ZOIN: Debate hunpui changtute thuziak kan post dan hi, a hnuai ber atang sawitu hmasa ber thuziak dah a ni a, chhiartuten kan hrethiam dawn a nia.
Pu Chairman, Ka lawme. “Mah ni ngeia nupui/pasal zawn a tha” tih thu phuahchawp kan
unauten an rawn sawi tak kha siamtha a, Huiva leng rualte hnenah nupui/pasal zawn dan tha zawk hriattir tura min sawm avangin ka lawm e.
Kan endiktuten thumal bithliah zat an neih avangin sawitu hmasa pahnihte kha chu kan siamremsak thei lo a nga, sawitu hnuhnung ber leh chhiartu huiva zawng zawngte tal hi chu fiah law lawin hrilh ang aw. Thuneituten ‘thumal 1300 aia tam lo’ an tih lai meka thumal 3000 chuang meuh han hnialtur pawh chu, dan pawn chhuah lah ka hlau rap. Sawituin sub-head number a pek loh avangin kan sawi a fiah theih nan sub-head a hmante ka la chhawng mai a, endiktute leh chhiartu mipuiten min lo ……….sak dawn nia.
* Fundamentals of Christian Education, P. 500
A ni tak e, thalai nupui/pasal neiturte hi mahni duh zawng a piang nei zung zung lo tura fimkhur turin leh kristian kan nih ang ngeia kan nu leh pate thu zawm zawk turin he lehkhabu hian thurawn tha tak min pe a nih hi.
* Messages to Young People P. 348
kan debate thupui hian ‘nupui/pasal nu le pate zawnsak’ tih lam ai mahin, nu leh pate thurawn pek pawh ngaichang duh lo a ‘mahni ngeia zawnga neih nghal tawp’ hi a tum ni zawkin ka hria. Chuvangin, he ‘Messages to Young People’ lehkhabua thu tha tak min lak chhuahsaktu pu Van, I chungah ka lawm e.
*Ti hian he lehkhabu hian nulate hnenah thurawn a pe chhunzawma,
Tlangvalte hnenah pawh hetiang hian thurawn a pe leh a,
He nupui/pasal tha nitura nihna (qualification) a rawn tarlante hi i nulat tlangvalna hmangaihna mitdel maia i en chuan, mizia inthup thiam apiangte chungah chu nihna (quality) chu i hmu teuh ang a, i thlan sual dawn mai bakah thlan tur bera pawh i hre lo ang tih ka hlauh pui mah zawk che a ni. Ka nu leh pa an inngaihzawn lai hian ka nu’n ka pa mitkalh chu zu hmu tlat lo a.
* He thu atang hian kan Nu leh Pa-te hi Setana hmanrua an ni ang tih a hlauhawm hle.
Kan Bible chuan tupawh a nu emaw a pa emaw sawichhia chu thi turin a ti thung. (Mtt 15:4, Mark 7:10) Kei zawng, ka nu le pa chu Setana hmanruaah ka puh phal thlawt lo; unaute u, Bible-in min puan chhuahsak ang hian kan nu le pate chu i chawimawi zawk ang u hmiang.(Eph 6:2)
* Thurawn leh kaihhruai mamawhna
Thianpa chu thupui hre fuh lo nge aw? Nupui/pasal nei turten duhthlanna zalen an neih kan hai lo nan a, phuahchawp mai mai pawhin ‘an mahni ngeia zawn a that zia’ rawn ti kual vel la chuan kawppui zawn dan thu dik awmsa hi kan zavaia hriat nawn leh a tan ka rawn tar lang mai tur.
* A hniak tam lam lam
Pathian khawngaihna zarah zofaten leilung khawvel kan fanchhuak ve ta a, kan nihnain a tlin hma hauhin kan thlen phak vena tawk ram nun dan, tih dan kan ti mai thin hi zofate kan boralna hmawr a ni chawk! ‘Nupui/pasal an inneih dan’ kan han ti ve ngat phei hi chu. Haw u Huiva leng rualte u, insuihkhawm leh zai relin kan piputen nupui/pasal an lo inzawn dan kha i chhawm nung leh zawk ang u hmiang.
* Bible min zirtir dan. Adama tana zawnsak Evi hian eng thil nge min hnutchhiah?
Evi thiltih avanga hringfate chunga thil thlengte pawmrem thei lo a phunawina zawngtu chuan, Pathian thil tum a dodalin nupui/pasal tha chu a va nei dawn lo chhiang em; Pathianin Evi leh Adam kha nupaah lo siam lo sela chuan tuna ka lehkha chhiar sei tak mai hi chhiar tura ziaktu pawh a awm lo tur.
* Isaka tana zawnsak Rebeki ve thung hian eng dinhmunah nge a chhungkua kha a hruai thlen?
Rebekii hian chhungkua inthen darh tirna a thlen ni lovin, nang leh keiin Pathian hming kan lam rik ve theihna tur Isua Krista rawn pianna Israel hnam a lo din a ni zawk. Bible pasaltha, mahni rilru puak chhuak ang ngeia nupui/pasal neiten pa khat aia tlem lo nupui/pasal an neih deuh vek lain, Pathian thu anga nu leh pate thu zawma innei Isaka leh Rebeki-te chu an thih hmaloh zawng an inthen tawh lo. Unaute u, nupui/pasal pa hnih/thum neih kan duh si loh chuan Isaka leh Rebeki-te ang hian kan nu leh pate thu izawm mai ang u hmiang. Leia dam reina pawh a ni a sin. (Eph6:1-3)
*Boaza’n Ruthi hi a duhthlannain a nei ngei a; mahse, a mah ngeia zawn ni tawh lovin, ‘a tihtur reng a ti’ tih tawngkam hian neihtirtu a awm zia a ti lang chiang a ni. Boaza hi a nu leh pa emaw, unau emaw ten nupui zawn pui kher lo mahse a hnam/chi chuan a la zawn pui tal tihna a ni.
* Duhzawng pawh zawng hmu thei/zo lo hi mi eng ang mi nge an nih thin?
Mahni duhzawng zawng hmu thei lo kan ni mai lo a, kan hmuh leh kan duh zawng zawng hi a tha vek kher lo tih kan hriatchian vang a ni zawk.
* Tawnhriat ngah hi finna a ni vek kher lo
‘Ka nu leh pate hi ka zaha an thu ka zawm kher mai, mahse kawppui zawn kawngah….!’ kan tihte hi chu nu pakhat tawngtaiin, “Lalpa I duh duhin min hmang la I duh duhnaah min tir rawh; mahse, tawnghriatloh hlimlam thlarau kher kher chu min chantir suh ka zak, ramthimah pawh min tir suh thih ka la hman lo” a tih nen thuhmun reng a ni. Pathianin hmangaihtur min pek hi lawm takin i hmangaih mai ang u, Adama hnena Evi peka a awm khan Adama’n, “Lalpa, hei chu a hmel a che e mai, keima duh mi ngei ka zawng dawn” a ti kher lo.
