2012 Huivalenthiam Debate Hnialtu: 3-na

Zofate Inpumkhatna atan Thiamna leh Literature aiin Hruaitute an pawimawh zawk!
Hnialtu Pathumna: L R Sanga, Iowa—USA

Pu Chairman,

Hun min la hawn sak avangin ka lawm e. Tuan tul luat vangin email ka check regular thei lova, mahse he thu dik sawi tur hi chuan chuanlam siam duah a tulin ka hre lo. Zofate hian hruaitu nei lovin kum 100 kalta chhung khan tuk khat pawh kan awm ngai lo tih hi thu dik a ni a, kan la inpumkhat thei lo tih pawh hi thu chiang sa a ni. Chuvangin Zofate inpumkhatna atan hruaitu neih mai a tawk lo, thil dang mamawh kan nei a ni. Chu chu enge ni ang. Ziak leh chhiar thiam kan la tlem lutuk. A thiama te pawhin kan la chhiar tlem lutuk. Finna khawp kham kan la thar lova, chutin a ni. Chuvangin ZOFATE INPUMKHATNA ATAN HRUAITU AIIN THIAMNA LEH LITERATURE KAN MAMAWH ZAWK a ni. Ti zawng pawh khan a fiah tawk viau lawmni pu Chairman.

Pu Chairman, ka hmaa mover pathum te hian thu dik chu an hre nan, a laimu an pawh pha chiah lo hi pawi ka ti a. Ziak chhuak leh vek thei sia, a pil an kheh pha lo hi chu a lung chhiat thlak deuh a ni, I ti ve lo maw Pu Chairman. Pu Lalthangkima’n “…a pawimawh ber chu thinlung a ni…ngaihdan in hriat thiam tawn a tul.” a tih leh, Pu Sanga’n ‘Panglong Agreement neih a nih thu a rawn sawite’ hi unau piang tlang an ni a. Inpumkhatna siam nan kan entawn tur historical examples an ni. He tiang thil ropui ti hlawhtling tur chuan Pu B. Zarzoliana’n ‘Huaitu tlawmngai leh huaisen kan mamawh’ a tih kha an chhang chiah a ni ngei ang. An thusawi hi han ngaihtuah ve vang vang mah teh Pu Chairman. Tawite in a khaikhawm theih a sin. “Zofate Inpumkhatna atan thiamna nei, chhiar zau leh hma thlir thui tak nei, mi rem hria leh chinchang hria in min hruai kan thlahlel ber” an tihna a nih hi. Tih tur hre lo tlawmngai satliah chu ‘tirh chawpa kal’ a ni dawn si a, a hun leh hmun hre lo huaisen tak lah mi phutkhat deuh a ni ngei ang. Chuvangin Pu Chairman, kan mover ho hian an sawi ber chu Hruaitu ni mai lovin Thiamna nei leh chhiarzau mi an awh em em thu an au pui a nih ber hi.

Ka hma chiaha sawitu hi tawngkam a thiamin a chhiar zau tawk tih a hriat hle mai. A awmna khua leh tui tan inpumkhatna siamtu a nih theih ngei ka ring tlat. Kan thupui in a huam chin chu zofate a ni tih pawh a sawi fiah nghal bawk a. Mahse Zofate Society inrelbawl dan a hai sual palh deuh a ni. Zofate zingah Hruaitu te hi Hrin (born) ni lovin Siam (Made) an ni zawk a sin. Kohhran, khawtlang, society, tlawmngai pawl mai bakah a tlachawpa awm thin organizing committee ang pawh ni se Hruaitute hi thlan an ni fo. A thlangtu pawh mipui an ni. Hruaitu tha nei tur chuan mipui chhiar zau leh thiamna nei, thil thlir thiam mi kan ngah a tul a nih chu. Chuvangin thiamna kan tih hi hruaitu ni ta te neih tur mai a ni lova, mi zawng zawng tan a ni zawk. Thiamna I duh chuan lehkha chhiar rawh!!!! Kan mipui te chhiar tur hlui teuh theuh thei ila, an hriatna a lo keu dan zia ang zelin hruaitu thlan an thiam mai dawn a ni. A dum leh a var thlair thiam lo khawpa thiamna/finna kan thlak chham chuan an hlauh ngawih ngawih, hnam hmel ma, mi tawrawt hoin Hruaitu hming puin Hotu nihna an la anga an sahmim tih puar nan min vaw pherh leh ngheng mai dawn a sin.

