(Kan Culture chungchanga Mizoram Synod thu chhuah hi ka lo chhiar ve a, Zofa (Chinfa) kan nihna ang taka
ngaihtuahin, kan pi pu ten nun phunga (culture) an lo neih thinte kha vawn that zel theih hi thil tul a ni dawn lawm mi tiin ngaihtuahna min siama. He mi chungchangah hian pawl pakhat ngaihdan emaw sakhuana avang emaw politics vang emaw ngaihdan kan lo siam hian zo hnahthlak zawng zawngte huamtir kan tum kher em tih hi ka lo ngaihtuah ve mai mai a. In lo chhiar ve atan ka rawn post tawp mai.)
Kum 1992 Synod Gen. 52 thu angin Mizoram Presbyterian Kohhran Synod Executive Committee chuan Chapchar Kût leh Mizo Culture chungchanga kan Kohhran mite kaihhruaina dan kan neih lai (SEC 97:10) chu a en tha a, a hnuaia mi ang hian kaihhruaina chhuah thar a ni leh ta a ni.(SEC 135:14)
“Culture” tih hian a tawi zawngin hnam khawsak dan leh nun dan leh chungten an ken tel thil tam tak a huam a, sakhua te, eizawn dan te, in leh lo din dan te, vantlang khawsak ho dan te, inchei dan te, mipui intihhlim dan te leh thil dang tam tak a huam a ni. Culture nei lovin hnam a awm thei lo. Tin, Culture chu hnamin hma a sawnin emaw, hnam dang chin dan lak atangin emaw a danglam ve hret hret thin a. Pipu atanga lo tih dan leh thangtharte nun pawh inmil lo a awm chawk. Mizoramah pawh hnam hmasawnna leh hnam dang tih dan lak tam tak avanga nun dan thar lo awm zel avangin, culture hlui leh thar inkhakna lai a awm a, inkalh hialna lai pawh a awm a, chu chu sakhaw hluiin a ken tel thil leh Kristian sakhua kalpui danah a ni.
Kum 1963, 1975, 1978-ah te hian Chapchar kut leh Mizo Culture chungchangah ngaihdan a lo siam tawh a. Amaherawhchu, Kohhran mite zingah harsatna eng eng emaw a siam zel a. Chuvangin. 1984 Synod-ah khan, “Mizo hnam chin dan thenkhat Kristianna nena inrem lo khawpa hman thin heng – Chheih lam, Chai, Salu lam, Mi lu lam, Hla do, Sarlam, Puma zai angte chungchangah Synod-in khapna thu chhuah rawh se,” tiin rawtna a lo lut a. Synod chuan, “Culture hi hnam thil pawimawh tak, Kohhran tana ngaihmawhawm lai awm thei si a nih avangin kaihhruaina chhuah tul kan ti,” tiin Executive Committee chu thuchah lo siam turin a ruat nghal a. Gen 18).
Synod Executive Committee chuan thuchah a siamah chuan ‘Culture’ awmziate sawiin Mizoramah Kristiannain culture hlui thil a ngaihmawh zual te, a ching thar duhten an duhna chhante a tarlang a, a tawpah hetiang hian ngaihdan a siam a:
He thilah hian Kohhran dinhmun chu a la ngai reng a ni. Krista Chanchin Tha nen a inkalh tlat avangin, zu hmun hlimna tela Kût hman te, Chawngchen te, Chai te, Lâm te khap a ni a, tun thleng pawhin Krista Chanchin Tha nen inkalh zawnga hman chu Kohhranin a remti chuang lo (Thuf. 26:11). Hnam thil hlui entirna mai atana hman a nih a, a entirtute nun a hruai sual loh erawh chuan Kohhran tan ngaimawh tham a tling tawh lo ve (Rom 12:1,2) SEC 97:10).