Sawitu hmasa tan chhanna:
Ram changkanga chengte leh mifing zawkte chuan ‘Money answers everything’ an ti thina, kei chuan ‘The only answer for everything is Jesus’ ka ti thin. Kan debate thupui mai bakah thu dang dang pawh sawi dawn i la ringtute chuan Bible lo chu tan chhantur dang kan nei lo a ni. I chhiar tlem vang zawng a ni hauh lo ang, I hre fuh lo palh a ni a nge. I Bible kha han chhiar nawn leh teh, nupui pasal inneihna tur chauh pawh ni lovin thil engkima kan nu leh pate thu kan zawm a pawimawh zia a chuang teuh mai a sin.
Thu Kharna:
Kan thupuia nupui/pasal inzawn dan kan sawi hi zofate zinga sawi kan nih angin, hnam dang tanah kan sawi lo a, keimahni tanah ngei kan sawi a ni tih kan hriat chian ka duh hle. Hnam dang kara kan awm lawk vang ngawta hnam pui tih dan, mi tam zawk tih dante kan tih mai chuan kan hnam, kan Mizo nun, kan kristianna leh kan nihna hi kan hloh mai dawn a ni. Chuvangin, ka huiva puite u, Estheri khan ram then za leh sawmhnih leh pasarih chunga lalnu ni tur khan ramsa ang maiin a duh duh pasalah a va nei mai lo; a pa (Mordekaia chuan a fanu a tan a awmpui. Est 2:7) thupekte zawmin pasal a neia (Est 2:10), ram zau tak awptu lalnu a nih mai bakah, kan chandamtu lal Isua rawn pianna tur Juda hnam humhimtu niin Bible-a hmeichhe pawimawh berte zingah a tel a ni. Estheri hian a pa thu hnialin ‘ka hmangaih thei lo, ka nei duh lo’ lo ti rawk sela, vawiinah nang leh kei hi kristian tiin kan inko thei lo a nga, nupui/pasal zawn a hnekin pianchhan nei lo kan ni dah a nga sin. Nupui/pasal hi mahni ngeia zawn ai chuan kei ni mizo kristiante chuan Pathian thu anga nu leh pate thu zawma awm hi kan tih tur dik tak leh malsawm dawnna bulpui a ni.
Sawitu mi pathumten an uar em em, ‘mimal zalenna’ thuah, nu leh paten kan fate zalenna chhuhsakin neih luihtir kan tum a ni kher lo a, an mahni ngeia nupui/pasal an inzawn hi a that loh zia leh tihluih ngai lo tura nu leh pate thu zawm maiah hian malsawmna a awm ziate, nu leh pate tawngkam khat lek vanga dam chhung chhiatna an tawn theih ziate hi an hriat thiam a, kawngtinrenga an lei Pathiante an tihlawm fo kan duhsak tak zet zawk a ni.
Ka lawm e.
Pu David Mana Khiangte
Australia
********************************
Pu Chairman, Nu leh Pa-ten an fate kawppui zawn chungchangah an tihtur emaw tia kan zalenna min
hnehchhuh sak thin hi thudik anih leh nih loh sawifiah thei tura chanvo pek ka ni hi nihlawh ka inti hle.
Kawppui Thlan chungchanga thurawn kan hmuh theih zing atanga tlem lo thlir hmasa ila;
Fundamentals of Christian Education, P. 500-naah chuan ti hian thurawn kan hmu, Kristian thalaite hi thian siam thuah leh nupui pasal zawn chungchangah an fimkhur em em tur a ni. Fimkhur rawh u, chuti lo zawng rangkachak tha mi emaw intih kha thir tuiek lek a lo ni palh ang e. Thlarau tam tak chu nupui pasala inneih vang emawa inpumkhatna hlimawm loh tak avang hian an boral tawh a ni.
He lehkhabuin thurawn a pek hi Nu leh pa ni lovin thalai nupui pasal neiturte an ni.
Messages to Young People P. 348-ah chuan tihian thurawn kan hmu bawk.
Nupui pasal neih rilruk mekte chuan damchhung kawppui atana an rilruk deuhte nungchang insiam mek leh an ngainat zawngte chu ngun takin thlir reng rawh se. Inneih tuma ke penna reng reng chu nungchang mawi tak, tlawm tak, tlang tak leh Pathian chawimawi a, tihlawm tumna dik tak neia tih ni sela. Inneihna hian he khawvela kan nun leh khawvel lo la awm tura kan nun thlengin a khawih phak a. Chuvangin Kristian dik tak chuan Pathian remtih loh zawngin engmah a ruahman lo vang.
Vanneih thlak taka Pathian tihmi Nu leh Pa la nei innih chuan an thurawn la rawh u. In beiseina leh ruahmannate chu sawipui ula, an nun kal tawha zir tur awm chu zir bawk ula, tichuan buaina tur tam tak lakah venhimin in awm ang. Chung zawng zawng bakah chuan Krista chu zirtirtuah hmang ula, A thute chu tawngtaina nen zir rawh u.
He lehkhabu pawh hian Nu leh Pa-ten an fate nupui pasal an zawnsak tur a ni tih lam zawngin a ziak lova Nu leh Pa-te hian zawnsak lam ni lovin thurawn an pe chauh zawk tur a ni a ti. Thalaite pawhin Nu leh Pa-te hnen atang hian thurawn kan la thin tur a ni tih min kawhhmuh bawk.
Ti hian he lehkhabu hian nulate hnenah thurawn a pe chhunzawma,
Chutiang kaihhruaina hnuaia awm nula chuan damchhung kawppui atan chuan mipa mize dik tak nei, nun thianghlim nei bawk, mi taima leh phur, mi rinawm, Pathian tiha Amah hmangaihtu chauh thlang rawh se a ti.
(Nula pasal zawng mek ten he thu hi vawng tlat ula ka duh, in pasal atana inthlan tur chu hetiang mi hi ni sela in inchhir ngai ka ring lo, Nu leh Pa-tena tha an tih leh an duhzawng chauh ni lovin nangmahni hmangaih em emtu che u hi thlang ula intisual khat viauin ka ring).
Tlangvalte hnenah pawh hetiang hian thurawn a pe leh a,
Tlangval pawhin amah thlawp reng theitu tur leh a phurrit phurh pui a, a felnaa pasalte tithianghlima tiropui thei, hmangaihnaa tihlim thei chu thlang rawh se a ti. (He thu atang pawh hian a chiang tawk viauin ka hria, Nupui Pasal-a kawppui thlangtu tur chu Nu leh Pa ni lovin Nula Tlangval-te ngei hi an ni tih hi).
Lehkhabu lar tak pakhat chuan ti hian Nulate hnena thurawn pe a
Pasal nei tura a rilru a siam fel hmain nula chuan a neih tur chu a hma lam hun atan innghahna tlak a ni dawn em tih a chian hmasa phawt tur a ni.
Enge a hun kal tawh ni?
A nun a thianghlim em?
A insawi angin a hmangaihna chu a ropuiin ze sang tak a ni nge a rilru thawk thutin a duh mai mai zawk?
A pianken leh a rilru hrim hrim chu amah tihlim theitu a ni ang em?
A hmangaihnaah chuan hlimna leh muanna dik tak a hmu thei ang em?
Ama nihna chu a vawn zui reng phal sak a ni ang nge, a chhia leh tha hriatna leh a ngaihdante chu a pasal thununna hnuaiah chep takin a dah dawn?
Krista zuitu anih chuan mahni ta pawh a ni lova, mana lei a ni tawh. Chhandamtu inpuannate chu a nunah a Lal ber angin a chawimawi thei ang em?
