Kale University leh Zofate Chanchin Tawi!!!
Published on: Oct 25th, 2008 | Posted by: dika | 1,214 views
By: Lalchhanhima, Tahan
A Hmun leh Mual:
Burma ram, Zo hnahthlak zirlai tam zawkte lawiluhna zirna runsang—Kalay University hi Sagaing Division leh Chin State inri-na, Teddim Tawnship, Khaikam khua atanga furlang hnih vel hlaah a awm a. Zofate khawpui Tahan atang erawh mel 6 vela hla a ni. Tin, a hmun leh mual hi Kalaymyo phai kinna leh Chin State tlang bulthuta awm a ni bawk a, a boruak te hi a thiang tha em emin thingkung buk mawi tak tak te a ngir khup a. A huang chhunga thingkung tin te hian daihlim nuam an nei vekin hawina lam apianga a hrindupna te leh thlifim tleh hiau hiau dawn tur awm reng thin te hian hringfate zirna runsang hmun leh ram atan—renga khuarel zawng a lo ni e ti ila kan uar hauh lovang le. Tin, a hmun leh mual zau zawng hi 385 Acre a ni.
Kalay College Chantlun Zel Dan:
Khaikam College tia hmingpu tura Burma Zofaten
kan ngaih, rin loh taka thuneitu lamin Kalay College tia hming an pek, tuna Kalay University ni ta hi—July 1990 kum khan Burma ram Secretary 2, Lieut. General Tin U-a’n zirna runsang thuthmun atana riruatna lungphum a phun a. Tin, lungphunin kum 3 vel a vai hnu, 19 February, 1993 khan Kalay College (Khaikam College tih tura ngaih) tia hming pein Education Minister Colnel Phe Thein-a leh General Hla Mint Shwe-a ten urhsun tak leh puithu takin mipui sang tam tak hmaah an hawng a ni. Chung hunlai chuan zirtirtu pawh an la beitham hlein meieng leh khawsakna tui hnianghnar takin an la hmuh that loh avang khan zirtirtu awmchhun chhunte pawh insawn thuai thuai an chak hunlai a ni a.
Tichuan, Kalay College pawh kum 1999 July ni 7 khan Degree College-a hlankai a ni ta a.
Tin, hunin a hril ve zel angin kum 2003 May ni 14 a rawn herchhuah meuh chuan rin loh takin Kalay Degree College chu University-ah hlanchoh a ni leh ta a ni, tih hi College chantlun chhoh dan inzulzui tlangpui chu a ni. Tin, College luhna Gate pui atanga mel 1 aia thuiah College Bulding hi a awm
a, Gate-pui atanga College luhna kawngpui hi uluk taka enkawlin a sir tawn tawna thingkung mawi tak taka phun tlar thuau a niin College luhna kawngpui mawi tak pawh hi—Feb 12, 1994 khan a ropui thei ang bera hawnna hunpui hman a ni.
Kalay University-a Major te:
Kalay College a nih lai kha chuan major 8 chauh a la awm a.
Chungte chu:
1) Myanmar 2) Mathematics 3) Zoology 4) Botany 5) Physics 6) History 7) Geography leh
Chemistry te an ni. Tin, Kalay University a nih hnuah chuan major 12 lai a awm ta a. A chunga mite bakah he’ngte hi a punbelh a ni; 1) Geogology 2) Philosophy 3) English leh 4) Oriental Studies (Pali) te an ni.
Kalay College a nihlai kha chuan First year leh Second year
chauh zir theih a ni a, third year atang chuan hmunpui lam pana zir belh a ngai ta thin a. Mahse, University te a lo nih chhoh takah chuan kan tuizawng subject te chu major-ah lain kan tapchhak kawtkai atangin Master Degree lukhum a khim theih ta, hei hi ram hmasawnna kawng khat a ni e, a ropui hle.
