takin ka hre thina, Pyinmana a tunhma a Agriculture Science sikul khu ama din a ni a, chumi hnuah Agriculture University a ni leh zel ta a. Kumin 2012 ah USA a lehkhabu leh thildang ‘online’ a an leina lian ber ‘Amazon.com” an Mr. Case chanchin ziakna lehkhabu “HUNGER FIGHTER IN BURMA: The Story of Brayton Case” Rober F. Cramer ziak, New York a 1968 a an chhut chu ka lei fuh hlauh mai a, hemi lehkhabu a; Mr. Case chanchin an ziak tlangpui hi kan hriat atan ka han ziak a ni e.
Mr. Case a pa hi Rev. John Elijah Case a ni a, a nu chu Miss Lily B. Clarke a ni a, an nupa hian Central Burma ah Missionary an ni a, ABM (American Baptist Foreign Mission Society) hnuaia thawk an ni. A pa hi USA ram Maine state mi a ni a, a nu hi New York state mi a ni. Burma ah Missionary an thawhnaah an inchhara an innei. Mr. Case hi Burma ram Myingyan (Min-Chhan) khua ah August 18, 1887 ah a piang. Nau mipa pakhat, kum 2 a nuapang Russel Case a nei. A pain a?angin Kawl (Burmese) ?awng an hmanga, Myingyan chhehvel Kawlho angchiah in Kawl ?awng a thiam a, Kawl naupangho nena seilian a ni. Anmahni tawng English erawh a thiam lo thung, a naupan lai hian.
Mr. Case hian a naupan lai Burma a awm lai hian a thian Kawlho retheih harsat zia, ei leh in an harsat zia, an tram zia a hmu a, a khawngaih em em a, a upat hunah riltram leh mangangte chhawmdawltu, “tram dotu” nih a tum ruh tlat a ni.
Brayton Case kum 13 a nih (AD 1900) ah Case-te unau hi a pa leh nu in USA ah an thawnhaw a, lehkha zir turin. A naupan lai atanga a lo tum, Burma ah kal leh a Pathian Thu Chanchin Tha hril chunga ei leh in lam hmasawna tih a tum ang ngei in USA atheln hian ran vulh leh thlai chin lam (Agriculture) a zir a, Brown University leh Columbia University atangin Agriculture ah Master degree thleng a zir zova, University of California – Union Theological Seminary ah Bible degree a zir zo bawk.
1913 ah Burma ah a lo kal leh a, 1916 thlengin kum 3 chhung chu Hinzada (Hin-Tha-Dah) khua ah Pathian
rawngbawl leh Agriculture lam zirtir in a awm a. Missionary lo awm hmasa Dr. and Mrs. Cummings te nupa kaihhruaina in rawng a bawl a, Sunday sikul a zirtir a, Kawl tawnga a sermon hmasa ber chu hemi khua ah hian a ni a, Thufingte 4:23 “Thil dang bera aiin i thinlung veng tha rawh, Nunna lo chhuahna a ni si a” tih hi a sermona a changthlan ani.
1915 ah chawlh la in India ah a zin a, Allahabad khua ah Missionary Pineer ho in an buatsaih Agriculture training ah a kal. Miss Lena Tillman (France ram a piang, America sikul a kum 10 zirtir thawk tawh), Moulmein (Maw-La-Myaing) khua a missionary thawk mek, English Girl’s School zirtirtu nen an inhmu a, January 17, 1917 Moulmein ah an innei.
Burma ram lai taka awm Pyinmana (tuna Burma ram Capital Nay-Pyi-Daw awmna) chu Mr. Case hian a ram leilung tha a ti ber a, Burma ram laili ah a awm a, Shan state a hnaih a, kalvelna a awl avang leh thlai chinna atan lei tha a nih avangin 1917 ah a pan ta a ni.
Pyinmana ah awmhmun a khuar a, a chhehvela mipui hnenah thlai chindan tha, ran vulhdan changkang a zirtir a, thlaichi tha, ran chi tha chu USA an a chah thin a. Amah ngei in huan siamin a thawk a, a zirtir a ni.