Tisa leh thlarau, ngaihtuahna leh thiltumte chu thianghlim tak leh fel taka vawn zui a ni ang em?
Heng zawhnate hian pasal neih tum nulate hmakhua thui tak a kengtelin ka ring.
Setana’n innei tura a hnehte
Setana chu mihring inmil thei hauh lo turte rilru remtir talh tumin a buai reng bawk a. Kawng danga a thiam thil a hmanna aiin he hmanraw hmanga mihring chhungkua a tih manganna leh a tihbeidawn theihna a awm loh avangin heta a hlawhtlin avanga a lawmna pawh hi a sang ber a ni. Testimonies for the Church Vol. 2, P. 248
He thu atang hian kan Nu leh Pa-te hi Setana hmanrua an ni ang tih a hlauhawm hle. Kan rima kan belhchiana an mizia pawh kan inmil theih mizia ni a kan hriatte kan neih hian he Setana thangkam hi kan per thelh tir thei a ni.
Thurawn leh kaihhruai mamawhna
Thurawn pek hi nu leh pa-te hna leh chanpual a ni. Nu leh pa-te chuan an fate rilru chu an milpui kawppui tha tak an neih theih nana kaihruai turin mawhphurhna lian tak an nei tih an hre tur a ni; Pathian pawhin kawng dik leh tha min kawhhmuh ang hian. Mahse thurawn min pek avang leh min kaihhruai avang hian kan zalenna erawh min chhuhsak tel kher tur a ni lo.
( Chu mi awmzia chu thutlukna leh duhthlanna chu nupui pasal neiturte kutah a awm a ni tihna).
Zalenna hi hmangaihna entirna a ni
Pathianin mihringte hi min hmangaih avangin zalenna min pe a, chu zalenna chu a chhia leh tha hrehrang rual kum tling kan lo nih hnuah hian kan Nu leh Pa-te hian min hnehchhuh tur a ni lo.
Hmangaihna hi chhungkaw phuarkhawmtu a ni tur a ni
Pathianin chhungkua a dinna chhan chu hmangaihna vang a ni. Kohhran leh khawvel khalhngila siamtha tur leh khawvela hlimna thlena chhungkuaa hlimna chen tur chuan hmangaihna a ngai a, chu hmangaihna chu innawrluih avanga neih ngawt theih a ni lo. Thilthlawn pek a ni a, thinlungin a zawn hmuh, pek a chak ngawih ngawih a pek hian, chu hmangaihna chu a lo pung a, a lo thanglian thin.
Rose Par hi a nalha a rim pawh a tui kher mai, ngaihzawngte kan hmangaih leh kan duh zia lantirna atan pawh hian rose par senduk ngei mai hi pek kan duh thin. Mahse Rose hi nalh taka lo par chhuak tur chuan kawng thui tak a zawh a ngai. A hmasa berin a kung I phun phawt a ngai a, chu a kung chu ngun tak leh duat taka leitha leh tui nena chawma I enkawl a ngai phawt a. Chu mai a la ni lo; nalh leh tha tak, buk leh hrisel taka par thei tur chuan a hun takah a tul lo zawng chep bunga thianfaiin, a bawmtu maimawm ril leh rannung dangte I then thin a ngai a, hling a neih avang leh a mi chhun a nat em avanga hlamchhiah ngawt theih a ni lo. Hrisel taka par tur chuan boruak tha a mamawh bawk a, heng a tul zawng zawng hi a bul atanga a tawp thlenga I hlenchhuah vek a ngai. Heng zawng zawng hlenchhuak tur chuan beih hram hram a ngai a, mi tam takin an tlin loh avangin Rose par nalh tak an nei thei thin lo a ni.
Chutiang ang deuh chuan chhungkaw hlim tak leh nuam tak din tur chuan hmangaihna nena nupa nun bul tana chhawmnun hram hram a ngai a, chu chhungkaw nun hlim leh nuam tak chu inhmehbela, inpumkhat ve ringawt nun atang chuan a neih theih loh. Enkawl ngai loh rose kung ang chauh a ni. Enkawl ngai loh rose kung chu maimawm ril leh rannung chi tin rengin bawmin, a lo par ve anih pawhin chhe tak hmangaihberte pek atana iaiawm em emin a parchhuak thin.
Hmangaihna tel lova nu leh pa-te hmehbel ngawt hi a fuhberlo fova, a hreawmah pawh a nuamah pawh damchhunga Nupa kawpchawia intarkun tur chuan hmangaihna tello hmehbel ringawt hi chuan tawp chin a nei duh hle.
A hniak tam lam lam
A tlangpui thuin a hniak tam lam lam kalna hi thudik leh tha zawka ngaih a ni. Parliament rorelna a ni emaw, Kohhran Committee a ni emaw vote hmu tam zawk zawk chu dik leh tha zawka ngaih a ni thin. Khawvel kan thlir chuan hnam puitlinga kan ngaihte hian nupui pasal zawn kawngah an fate zalenna an pe tlangpui. Chuvang chuan a hniak tam lam zawk; tam deuh chauh pawh ni lo 75% aia tam kalna kawng hi keini hian a thalo zawk a ni tingawt thei kan ni dawn em ni?
Bible min zirtir dan
Adama nupui atana Evi pek chungchangah hian ngaihdan tam tak a awm theih ka ring. Pathianin Evi kha Adama nupui atan pe lovin a hmuh theih turin khawiah emaw khan lo chhawpchhuak ta ang ni sela Adama hian a duhthu ngeiin a nupui atana a pawm ngei ka ring tlat. Chubakah Pathian khan a nupui atan a pelui ni lovin a duhthlanna ngeia a lo pawm a ni. Pathian hian min tilui ngai lova, sawitu hmasain tlanna chungchangah Isua kha tihluihnaa lo kal a ni (Pathian tirh a ni) a ti a, he thu hi kan hriatthelh a hlauhawm hle. Keini Protestant Trinity ring tan chuan, Pa leh Fapa hi pumkhat mi intluk tlang an ni tih chu kan chian ka ring a, in tirlui ngawt thei an ni lo. Chubakah tlanna chungchangah hian tihluihna a tel lova, Ama duhthlanna ngeiin Isua kha min tlan turin he Khawvelah a lo kal a ni. Chu chu siamtirh ata thu delhkilhsa a ni a, Vantirhkohte emaw midangte emaw thisena tlan ngawt theih kan ni lo.
Isaka nupui atana Rebeki neih chungchang hi kan sawi fova Abrahama hian a fapa tana nupui a zawnsakna chhan hi kan hmuh thelh fo niin ka hria. An chenna hmun Kanaan ho nula nupuia neih a duhloh vang a ni (Gen. 24:3,4). Kanaan ho nula neih a phallohna chhan chu Pathian ringlotu an nih vang a ni.
Samsona chungchang hi hnialtuten tanchhanah an hman fo avangin I lo thlirzau lawk ang u hmiang. Samsona hian kal phal loh ramri huang a pelh avangin a ti dik lo a ni. Israel fate hunlai khan hnamdang (ringlo) Nupui Pasala neih khap tlat a ni a, chu huang chu a pelh avang zawka ti fuh lo a ang zawmah zawkin ka hria. Israel hnam zingah khan nupui zawng ta zawk sela Samsona Nu leh Pa-te khan an tawmpui ngei ka ring.
