By: B. Lalthangliana, MA (Mdy), Aizawl

Hei hi Mizo sakhaw kawngkala rahbi tawp ber leh ropui ber a ni a. Chuvangin a hman hun pawh hi Zorama hun nuam leh thla en zual lai “October” an thlang a, chu chu “Khuangchawi thla” an vuah nghe nghe.

Khuangchawi tur hian a tlem berah sechal pahnih, sepui pakhat leh vawkpa talh a ngai a. Hengte hian awmzia a nei hrang deuh thliah a. Vawk pahnih an tlah zinga a te zawk chu “pathian sa” an vuah a, a dang pakhat chu “Sa” biak nan a ni a. Sechal pahnih chu “khua” biak nan a ni thung. Sepui chu tlangphal an ni a, mualbuh tur a ni. Naupang pual deuh a ni a, buhchiar loin an chum a, ruai an siam sak thin.

Khuangchawi tum leh sechhun tuma an tih ang thovin sathingzar te, zu atana buh den te, se thla khung te, thlahhrut tre, zuzo hla chham te a tel vek a. Thingfar zana nula leh tlangval tlaivar thaka zaiho te, sumdeng zu siak chhuah a “nopui” hlan te pawh a tel vek bawk.

A hau tak em avagnin thla thum lai urlawka inbuaisaih a tul a, chawngchen leh sechhun ai khan a ropui zawk avangin Khuangchawitu pawh a phawk zawk a. Tin, kan tarlan tak ran talh tur te kha, a neitu neihnun leh pawk dan a zirin a aia tam pawh an talh thin.

Khuangchawitu nupui pa (A puzawn), thing thiata an hrilh tawh khan, nula leh tlangval aural nen Khuangchawi dawn niin an thawk chhuak ta a, lam turte chuan “haituk” an tih thawl tein zu an pai theuh a. Val upain hma a hruai a, an kalna tur khua atanga thawm an lo hriat theihna turah tlang an thlair a, an kap ri ulh ulh a. A lo hmuaktute an tawh hma deuhin Thingdimho chuan khualam an bei tan a, “Vakawllen”-in kal pahin an lam dual dual thin.

Khuangchawi tur khuate chuan tlangtlir thawm an hriat veleh hmuak turin an thawk chhuak a, zunpeng an ak theuh bawk a, Upa deuh chuan hma a hruai a, Darlam leh khuangpuilamin an lawm a, an lo hmuak a, An han intawh meuh chuan zu an intulh sup supo am a thenin tuibur an intheh nuk nuk bawk a, Kghuangchawi nu lehpa tan ropui ni, khawtlang tan hlim ni a tlin tak meuh mai.

hhun nen a danglamna lai chauh tarlang ila. Mipuiin ruai an theh zawh chuan a bika ruatten uluk leh rinawm taka an siam “Khuanghlang”-ah khuangchawinu leh pa, an chhungte leh an laina hnai deuh te an thu a, an makpate leh an vuavangten lal mualah an zawn chhuak a, an vir kualpui chiam a. A chunga chuangte chuan darbel te, darkhuang te, silai te, sial te an vawrh a, tun hnu tangka awm hnuah phei chuan tangka te pawh an vawrh tel a, a changtu apiangin an nei hlen zel thin.

Silai aiah thingfak suihmum, rinawm tak, ban chen vel an vawrh mai a. Sial aiah hruikhau rinawm taka herh, ban chen vel bawk an vawrh thin a. A changtute chuan a hnuah khuangchawipa hnen atgangin a tak tak an la thin a. Hei hi khuangchawitute intih ropuina a ni. Khuiangchawi zawh hian ni sarih an serh a, hemi chhung hian mitthi inkal te, pum tlawh te, thei thur te, mikhual biak leh thlen te a thiang lo a, Ni sarih hnuah chuan inthen thianghlim kher ngai loin an thiang ve mai thin.

Thla thum hnuah Selulawh leh Selukhuang an ti leh a, vawk an talh leh bawk. Tin, Khuangchawi chu Sedawiin an thlip leh ziah thin. Tichuan, Khuangchawipa chuan Mizo sakhaw kawngkal rahbi paruk chu hlen chhuakin, Thangchhuahpa (in lamah) a lo ni ta a, Zawhzazo a ni ta bawk. A duh anga zauin thukverh a hawng thei a, bahzar a siam thei a, vanlung pawh a siam thei ta a, puan tial a sin thei ta bawk. Hmasang zo nuna an nih chak ber, an ngaihsan em em, an society-a dinhmun sang ber a luah ta a ni.