Academic Year———- Zirlai awm zat
1993 ——————————-234
2000-01————————–717
2007-08————————-3096
(Note: Tun tuma Kalay University leh a kaihhnawih chanchin kan tarlannaah hian Day-a kalte “Day Student”chanchin kan tarlang a ni. Kan hriat atan-kum 1999 atangin ral chhan “Distance zirlaite” an pung ta chiam mai a, kum tinin Day Student-te aiin an tam zawk thin. Tin, Distance-a kalte hi chuan major 19 lai la-in an zir thei.)
Kalay University leh Zofate:
Kalay University-ah hian Burma ram, Sagaing Division-a khawpui bial 3:- Kalay, Kalaywa, Tamu leh Chin State-a Khawpui bial 5:- Hakha, Falam, Teddim,
Thantlang, Tawngzang atanga zirlaite kalkhawmin Chin (Zo hnahthlak) leh Myanma an tam berin hnam dangte pawh thahnem tawk tak an awm ve a.
Tin, University of Kalay, Chin Literature & Culture Committee (CLCC) te din a niin he pawlpui(CLCC) hian Zo hnahthlak zirlai chi-leh-kuang hrang hrang inkulhna pawl- MSF, FPTP, Zomi
Family, Hakha Family, Paletwa Family leh Zotung Family te a khaikhawm a. Kum tinin CLCC bultumin Chin National Day hman thin a ni a, hnam lam chi hrang hrang entirna te leh culture show te neih thin a nih bakah, zai leh thupui tha tak tak te ngaihthlak thin a ni.
MSF pian dan leh kal zel dan thlirna:
1993 kuma Kalay
College hawn a nih phat khan Duhlian/Mizo tawng hmang zirlai 14 an awm a, khaw hrang hrang atanga kalkhawm an nih bakah Mizo zirlai an la tlem deuh avang khan hruaitu bik inthlanna leh pawl anga indin chu a la awm chiah lo a. Mahse, Mizo awm chhunte chu an inhumhalh thain a tulna apiangah intanpui tawnin leh chawhlui te kilhova inphurchhuahna te an nei thinna te chuan Mizo Family tia hming chawiin pawl a lo hring ta a ni. Tin, Kum 1995 a rawn hrechhuah meuh chuan hruaitu inthlanna mumal taka nei tanin, a kum vek December 1995-ah
Kalay College Mizo Zirlai Pawl (MZP) tia hming sakin pawl nghelnghet din a nit a a. Chung hunlai chuan MZP chu member 80 vel niin pawl nung tak a ni chho ta zel a. Kalay University-a Mizo zirlaite hian zirna leh thiamna atanga Ram leh Hnam humhalha chawisan hi a tum bulpui ber niin Chhiatni/Thatni khuaa insawngbawl dan te pawh fel taka neih a ni.
Tin, Ram buai avangin kum 1997-98 zirna chu chawlh a ni a. Heng te avagnin Mizo zirlaite insuihkhawmna pawl pawh chu a muthlu
hrih a tul hial ta. Mahse, vanneih thlak takin 1999 kum atangin zirna chhunzawm a nih leh hlauh a, tichuan 1999-2000 zirna kum chhung hian pawl anga indina hruaitu inthlantharna te neih a ni lova, mi thahnemngaite huaihawtna-in August 3, 2002 khan Fresher Welcome leh Fellowship chu MYA Chapel, Mission Vengah neih a ni a. Pawl hming tur pawh thlan leh a ni a, MZP
tih chu lungrual taka thlan tlin a ni. Mahse, engeng-emaw (vengthawng) avangin Mizo Students’ Fellowship (MSF) tih hian thlak leh a ni.
MSF hian kum tin Fresher Welcome leh Farewell te buatsaihin, Zirlai Titha Chawimawina te neih thin a ni a. Tin, Inpawlhona tha chi hrang hrang te neiin King leh
Queen thlanna te buatsaih thin a ni bakah Inpuihtawnna leh MSF Sum zawnhona-te, Christmas Carol te a nei thin a ni. Tunah hian Kalay University, MSF member-te hi 300 vel lai an ni ta.