A enga pawh chu lo nise, Adama tan Evi leh Isaka tan Rebeki zawnsak an ni tiin thu lo pawtchat ta ang pawh ni ila, a fuh leh fuh loh tlemin I han chhui lawk teh ang.
Adama tana zawnsak Evi hian eng thil nge min hnutchhiah?
Mihringte suala min hnuk lut tu leh tun thlenga sual avanga kan lungngaih mangan, mittui tlakna zo zaite hi tu vang nge?
Nupui Pasal, chhungkua min thenhrangtu thihnate hi tu thlen nge?
Evi kha thlemtluk theihin awm ta lo se, Adama kha chu a him ngei ang. Pathian pawhin chu chu hriain Evi kha a Pasal lak atanga tla hrang lo tura hriattir a ni. Chuti chung chuan, chu hmeichhia chu a lo va kal hrang daw daw a, a tawpah chuan enge lo thleng ta kan hre mai em?
Hrilh nawn kher kan ngaih ka ring lo. A Pasal hriat lovin a teikual de de a, a bei a, a tum a, a sual a, a rim a, sual chu a rim tlu ta a ni mai.
Heti chung hian Evi hi Monu fel tak a ni kan ti thei dawn em ni?
Isaka tana zawnsak Rebeki ve thung hian eng dinhmunah nge a chhungkua kha a hruai thlen?
Lo thlir ho lawk ang u hmiang.
Isauva leh Jakoba, unau inhmangaih tak thenhrangtu kha Rebeki hi a ni. Thenhrang mai pawh ni lovin unau inkarah inhuatna chi a tuh tel bawk.
Chu mai ni lovin Isaka-te pafa (Jakoba nen) thenhrangtu pawh kha Rebeki tho hi a ni. Thenhrang satliah ni lovin an damchhungin an in hmu leh tawh lo.
Chu chauh a la ni lo, amah Rebeki nen ngei pawh khan an damchhungin an inhmu leh tawh lo.
Heti chung hian chhungkaw thendarhtu leh chhungkaw kara inhuatna tuhtu Rebeki hi monu fel tak a ni kan ti thei ang em?
Boaza’n Ruthi a neihna chhan hi kan hmuh thelh bawk niin ka hria. Ruthi hi Monu fel tak anih avangin a chanchin zawng zawng hi Boaza hian a lo hrelawk vek a (chu mai bakah phungthluk thiam tak leh nula fel tak, mipa biang biak thiam tak anih bakah nula chhelo tak anih ngei ka ring bawk) Ruthi 2:1-16.
Tin, Boaza hian a tihtur reng a ti a ni. Enge a tihtur kan tih chuan Ruthi Bung 3, 4 hi chhiar ula inhre mai ang. Laichin unau anihna atanga a tihtur tiin Boaza hian Ruthi hi a nei a ni. Boaza hian a tihtur ve reng a tih bakah duhthlanna hi ama siam a ni tih kan hmu tel thei bawkin ka ring.
Mahni ngeia nupui pasal zawn hi Bible min zirtir dan anih leh nih loh chu I lo thlir ho ang u hmiang.
Nova, Abrahama, Kaina, Lota, Jakoba, Esauva, Josefa, Mosia, Arona, Boaza, Davida, Solomona, Josefa (Isua Pa) etc, heng zawng zawng hian an mahni duhthlanna ngeiin a ni Nupui an neih ni.
Duhzawng pawh zawng hmu thei/zo lo hi mi eng ang mi nge an nih thin?
Kawppui thlan chungchanga mit chauha thlanga pawnlam landan chauh en thin chuan kawppui neih kawngah a la in ready lo tihna a ni. Mahni ngeia kawppui zawn hi pawlawh taka kan ngai dawn anih chuan kan inngaihtuah chian viau a ngai ta ve ang. Mahni pawha duhzawng zawng hmu thei lo; Nu leh Pa-te leh thenawm khawveng a hman apiang zawnpui ngai khawpa lengreite hi mi eng ang mi nge an nih thin? Hetiang group-a tel hi thil zahthlak nge thil chhuanawm? Zawnsak ngai nih hi anihna takah chuan zah chem chemna tur thil a awm anih ngai chuan hei ngei hi zah chem chemna tur chu a niin ka hria.
(Tumah ka tihchhan lo a nia)
Mahni duhzawng pawh zawng hmu thei lo ho hi mi khawngaih thlak tak an ni
Mahni pawha duhzawng zawng hmu thei lo, zawnpui ngaite hi mi khawngaih thlak tak leh mi vanduai tak an ni. Inngaihzawn boruak leh a Romantic ziate an han tem lo ringawt mai leh duhberte ngai veng venga lunglen nawm ziate hre lova damchhung hun an han hmangral ringawt turte hi ka ngaihtuah hian ka khawngaih tawp!!! Ka khawngaih satliah pawh ni lovin ka lainat ngawih ngawih a ni tih hi lo hre mawlh rawh se.
Hmangaihna hian phutlet a nei thin
Pathian hian a mihring siamteah hian phutlet a nei tlem hle a, phutlet tlemte a neih zinga a pawimawh ber chu hmangaihna hi a ni. Chu hmangaihna chu nupa inkarah pawh hian inphutletna a nasa hle a, chu phutletna chhang thei tur chuan Nu leh Pa-te zawn sak hmangaihna tel lova inneihna atang hi chuan chhanlet a har thin. Lusun chu Upa-in khuareiin a hnem thin an ti, hmangaihna erawh chu khuarei hian min pe ngawt thei lo. Keimahnia thilthlawn pek lo awm ve ngawt a ni a, Siamtu min siam danah hian chu hmangaihna lo dawngsawng tur chu duansa a ni a, chu chu in zawn sak ngawt theih a ni lo.
Tawnhriat ngah hi finna a ni vek kher lo
Ka Nu leh Pa-te hi kei ai chuan tawnhriat an ngahin kei aia finna tam tak an nei tih ka hria. Kan lei Pathian an nihnaah zah pawh ka zah kher mai, mahse ka’n ti teh ang; ka kawppui zawn kawngah hian keima’n zawng lovin min zawn sak ta ang ni sela, John-a Nu nen hian kan innei kherin ka ring lo. Achhan chu an mi hriat zawng anih loh avangin. Ani aia fel leh tha leh ka hmangaih leh min hmangaih em emtu hi an zawn hmuh kher ka ring bik lo. Chu bakah Nu leh Pa-te thu a kawi a kila zawm vek tum hi tunlai khawvelah a finthlak ber loh!! Achhan chu mihring ve tho an nihnaah kawng tam takah an thlir thelh ve fo avangin. Isua ngei pawh khan a lei Nu leh Pa-te thu kha a kawi a ngilin zawm ta sela Kalvari Kross-ah khan misualte tlan turin a thi kher lo vang, chu ti anih si chuan thil zawng zawng hi a kal khawbaw vek dawn a lo ni. Chuvang chuan Nu leh Pa thu a kawi a ngila zawm vek hi Bible min zirtir dan a ni lo, a dik leh tha chinah erawh I he lovin kan zawm ngei tur chu a ni.