1923 ah Burma rama Agricultural Science sikul chu Pyinmana ah a din ta a, Burma ram hmuntin a sikul naupangte, Shan state lam tel in he sikulah an zira, zir hunchhung hi kum 4 a ni. 1927 ah chuan zirlai 18 zirchhuakte hnenah Agriculture Diploma a hlan thei ta a ni. He sikul hi Burma a Agriculture sikul hmasa ber a nih bakah tuna Agriculture University a lo dinchhuah theihnan zirna leh zirtirtu tamtak hringchhuaktu a ni. Khawvel indopui 2-na, 1941 hnu lamah Japan ral Burma ah a lo luta, khawpui an bomb a, Pyinmana a Mr. Case-a sikul pawh an bomb chhia a, Mr. Case chu raltlan in India ram ah a kal ta a. British-America leh tangrual pawl chuan Burma ram chu Japan kuta ta chanchhuah tumin Imphal ah awmhmun an khuar a. Mr. Case pawh America sipai hotu General Joseph W. Stillwell huaiah America sipai a inziaklut in “Liaison Officer” nihna an pe a.
British leh America sipai in Kachin state Japan kutan an chhanchhuah khan Agriculture lam chu mipui a zirtir a. Chutia mipui tan hna a thawh mek laiin, ?am a do lai mek in Kachin state Indawgyi dil ah an chuanna lawng (boat) a chhesuala, July 14, 1944 ah a boral ta a ni. Mr. Case boral thu a hriat in India leh Burma ram awptu (England ram lalber aiawh) Viceroy chuan “Mr. Case boral hi Burma tan leh keini tangrualho tan channa ropui tak a ni” tiin thuchhuah a siam a ni.
Mr. Brayton Case hi Burmah rama Pathian Chhandamna Chanchin Tha thehdarhtu a nih mai bakah amah avangin bean (pe/be) tha chi, ar thachi, vawk tha chi kan nei thei a. Tin, thlaichin leh ranvulh lamah kan changkan phah a, zirna sikul sang min din sak bawka a, Burma ram mipui hian tun thleng hian Mr. Case zar hi kan la zo reng a ni e.
He “Hunger Fighter” tram dotu mi hratkhawkheng Mr. Brayton Case nun hi zirtlak a ni a, chawimawi tlak a ni. Mi retheite hmangaiha chhawmdawltu, Pathian rawngbawltu Missionary ropui Mr. Brayton Case hi he a chanchin Mizo ?awnga Mizo-te chhiar theih tura ka ziak hi a hnena lawmthu ka sawina leh ka chawimawina ah ka ngai e.


@Mazuali: Mr. Case chanchin hi a tawi thei ang berin Mizo trawnga ziak a ni a, a kim lo vio a. British leh America sipai in Burma ram hmar lam chu Japan kuta a an laksak leh khan Mr. Case hian Burma mipui tram leh mangang tranpui thuai a tuma, Burma ramah a lo lut leh a, Kachin ram lamah thlai a chinga, huan a siama, a thlai leh ran vulh te chu mipui hnenah a tlawn in a pe a, thlai chin dan a zirtir zel bawk a.
Hetia a thih ni hian British sipai in Japan ral avanga raltlan Burma mi ho a buaipui naah a tel ve a ni a, lawng (boat) in mi an thiar a. An lawng a pil hian a thrian Kawl pa (Ba Kyan-a) chu Kawl trawngin “thil pakhat tal pawmbet rawh” tiin a au a, plastic tuithawl ruak a pe a, Kawl pa chu a him ta hlauh a. Mr. Case hi pa lian tak a ni a, pond 195 lai a rih bakah rubber boots lian leh rit taka bun a,steel helmet a khum bawk avangin (tui hleuh a thiam tho na a) tui ah a pil ta a, British sipai pakhat in a pawt a, mahse, a pawt zo ta lova, a pil a aboral ta a ni. A ruang hi an zawng a, mahse an beidawng ta a, ruang chhar loh in a boral ta a ni.
Burma ram governor in American Baptist Foreign Mission Society ah thirhrui (telegram) a vuat vat a, “Burma thaks you for Brayton Case. His agricultureal school at Pyinmana was a national asset. His greathearted enthusiasm was an inspiration. His work during evacuation and in liberated areas was invaluable. His presence will be much missed in the vital reconstruction peroid” tiin.
The Burma Christian Council pawh in Archbishop of Rangoon kaltlangin lehkha an thawn bawk.
Amah Mr. Case hi American, ABM missionary ni mahse British sorkar chuan a ngaisang in a hnathawhte ropui a ti a, 1945 (a thih hnuah) chawimawina ropui OBE (Order of British Empire) a hlan.
A ropui hle mai. Chu luiah a lungrual ta em mi a ruang chu?
Mite hi chuan an ram an ti changkang mai bakah mi dangte ram pawh an tih changkang sak a ni a. Kei ni teh hi eng nge kan tih ve ang le…???