Nimahsela, Khawmpui leh Committee thurel kan tar lan takte khi Kohhran mite tan a la fiah tawk lo a ni ang. 1992 Synod-ah chuan, Chapchar Kût leh Mizo Culture thenkhatah Kohhran mite inhnawmhnawih dan tur chin kaihhruaina neih lai chu ennawna siam that rawtna a lo lut leh a. Chu chu bawhzuiiin Synod Executive Committee chuan a hnuaia Thuchah hi Kohhran tin hnenah an mite zinga an lo puan turin a chhuah a ni.
1) Mizo Culture hlui – Kût, Chawngchen, Chai, Zai, Lam leh Zu hmun hlimnate hi hmanlai nun hluia kir leh duh vang emaw, nuam chenna atan emawa chin thar duhna chu Pathian ring lo, khawvel mite rilru a ni a, chutiang lakah chuan ringtute chu an inthiarfihlim tur a ni.
2) Mizo hman Culture hlui humhalh duhna chu puipun ni leh hun pawimawh entir maia hman a nih a, a entirtute nun a hruai sual loh chuan Kohhran tan ngaih pawimawh tham a ni lo. Zu leh sa leh nuam chenna nena inkawp erawh chu Kohhran mite tan telna chi a ni lovang.
3) Culture hlui thil tih thar leh thu-ah hian Chipchiar taka bithliah chin siam a harsa a. Nawmchenna leh zahmawh lam rawng kai thei te, tawngkam bawlhhlawh leh mawi lo, mi rilru tina theite chu Krista Chanchin Tha nen a in mil lo va, Pathian ring tute chuan kan tih ve atana mawi chin thliar thiam a tha ang.
4) Pûma zai, Tlânglâm zai leh hmanlai hla thluk hmanga mi thenkhatin hla an siam tam tak, Kohhran epna leh ngaihnepna lamte chu Kohhran mite tan inhnamhnawihna chi-ah kan ngai lo.
5) Mizo Culture hlui thil tihthar leh thuah hian khua leh Kohhran mal dinhmun a inan vek loh avangin hmun tinah inang thapa kal remchan lohna pawh a awm thei ang a. Chuvangin, a chunga kan tar lan takte khi ngun tak bih chungin tualchhung Kohhranten fimkhur taka kalpui tum theuh ni se a tha ang- SEC 135:14 & Appendix-2).
Source: www.mizoramsynod.org


Lonelygaij-a sawi hi a dik chiah, an kuang lo nawr a ching lutuk deuh a ni. Zu leh sa a tel loh phawt a hnu ka ti ve deuh. Ram changkang leh hnam changkang apiangin an culture an ngai hlu thin. Kan culture hlu tak mai hi i hmusit lovang u. Hnam dang hovin kan culture mawi tak mai hi an ti dal ang tih mah hlauh nak a laiin. Kristian-na nen pawh a in mil vek, zu a tel loh phawt chuan. Heng an sawi ho Lam chi hrang hriang avang hian zu kan chak phah chuan a tha lo, kan chak phah loh chuan, a tha chuah a ni lo, Mizo kan nih phawt kan tih makmawh ka ti ve tlat. Heng lam chi hrang hrangte hian hmanlai kan Pi leh Pute kha an in hmangaih dial dialnate, an tlawmngaihnate, thian chhan thih ngam khawpa huaisen an nihnate, min hriat chhuahtir fo thin.
“Mizo culture hlui,Kut,Chai,Zai,Lal leh Zu hmun hlim na te hi,Hmanlai nunhlui a kir leh duhvang emaw..,nuam chen na a tan emaw chinthar duh na chu Pathian ringlo,khawvel mite rilru ani a”Mizo culture hlui a awm pawh ka lo hre lem lo a, a thar pawh ka la hre ta chuang lo.Nie,Kristian kan nih hnu chuan Zu leh sa nena Kut hman te chu a rem tawh lo khawp mai..,mahse Zu leh sa tel lo a kan chai a, kan lam anih chuan Chunglam khian min la pawm tho hi ka ring tlat .He kan Culture zawng2 paihthla vek kher lo hian a Kristian ringtu tha anih theih tho tih hi ka hmuh dan ani bawk.Synod pawh hian an Kuanglo nawr an ching ve zeuh2 …