Tlangkawmna:
Pathian kaihhruaina zawngin
Nula tlangval, nupui pasal neih an tum hmaa nitin vawi 2 tawngtai thinte chu, inneih tumna rilru an neih hnu chuan nitin vawi 4 tawngtai rawh se. Inneihna hi tun damchhung leh khawvel lo la awm tur thlenga in nun khawih thei thil a ni. Pathianin a kawng zawh tur chu a pawm tih hriatna tel lovin Kristian dik tak chuan he mi lam hawi hian thil engmah a ruahman lo vang.
Messages to Young People P. 369
(He ta thurawn kan hmuh pawh hi Nu leh Pa tan ni lovin Nula leh Tlangval Kawppui zawng mekte tan a ni, chubakah an fate nupui pasal neihsakna tur kawngah Nu leh Pa-te tana thurawn awmna lehkhabu hi ka la chhiar fuh ve miah lo nia, ka chhiar tlem vangte pawh chu a ni mahna, chung lehkhabu chu a awm anih ngai chuan hnialtute khan min han hrilh thei ula a thain ka ring).
Pu Chairman, heng thu ka han tarlan tak hi khawngaihin hnialtute mai bakah Huiva member zawng zawngte min lo hrilhvar sak hram turin ka ngen a che. An chan nasat lutuk hmain.
Ka lawm e.
Vanlalthlahlova Chawnghlut
Maryland, USA.
***************************
A hmasain Pu Chairman zahawm tak leh kan Judges zahawm tak te chibai ka buk a che u. Pu Chairman,
“Mahni ngeia nupui/pasal zawn a tha” tih thupui hmanga sawitu hmasa pahnihten Zofate tana inzirtirna dik lo an rawn tlangaupui chiam kha a pawi ka ti hle a, chuvangin ka Huivalenthiam pui te hmaah inzirtirna dik zawk, Mahni ngeia nupui/pasal zawn a thatlohzia sawifiahna hun tha ka chang hi ka lawm em em a ni.
Pu Chairman ka hmaa sawitu khan tunlaia kan hun tawn mek a rawn thlur char char a. Mahse sawi hmaih a ngah lutuk khan ka memberpuite a tih buai hle ka ring a, tunlaia kan hun tawn mai ni lo, tunhma atanga kan huntawn hi kan thlir hmasa ang a, tichuan mahni ngeia nupui/pasal zawn a thatloh zia chu a fiah ngei ang. Hmanlai kan pi leh pute hunah nupui/pasal tur hi an lo fimkhur hle a, mahniin an zawng ngai lo. An chhungkaw bul nun atangin an inchhui a ni. Chu chuan rah tha a rah a, chhungkaw puitling a hring a, tunlai angin fahrah In te pawh an lo neih loh phah a ni.
Hun a inher zel a, kum 20 kalta velte kha chuan tleirawl lungpuamna dawl zo lovin nupui/pasal an lo innei sup sup a, chu chuan a rahchhuah chu Fahrah In kan neih phah ta teuh a nih hi. Mahse, tunlaiah chuan zirna lamah te, chhiarzauna lamah te kan lo thangharh ta zel a. Heivang hian nupui/pasal turah te pawh mahni ngeia zawng tawh lovin, nu leh pa te thurawnpekna te ngaichang thiam tawhin kan inzawng ta a nih hi. He changkanna rah avang hian a sin tunhma thang hnihkhat liamta aia tunlaiah nuthlawi pathlawi te pawh khawtinah kan awm tak mang lo ni, a lawmawm hle ti rawh, Pu Chairman.
Tin, ramdang atanga nupui/pasal inneih thute a rawn sawi takah chuan, ni e, chhan chi hrang hrang avangin ramdang kal te hian nupui/pasal turah chhungte remtihpuina pawmin innei an tam ta. Mahse, ka hmasa sawitu khan a ni lo zawngin a rawn her ta daih kha, inzirtir tumna dik lo a ni. A dik tak chuan ramdang atanga nupui/pasal innei te hi a person zawngin han buk ila, innei tluan tha hi 99% zet an ni tih hi a dikna a ni, i ti ve lo maw, Pu Chairman.?
Tin, ka hmasa sawitu khan thu dik lo sawi a ni tih a inhiratchian avang khan Bible pawh tanchhan a rawn nei ngam lo a nih kha. A thiam awm tho, a chhan chu kan hmaa sawituten Bible tanchhana point an hmuh that hleih lutuk vang a ni. Bibleah Issaca tih fuh zia leh Samsona tih fuh lohzia kan hre tawh a. Bible han bih leh ila, Ruthii te kha, a Pi zawnsak ngeiin pasal a nei leh a, a rah chu taksa lam pawhin thlir ila, neinung Nu a nih bakah nu zahawm a nih phahin, kan lal Isua thlahtu zingah a sin a rawn tel nawlh mai ni, a ni lawm ni Pu Chairman fuh tak a ni. Chhungte nen ngeia nupui/pasal zawn hi zawng a rah a tha nge nge a, ka memberpui zawng zawng te, mahni ngeia zawng lo va, chhungte mit leh beng nen ngeia nupui/pasal zawn hi hmuingilna te, chhungkaw hlimtlanna te leh Kristian chhungkaw puitling dinna te pawh a nih avangin nupui/pasal turah chhungte koah i innghat ngam ang u. Heihi Bible thuzawmna kawng khat a ni, kan nu leh pa te hi kan lei pathian tih Biblein min hrilh, kan lei pathiante zah lova kal hi, kalsualna kawng a ni.
Pu Chairman, thlirzau zel ila. Kan thenawm Vai, Hindu/Muslim/ Bhudhist sakhaw be zawk te hian nuthlawi/pathlawi an neih vak lo kan tih chuan, nu leh pa te thu an awih a, an nupui/pasal tur an zawn sak a. Tichuan an chhungkaw zung a kaih nghet a, nupa inkarah buaina neuh neuh an nei lo a, nuthlawi /pathlawi keiniho ngaihtuah chaun an awm vak lo a ni an inthihsan a nih lo chuan. Sap ho hi han bihchiang ila. Engvanginnge nupa inthen an tam em em! A chhanchu nulehpa zawn sak ni lovin, zanlenna kan nei a lawm tiin tleirawl lungpuamna an hum zo thin loh vang a ni. Zaithiam Britney pawh hi a nulehpa te thu ngaichang se la chuan a Lu thleng khan a ziat kawlh lo tawp ang a, hmeichhe tangrualho zilhna pawh kha a dawng lo tawp ang.
Pu Chairman, Nupui/pasal hi mahni ngeia zawn a thatlohna chhan thenkhatte chu:-
(i) Khua alo reia sumlehpai zawn a lo ngai a, kan induhna ber hmel lam kha a lang tawh lova, sumlehpai kan mamawh tana nulehpa kan ban ngam bawk si lo, tichuan nupa inkarah intihthiamlohna te a thleng ta thin a ni.
(ii) Mama/Mami, saw nu/pa chu a tha lo, I nupui/pasalah kan duh lo, a nulehpa atangin mi chu tiang, kha tiang mi a ni, an tih pawh kan nei lui a. A tawpah chhungkaw kehdarhna a thlen leh thin a. Nu leh pa te kan va pan dawn lahin an mithmai kan hmu bawk si lova. Kan chan tawk chu nu leh paten “I hrem rih ang u, thu a awi lo em mai” tih hi a ni. Chhungte remtihpuiloh nupui/pasala neih chu chhungte lakah Tuitlakna tak tak a awm thei lo a ni.