Chuvangin Zofate inpumkhatna atan hruaitu neih mai a tawk lova, thiamna leh finna kan tla chhamin kan char chhuah nan literature lamah hmasawn kan ngai hle a ni tih chu lei ben thelh theih loh tluka chiang a ni.

Pu Chairman, Zofate inpumkhat dan tur kan ngaihtuah tak tak chuan “tunge Zofate chu” tih in bel chiang teh ang. Zofate chu Burma, India leh Bangladesh tlang dung vela chengte hi kan ni a. Chhul khat chhuak kan ni. Mahse thiamna tlakchham vang leh literature kan lo neih mumal loh avangin tawng thluk a dang zova, inkalpawhna tha siam na chang hriat loh vangin tlang dung khat lek leka mi pawh unau hmel kan lo in hai zo ta a ni. Chumi ti diktu pawh kan thupui hi a ni. Zofaten kum 100 emaw kal ta atang khan lehkha (literature) kan lo nei tana, kum za kalta a kan pute’n inrun/indo an buaipui kha tunah chuan insuihkhawm nachang kan hre ve tan ek ek a nih hi. Kum 200 kalta khan lehkha lo nei tawh ila chu tunah chuan pum khat kan nih loh vek pawhin intih bingna hi chu a reh ngei tawh ang le. Literature hi pumkhata min siamtu a ni. Sailo Ngurpui in Lusei tlang dung leh vang a awp beh lai khan Sailo hlauin hnam tenau dang an khur a, chawk zawk se la lehthal chakin an in sawh an in sawh thin a nih kha. Mahse Sailo sakhua biaa Sailo sakhua chhampual an tawm chinah leh Sailo tawng (Lusei tawng) an tawm ve chinah chuan lungrual takin khua an din tlanga, tunah pawh “Mizoram” tiin lungrualna tlang an lawn kai ta a nih hi. “Inpumkhatna atan” tiin an buai ve tawh lo. Mizo Memorandum leh Chin Hills Regulation Act pawh hre thiam lo hruaitu kan neih thin vang zawk a lawm “Keini chu Mizo”, “An ni chu …” tia kan in mi hran zawh thin ni. Hruatu neih ngawt a ni lo, Thiamnate, Chhiar zau turte kan mamawh hmasa zawk….

Pu Chairman, Pathian meuh pawhin A chhandam hna thawhna ah Literature tel lo chuan a kalh a kim thei lo a ni tihte hi kan hmuh hmaih pal hang tih ka hlau. Hruaitu Mosia hnena Dan Sawm pek chu tawk sela Sinai Tlangah lungphera ziak nawn a ngai lo tur. Isua kha thingrem siam, ziak leh chhiar thiam lo tur riakah an lo ngai palh ang tih ka hlau. Mahse Rabbi ho mak tih khawpa Pathianthu lo zir chiang leh hre zau a nih zia kha kan sawi nawn leh hram teh ang. Chuvanga “Belh tlak leh Zui tlak” a nih ni. Bible a lehkhabu tawp ber, Thupuanah pawh “Tin he thu hi ziak rawh…” tih a la ni fan a. Hruaitu chu an kal bo zela, chuvangin Zofate unau kan nih zia hre chhuaka dawhkan kila ro kan rel ho theih nan chuan thiamna/finna, leh literature kan hausak zel hi a pawimawh hle a ni.