Thangchhuahnu leh pa chu an thih hnuah an ran talh thlarau zawng zawngin mitthi kha kawngah an zui duah duah ang a, ripui takin pialral a lut ang a, chutah chuan faihawta khawsain, hna thawh ngai lovin an awm dawn tawhin pipute chuan an ring a ni.

Thulakna: B. Lalthangliana, Zoram Encyclopydia,
Vedio clips: Chinmedia.net

4 Comments

  • zoliana says:

    Pu dama i hre ril thei hle mai… i ziak ngaih nawm kher mai… pastorte degree sang hmu ten an hming hmawr a, an nih na an ziak hi awm ve ka lo ti tho mai. a chhan chu dregree lak hi a awl lo eeeee… chapo na ah ka lo ngai hran lo a. khuangchawi tihdan inang lo kan tih hi a ni thei viau ang.. tuna pu thangliana ziak te hi chu Lusei-a in tel khawm ho tih dan a ni mai dawn lo ni?

  • Dama says:

    A va lunglen thlak ve. 1984 thleng khan khuangchawi hi ka lo hmu a. Khatih lai kha chuan hmanlaia tihdan tik takin an la ti a. Kan la naupang a. Keini lamah chuan lo vah tawh si, hal hma si, awllen lai, February tawp lam atanga tanin March thlaah khuang an chawi thin. Khuang chawi khan ni li a awh a.

    A urhlawk zan (a ni hmasa ber hma chiah zan)-ah hian nuhovin zan khuain chaw an chhum a. Chumi zan zing lam ar a khuan tawh chuan Khuang leh darmang tum a thiang tawh a. Chumi tum tur chuan kawta Leikapui dawhah naupangho hi khuang leh darmangte inchhawpin kan riak dul thin. Zing lamah arkhuan kan hriat ve leh thovin kan tum tan thin. Khang hunlaite kha a ngaihawm ve mai mai.

    1984 hnu lamah chuan khuaah ka awm tawh lo va. 1996 khan khuangchawi hun laiin khuaah ka awm leh hlauh mai a. Mahse, ka tet laia ka hmuh nen chuan a lo dang deuh tawh. Ni thum chauh a lo awh tawh a. Kan tet lai ang khan naupang pawhin an ngaihsak vak tawh hek lo. Tunah pawh khuangchawi chu kum tin an la awm. Ka tet laia ka hmuh kha chipchiar takin ziak dawn ta ila, ziah tur a tam khawp ang. Ka undergraduate laia ka thesis ve teah khan ka ziak nual a. Mahse, sakhuanna nena a inhnamhnawihna lai chauh a ni.

    Keini Zofate zingah chuan khuangchawi hi, in lama thangchhuah, ropuina tawpkhawka an lo ngaih a ni a. Zofa hnam chi hrang hrang tihdan erawh a inang lo vang tih a rinawm a. Pu Thangliana ziah ang chiah chiah hi chu kan hman dan chu a ni vek kher lovin a rinawm. Amaherawhchu, khung kan chawia kan rilru leh kan tum erawh chu thuhmun a ni.

    Kristian nih hnuah chuan heng sechhun, khuangchawi ang chi hi ban turah kan ngai a. Ban a tulna ka hre lo tulh tulh ve thung a. Thlarau nun a khawih chhiatna tur point ka hmu lo. Pathianin kan pi pu te atanga kan culture-a a lo dah kan paih chuan hetiang culture min petu Pathian pawi kan sawi a ni zawk ang em? Isua krista chu min chhandamtu ni ngeia kan pawm a nih pawhin khuangchawi chung pawhin kan ring thei tho.

    A nih leh khuangchawi chu chapona a ni kan ti em? Ph.D., D.Th., etc., Kristian te, Pastor te hming tawpah kan hmu fo va, chapona a ni tho lo maw. Amaherawhchu, khuangchawi chu Kristian tan a sual hran lo va, kan tunlai nunzia leh khawsak dan nen a inmil tawh lo a ni kan tih chuan ka pawm thlap e. In peih leh kan sawiho zel dawn nia..

  • Dika says:

    Pu Mama zarah hetianga kan hnam nunphung pawimawh tak mai thlir theiha a awm hi a lawmawm tak zet a ni. Pu Mam dam reng rawh. Tin, he flim changtute tihtakthlakna hian en a ti nuam a, hun harsa tak karah hetiang chang thei tura ruahmanna neitu hi a fakawm thlawt bawk a ni. A hming a lar ang hu a, anihna tak kan hriat lem loh Khuangchawi chanchin kim chang taka ziaktu, Pu B. Lalthangliana a fakawm hle tiin ka han inchhakchhuak ve a ni.

  • lonelygaij says:

    Thangthar chuan a thu chauh a kan lo hriat thin ani a.Hei a tak ang chiah a ni anga……Pu Thangliana i titha e.

Previous Post
«