Nupui/pasal hi mahni ngei a zawng lova, nu leh pa te zawn sak ngei hi a tha a ni. A rah chhuak te chu:-
(i) Khua a lo reia nu leh pa te in leh lo te kan tlawh duh a, sum leh pai te kan han ban duh a, Mami/Mama engnge in an, in harsa em? Tiin kei mahni sawi pawh ngaichang hman lovin nu leh pa te hian min ngaih sak hmasa zawk thin a ni. Kan fa pa/nu te hi I tanpui ang u tiin, sum leh pai mai bakah an tha leh zung sengin inn lamah te an tu te enkawlin min tanpui thin a ni.
(ii) I nu leh pa hi chu aw, An va han tha tak em! tiin nupa in hmangaihna te pawh a nghet sauh sauh va, nangma nu leh pa te a sin tha ka tih zawk chu, kan buai lai zawng zawng pawhin, nau min lo enkawl sak char char a tiin, kan nu leh pa ve vete hi kan han infak sak tawn a. Nupa an in hmangaiha an inrem chuan chhungkua mai ni lovin, khawtlangah pawh a par a lo chhuak thin a ni. Heng te hi nu leh pa ten nupui/pasal min zawn sak rah, parchhuak te chu a ni lawm ni, Pu Chairman?.
Mi kan in neih hian mi pahnih chauh a ni lovin, chhungkaw hnih kha chhungkaw khat ah kan in siam a ni a. Nu leh pa te mil loh zawng kan lo thlang palh anih chuan kan in rem thei lovang. Chu vangin nu leh pa ten an mil zawng leh chhungkaw member atan a an duh ngei an thlan hi inremna leh nupa nun hlimna bul a ni.
Pu Chairman, Chhungkaw puitling tak din tur chuan Bible atang te, kan thenawm hnamdang nun atang te, kan khawltang nun atanga thlirletna te, nu leh pa te zawnsakna atang te a, a ram leh a fel na kan zawn hmasak a ngai a ni. Keini Chriatian te phei chuan chu chu kan tihmakmawh a ni a. Chuvangin ka memberpui zawng zawng hnenah Nupui/pasal turah hian mahni ngeia zawn hi kalsualna bul a ni a, mahni ngeia zawng lo a, nu leh pa te zawnsak ngeia nupui/pasal inneih hi chhungkaw puitling dinna a ni tih ka han sawifiah a ni. Ka lawm e.
Zabiaknguri (Ngurtei)
Pune , India
***********************
Pu Chairman leh Huiva lenrual zahawm takte u, Chibai ka buk a che u! “Mahni ngeia nupui/pasal
zawn a tha” tih thu dik tak sawi tura min ruat avangin ka lawm hle a ni. Ka hma chiah a mi
khan thu dik lem lo a rawn sawi liam puat a, thu dik zawk I lo ngiahtuah ho ang u aw.
-Pu Chairman, a hmasa ber atan chuan, tunlai kan ram Zofate hun tawn mek I han bih chiang teh ang u. Ram harsatna avanga ram dang hausakna par tlanin Mizo valrualte an feh chhuak ta suau suau mai. Chhungkhat leh lenrualte ngai hle mah se, hun lo kal zel tur dawnin ram chhung kir zai rel ta lo chuan awm hmun an sawh nghet sauh va. Chutah “Zo leh Zo ngei run hmunah,…Kei zawng ka thlang Mizo ngei…,” tiin khawppui tur an vangkhua a mi ngei an rawn zawng ta a. Hetih lai taka thil pawi kan
tih fo chu, mahniin bel chiang lo va, nu leh pa (or) midang kutah
mahni kawppuitur kan in zawn tir tawp hi a ni. Hetia midang zawn ring
ngawta innei hian ‘nupa nun hahthlak tak’ a hring a chhuak nge nge
thin.
-Chhungte tha tih an in thawn vawng vawng a, mihring hi ngaih dan hran
mize hran theuh kan nei tih hetah hian a chiang hle mai. Chhungten a
fel, a tha an tih kha a neitu tur thinlung leh hmuh danah a lo danglam
daih thin a ni. Heng avang, nupa nun thlabarawm takte, mahni in
tihhlum duh hialna thinlungte an lo neih phah a. Nupa inthenna a thlen
nge nge thin. Chubakah, nghawng dang pawh a nei teuh mai.
- Tin, Pu Chairman, khua hmuna lengte pawh chhungte nawr luihna
avangte leh mahnia zawn tum lem lo midang tha tih ang nei ta mai, mah
se nupa nun bum ro hle si pawh an awm bawk a nia aw! Letpanchaung nupa
tuak khat pawh(an hming sawi lo mai ila), tumawng an ben hnuah an
inthen thut mai a. An inthen chhan an han zawh chuan, “nu leh pate
nawr liam luiha innei kan nia, kan inhmangaih thei thlawt lo a ni e,”
an ti tawp mai a ni. A pawi hle mai.
-Hmeichhe tan phei chuan duh lo leh tlangnel theih loh neih chu nitin
rilru natna, thlabarna leh engkimah lungawi theih lohna a awm thei a,
a tawpah inthenna a thlen duh hial a ni. Tin, nulaten keimahni rawn
kawm nel hmasa lo va, chhungte hnena min han dil tawp phei hi chuan,
kha tlangval kha kan ngei duh hle, bakah a hmangaihna kan ringhlel
bawk a nia aw! Pu Chairman!!
- Aw le.. mahni zawn neih loh avang nupa inthen mai bakah, inthen si
lo va, nupa nun hreawm taka hmang pawh a awm theih bawk a ni. Chung te
chu: Inhriatthiam lohnate, rilru intihnatsaknate, inhnial leh inhauh
rengte, mahni thu duhna te, dawtheihna leh tlawmna nun tlakchhamnate,
lawm zawng leh duh zawng tihsak chak lohnate leh mahni hmasialna
vangtein, nupa innei reng chunga inhmangaihna a dik loh avangin nun a
hreawm zual thei a ni.
- Hmeichhiain a hmangaih loh a neih chuan a pasal chu a zah thei lo
va, chhungkua lu berah a dah thei thlawt lo thin a. A pasal tlin lohna
hailan reng a tum a. Tin, mipa pawn a hmangaih theih loh a neih chuan
a nupui dinhmun a sawisel peih a, a nihna a pawmsakin a hrethiam thei
lo thin a, a nupui chungah dawh theihna a nei lo thei a ni. Heng hian
nupa hlimna a thlen thei lo tawp ang.
- Pu Chairman mahni nupui/pasal tur chu mahni ngei zawn hi a tha ber
tho tho a nia! Tin, heng kan sawi tak nupa inhmangaih loh vanga nun
hreawm takin a a hrin chu an fanaute nun kawng tha leh dik, hruainaah
theihna an nei tlem a, Kristian chhungkua a din theih loh a ni.