(Note: Sawi tawh angin member zat leh ilo kan sawinaah hian Distance-a kalte kan sawi tel lo. Distance Students zingah Mizo zirlai tam tak (a tam zawk a ni mai thei??) an awm a, chungte chu rei lote kal a, exam chhang nghal mai an nih thin avangin Insuihkhawmnaah hian an tel lutuk thin lo).
Kalay University-a Zo hnahthlakte Literature Lamah:
Kalay University, Chin (Zo) hnahthlak zingah Falam Phunsang Tlawngta Pawlkom(FPTP)-in Lailun Magazine(Annual) an tichuak a. Tin, anni hian < Lailun Journal pawh an tichhuak thin, an tihchhuah hun chiah erawh kan hre ta lo. Zomi Family pawhin kumin (2008) atangin
Zomi Siamsin Magazine(Annual) an tichhuak. Hakha Family lam pawhin tunhmaa an tihchhuah thin, engeng-emaw avanga chhuah chhunzawm theih lohva awm ta chu kumin atang hian tharthawh lehin, buatsaihna lamah an inpuahchah (he thu ka ziah lai hian) mek a, a chhuak tep tawh nia hriat a ni.
Tichuan, MSF lam dinhmun han thlir leh thuak ila. Mizo Zirlaite insuihkhawm that leh kum- 2002-03 zirna kumah MSF hminga Magazine tihchhuah chu tul leh tha nia hriain, theihtawp chhuahin hma an la a. A hmingah “Zawlkin Huiva” tia mawi taka phuahin, 1st. Zawlkin Huiva Magazine(Annual) tha tak leh lehkhabu rotling zet tur chu chhuah a ni. Nimahsela, 2003-04 zirna kum atang khan sum leh pai lam harsatna avangin Zawlkin Huiva chu chhuah chhunzawm theih a ni ta lo a.
Tin, Kum 2006 a lo herchhuak a,
MSF chuan lehkhabu engeng-emaw tal tichhuak lova awm chu ni theiin a hre lo va. Mi thahnemngaite beng a thlen hunah 2006 Huivalenthiamgroup—Moderator Pu Khalhliana (Japan rama a awmlai a ni a) tanpuina Ks. 100,000.00 leh 2008 HuivagroupModerator zinga Pu Lalrampana Ks. 10,000.00 bultumnain, Zirlai Tlangau chanchinbu chu (Quarterly)-in an tichhuak thei ta a, a lawmawm tak zet a sin.
Tin, he Zirlai Tlangau Chanchinbu hi Rangoon University Lushai Student-ten kum 1973-a an lo tihchhuah tawh a ni a. Rangoon Universiry, Mizo Zirlaite chu an zirlai an zawh chuan kum 2-3 bak awm lovin, a tam zawk chuan mahni hmun an pan zo leh a.
Chutah Zirlai Tlangau chanchinbu erawh chu vanneihthlak takin Mandalay University, Mizo zirlaiten an chhuah chhunzawm ta zel a ni.
A ni, hun a lo inher zelin Mandalay-ah chanchinbu vil zeltu tur mi an tlem telh telh a. A buaipuitu berte an awm tak loh avagnin Zirlai Tlangau Chanchinbu pawm vui liam hlen mai a hlawh dawn ti tih tawh tihah MSF, Kalay chuan tharthawh leh ta a. He Zirlai Tlangau, Burma rama chanchinbu hlun ber te zinga mi hi vawiin thlenga khvel eng a la hmu che che hi a lawmawm tak zet a ni. MSF,Kaly chuan kumin(2008) hian Literature lamah nasa takin hma a la a. MSF Thian (Newsletter) a khat tawka tichhuakin Mizo Zirlaite hnenah an sem thin a. 2008 Zawlkin Huiva Magazine pawh hmun hrang hranga mi thahnemngaite tanpuina azar leh rinngamna tlang atangin Ks. 500,000 ba-in a tichhuak leh ta! A va lawmawm tak em!