-Thil pawimawh pakhat chu maw Pu Chairman, Inneih huang chhung a hmun
pawimawh lai tak mai chu inkawpremna leh inpawhtawnna tha tak mai
chuan a hauh tlat a ni. Chu inkawpremna leh inneltawnna huang thuk tak
a zung a kaih theih nan nupui leh pasal te ve vein inhmangaih tawnna
nen tan an lak thar reng a pawimawh tak zet zet a ni. Chutianga tan la
thar zel thei tur chuan inneih hma atang daiha lo inzir chian tur a ni
a. Inkawprem thei lo tur an nih phei chuan inneih hmaa inthen fel mai
tur a ni. Chuvangin, mahni nupui/pasal tur hi mahni ngei zawn a va han
tha tak em! Pu Chairman!
- Pu Chairman, “nu leh pa tluka kan hma khaw ngai thiam leh mi tha
hria an awm lo. Anmahni zawn nge nge khua rei a daih,” rawn ti an awm
leh ngei ang. A dik e, min hmangaihtu an ni a, thil eng emaw chin chu
an hre bik ngei mai. Mahse, mi tha leh mi fel na zawng hi kan hmangaih
thei kher lo a nia! Mi tha leh mi tha ni ringawt mah se, nupa nuna
thil pawimawh sawifiah hleihtheih loh hi a awm a ni. Inhmangaihna
thlarau ti ta ila, fuh chiah emaw? Chu chu nu leh paten an hrezo vek
thei bik lo a ni. A neitu tur chauhvin a feeling thei a ni.
- Pu Chariman, he thupui atang hian tuipui ral atanga nupui/pasal rawn
zawng turte thu ka han rawn nghal ang nge! Kawppui tur an zawng hman
lo a nih a, midang kawhhmuh nei tur dinhmunah I lo ding a nih chuan, I
neih hma ngeiin nangmah ngei khan bel chiang ang che! Inbetawn hmasa
ula, inkawprem thei in nih leh nih loh chian hmasa ngei ngei ang che!
Kar a hla a, “Kawl ram inbiak pawhna a harsa,” tiin chhungte tih ang
ang lo, ‘um e’ mai mai suh ang che! Dam chhunga I pawm tur kawppui tur
zawn nan telephone man te, internet online hun sente ui lo mai ang
che.
- Korea rama lehkha zira ka awm ve lai khan (han ti ve ila), agency
kal tlanga Korean leiletpa nei Filipino hmeichhe pakhat ka kawm a.
Tawng in ang lo, culture in an loh bakah inneih hmaa an lo in
hriatchian loh avangin an nupa nun a hreawm zia, hawnna kawng man chu
nei se, a haw duh thute, inthen theihna a nih chuan amah neih nana a
pasal senso rulh leh a duh thute min hrilh a. A pasal ina awm aiin,
Biak ina awm a thlak hlelh zawk thute min hrilh a ni. Chuang deuh va
khawngaihthlak, kan zofate zingah kan awm ve a sin!
- Tun hma chuan chhungte zawn nei, inrem ta viau an awm thei bawk.
Khang hun lai khan, nupa nun zirchianna pawh a la awm lo va, kan care
vak em em rih lo a ni. Mahse hun a liam zel a, mihring hma kan sawn
zel a, kan mamawh pawh a danglam zel a ni. Tunlai hun hmasawn zel
karah ram leh hnam hmasawna laihlawn pawimawh tak chu “chhungkaw nun”
hian hmun a hauh tlat a ni. Chhungkaw nun a dik chuan kan hnam hian
hmatiang kan sawn zel dawn a lo ni a. Chhungkaw nun nuam tur chuan
nupa nun hlimawm neih a tul a ni.
- Aw le, Pu Chairman, ‘mahnia zawn’ tih chu ‘mahni hmangaih ngei
zawn’ tihna a ni a. Tin, mahni ngeia zawn hian Pathian rinchhan lo leh
chhungte duh loh neih kher a kawk hauh lo a nia! Tunlai thalaite chu
hma kan sawn a, nu leh pa duh zawng leh zawng lo hrethiam lo khawpa
naupangin nupui/pasal kan innei tawh lo. Chhungte duh zawng tur hre
ranin keimahni ngeiin kan zawng ngei ngei tur a ni tawp mai.
Hmangaihna dik kan zawng tur a ni. Chu hmangaihna dik leh tluang tlam
chu I Korinth 13-ah khan hmangaihna chuan a dawh thei, ngil a nei a,
a itsik lo va, a infak lo va, a che mawi lo lo va, hma a sial lo va,
sual lamah a ngaihtuah lo va, fel lohnaah a lawm lo va, thu tak erawh
a lawmpui thin,….engkim a tuar hram hram..tiin kan chhiar thin kha!
Hmangaihna dik zun phurh chu thawk tawp thleng pawhin a zahawm a ni,
an lo ti hial ni. Chu hmangaihna dik nena inhmangaih tawn a, in zawng
chhuak reng reng chu chhungte pawn an duh lo thei lo ang! Ka sawi ngam
a ni! Hmangaihna hi Pathian lak atanga chhuak a ni si a.
- Chu hmangaihna dik chuan nupa nun zahawm tak a rawn hring a, chungte
chu: Inhriatthiam tawnnate, rilru intihnatsak hlauhnate, inhnial leh
inhauh tlemte, kawppuite thu dah zah thiamte, dawtheihna leh tlawmna
nun neihte, lawm zawng leh duh zawng tihsak chaknate leh mahni hmasial
lohnate, inzahtawnnate, zahawmna in vawnsaknate, etc. a tam mai.
Sawisen a ni lo vang! Heng hi mahni ngeia zawn chauh va, hmuh theih a
ni e!
-Khai le, Pu Chairman, tuipui ral ram atanga emaw, khua hmuna lengte
emaw, mahni Mizo-pui ngei kawppui turin I in zawng zel ang u! Mahse,
mahni ngeiin aw!!!
-Aaa… engpawhnise, “mahni ngeia nupui/pasal zawn a tha!” tih thu dik
hi huaisen takin ka han puangnawn awn awn ang nge! Pu Chairman leh
Huiva thian tha duhawm tak te u…ka lawm e.
Lalhlimpuii,
Tahan D.
****************************
Pu Chairman, Ka lawm e. “Nupui/pasal hi mahni ngeia zawn a tha lo” tih hi thudik tluan tling leh mi zawng
zawng pawm vek emaw ka tih laiin mi kawngbo ten an la hriat thiam loh avangin pawi ka ti a, thu dik a nihzia a thling baw hawkin ka rawn khawng thla teh ang.
I. Sawitu hmasa khan Adama’n “hei ngei” a tih thumal hi a duhthlanna zalen hmanga a nupui a vawn tur thu a ni a ti a. Adama khan a kawppui tur ngaihtuaha lungkhamna chang pawh a la hre lo. Pathianin “Mihring amah chauhva awm hi a tha lo ve: a mah tanpuitu tûr a kawppui âwm mi ka siamsak teh ang,” a tih hi a nupui tur chu awm lo ata siamsakin Adam hnenah a hruai zawk ani. “Hei ngei” a tih theihna hi Adama zawn ni lo vin Pathian zawnsak/pek zawk ani. Adama khan lo duh lovin ama zawn ngei tum se, ram sa nen an inneih emaw a tul ngei ang. Tun thleng hian kan nupui/pasal tur zawngin ram hnuaiah kan tei ruk ruk dawn a sin.