Awle, Khitizawng khi Kalay University leh Zofate chanchin tawi kan chhui theih tawk chu a ni hrih a. MSF, Kalay hian tihtur(hmachhawp) tam tak a nei a. Hma a la mek bawk a. Keini ho hian chhawmdawlin kan theihna zawn zawnna tanpui ila. Tichuan, Zirlaiten kan ram leh hnam tan nasa lehzualin hma an la thei ngei ang. Kalay University, Zofa zirlaite zing atang hian ram leh hnam rinchhan tlak mi thiam lo chhuak zel se ti hi ka tlangkawmna leh ka tawngtaina a ni e.
* Lehkhabu/Article rawnte leh mi biak rawnte:
1.Kalay College Magazine 1994-95
2.Kalay University Magazine 2004
3.Kalay University leh Zofate
by Editorial Board of 1st.Zawlkin Huiva(2002-03)(Unpublished)
4.2002-03 Zawlkin Huiva Magazine
5.2008 Zawlkin Huiva Magazine
6.Zirlai Tlangau Tobul
by Dr.Sangkhama (Unbublished)
7. Zirlai Tlangau Bu 42-na(2006)
8. Kalay University Mangtha Le…
by: Lalchhanhima (MYA Darthlalang, Sep.2008)
9.Pu Vanlalneia,Tahan ‘C’
10. Pi Lalchhandami ,Tahan ‘D’

Khai….khai..e..ee….
ZOIN comment huang pawh a hrisel lo renga, tun chu dam tha
ta a ni ang……….
Kalay University pic han hmuh chu lung a ti leng hle mai.
College a nih lai 1993-94 khan he zirna run hi ka lo rap ve
tawh a sin. Mizo zirlai 15 vel kan awm a, ka hlim thei khawp
mai.
Lalchhanhima, Tahan – Kale University leh Zofate Chanchin Tawi i chhui dan chipchiar leh ngaihnawm tak avangin hian ka fak a che.
- Aizawl
E…khai….
Ziak ngaihnawm thiam bawk a, lung a ti leng hle mai. “For You” dawrte kha a la awm em? Sir Puitea khan a pek tur a pe zo hman em awwwwwwwwwwww….tih te pawh min ngaihtuah chhuah tir e.
Comment theihna huang in lachhuak daih a…’eheu’ ka lo ti rilru deuh chauh va !! “Khaikam College/University” tih tur a hming pu zo ta lo chu a poi ve aw. ‘Khaikam’ tih hi han sawizau deuh thei in awm em?
Sir Puitea’n “Tan-yaw-Zin” dawra a pek tur ang chu pe zo tawh in a in sawia mahse “FOR YOU” ah erawh a la nei nual awm e. A nei tu pawh a Bankrupt thrak awm e…… tunlai Stock vang ni lovin…..
…. se thiam mai em.
@kkguite,
Khaikama hi Khawsak khaw lal a ni a, Sihzang (Suantak) hnam a ni. British hovin “Chin-Lushai Expedition” tiin Zofate ram an nawr lai khan (1890-1894?) British sipai ho lo dotu a ni. Kum 4-5 chhung ngawt mai ram mu in (British in Chin Hills tamzawk an lak hnu pawh in) a hote nen an do a, “Siallum” an tih hmunah awmhmun khuarin an bei a ni. British ho an do lai hian General Sir Goerge White an England Queen Victoria hnenah ‘Telegram’ a ziak a, he ti hian ” Ka raldo tawh zawngzawng zingah heng hohi do an har ber” a ti hial a ni.
A chhungte an man avangin British hnenah a inpe a, jail an tan tir a, damchhung tang tura Andaman-ah an hruai hnuah an chhuah leh a ni. A fapa Capt. Ngin Zam chu mi ropui tak a ni a, a tupa Major General Tuang Za Khai khi keini Zofate zingah sipai rank kai sang ber a ni.
Pu Khaikama hming hian “Khaikam khua” chu tuna Kalay University awmna ah hian rei tak atranga din tawh a ni.
A lawm awm e, @RD.
Ma himtea….i titha lutuk e.Thurotling tak i rawn tar chhuak mai hi ..a ropui ka tih ang bawkin …i ngaihtuah na leh hun i senna pawh mak ka ti bang lo ania…