A hun laia nula hmeltha tak Rebeki kha Isaka zawn hmuh leh zan tina a rim tluk tluk a ni lo. Palai rinawm chuan Isaka tan a zawnsak zawk a ni. Samsona khan a nu leh pa thu zawm lovin a duhthlanna zalen hmangin nupui a nei a, a tifuh lo hle. A tawpah a mit an kher chhuahsak a, amah ngei pawh a thihphah ta a ni. Keini hi Krista mo te kan ni a, Isua khan Ama thuin min rawn zawng ngawt lo. Apa (Pathian) tirh vang ani. Nupui/pasal zawn kawngah kan nu leh pate thu zawm hi Bible min zirtir dan a ni zawk.
II. Mihring te hian duhthlanna zalen chu kan nei nameuh mai. Mahse, nupui pasal zawn kawngah hian mahni duh dan leh tha tihna zawna kalpui te hi an tisual fo. Kan duhdan leh nu leh pate duhdan inan lohna chhan hi kan man thiam a pawimawh. Keini chuan pawn lam lang thei tlang kan en a, kan nu leh pa te chuan chhungril mai ni lovin thlahtute atangin an chhui dap thin. A bik takin kan kawppui tur atan kan duh zawng te hi nu leh pa te hriattir hreh lo ila. Kan nu leh pa te chuan kan tana tha tur min hrilh apiang hi zawm ila, a fuh duh hle. Kan lei Pathian an ni a, an thu zawm hi Pathian thu zawmna a ni bawk a, human right leh civil right zawm dik tum aiin kan tifuh zawk ngei ang.
III. Kan pi leh pu te hun lai atang rengin inrim hnam kan ni. Mipa in zantin mai nupui atana a duh mi chu a rim tluk tluk a. Hun rei tak chhung inrim nafam chu mizia pawh an inhre nangiang mai. Mahse, mihring te hi kan lo mak khawp a, kan mizia tha lo lai hi kan thup bo thak thei. Hmeichhia te hian an thup thei lehzual a. Inngaihzawn boruak lai hi chuan lemchan kan thiam theuh ani. Chuvang a lawm “hmangaihna chu a mit a del” an lo tih ni. Japan thufing chuan “hmangaihna avanga mitdel chu nupui pasal inneihnain a tivar leh thin” a lo reng a.
Nula tlangval te kawppui inzawn dan chu ‘mit’ in a ni tlangpui a. Russia ho chuan “nupui pasal I zawn chuan mit ni lovin bengin zawng ang che” an lo ti a. Mit chuan pawnlam langthei thil chiah a en thei a. A bik takin mipa te hmangaihna hi chu pawn lam (sex) a ni duh chawk. Mahni duhna ngawt tihlawhtling mai lo va chhung khat lai na te lungkimpuia ineihna hi hmangaih tluantling leh hmangaihna lungpui chunga chhungkaw dinna a ni.
YZTP thalai rualten inrimna hun tha an nei lo mai ni lovin Zo hanthlak unau zawng zawng te hian inrimna hun kan nei tawh lo a ni zawk. Khawvel hmasawnna man pha turin a thim a var thlu lovin hna kan thawk a, zirlaiten ngawrh takin lehkha an zir bawk a. Duh mah ila ‘inrim’ hi a harsa zel tawh ang. Chutih hunah chuan kan nupui pasal atana tha tur chu kan nu leh pate chungah kori thui tak a tu tawh dawn a ni. Nu leh pa te zawnsak chu “hei ngei” tia pawm nghal hmiah ten inchhirna an nei tam lovang. Mahni duh zawng chauh tihhlawhtlin tumtute chuan khuareiah inchhirin “He nun hrehawm tak ata hi tuin nge min chhanchhuak thei ang?” tih hi an tah hla tur a la ni dawn si a.
IV. Nulat tlangval laia nungchang mizia kan lo inzir lawk avangin inrintawnna a siam kher lo. Nupa inkarah rinawmna leh inrintawkna bulpui ber chu nulat tlangval laia nun thianghlim taka hman hi a ni zawk. Mipain sex a hmanpui thei nula chu a ringngam tawh thin lo. Hmeichhiain a pasal khumlaizawl a thlen chiaha a thianghlimna a hlan theih chuan chhungkaw pa ber chu khuangcher bo ta vang vang mahse, rinhlelhna reng a nei ngai lo vang.
V. Khawvel histawri leh Bible kan enin hmeichhia dinhmun hi a hniam hle. UNO in pawmpuiin hmeichhiate nihna (Women’s Right) hi chawisan tum sateh mah se, Middle East ramah chuan awmzia a nei thui lo vang. An sakhuana tihdanglamsak a ni ngawt loh chuan. Nu leh pa ten fate tana tha tur leh nun nawmna tur an ngaihtuah hre thiam lo te hian kan nu leh pa te hi an mawl vanga puh vek tur a ni lo. Mahni thatna tur pawh hre lo nula tlangval te hi kan ngaihtuah awm fe zawk lo maw? Kan pi pu te khan “Hmeichhia leh palchhia” an tih avangin an thlak zung zung kher lo. Pal chu a chhiat tawh chuan a thara thlak a tul angin nupui/hmeichhia pawh an that loh viau chuan a aia tha neih mai tur an tihna lek a ni zawk. Khawvela hmeichhe dinhmun dah sang ram apiangah inthen leh uirena a tam zel. Ngun taka ngaihtuah chuan Mizo nunphung hi a la tha tawk hle a ni.
VI. Khawvela lal ropui leh hmingthang tak Napoleon III chuan khawvela hmel tha ber Eugenie chu a ngaizawng a. A khawnbawl upa ten nei lo tura an tih hle pawhin ama duhthlanna ngei hmangin a nei ta. Mahse, an inneihna pangpar chu a vul rei lo. A zung a nget a, a par a chuai ta mai. A tawpah chuan a duhthlanna ngeia a neih, a nupui bula awm chu thlakhlelhna reng a nei ta lo. Hmeichhe dang hnenah te a kal a, zanlaiah chuan Paris kawtthler reh nuam tak maia boruak thiang tak hipa hun hman chu a thlakhlelh a lo ni ta zawk a ni. Napoleon III-a khan ama duhthlanna hmang lovin a khawnbawl upa te thurawn angin awm ta se, inchhirin a kun tlawk tlawk lo ngei ang.
VII. Kan pa te hun lai khan Sipai tan an intih hmuh em em a, then khat inti fing ve deuh chuan hnam dang nula (kawl/shan) hmel tha tak tak an rawn hawn a, Mizo pa rilru dik tak pu mite chuan an chhungte hnenah “nupui min lo zawn sak rawh u, ka rawn hawng dawn” an ti a, a nu leh pate zawn sak chu lawm takin an pawm hmiah maia, mahni duh thlana nula hmel tha neite aiin an tifuh zawk zel.
Kan Mizo mithiam te zingah pawh an thiamna rinchhanin an duhthlanna ngeiin an nei a, tlang hriat lem lova inchhir sawi tur an awm nual ta mai.
VIII. Nupui pasal nei tur chuan ama duhthlanna ngawt tihlawhtling lovin a chhungte, thenrual te, leh Pathian hnenah engkim hlan dapin nei sela; Kristian chhungkua leh ngelnghet tak chu a din dawn a ni. Nupui pasal inzawn/inneih hi pawlawh taka chantir tur a ni lo.
Khaikhawmna: A tawp ber atan chuan mahni ngeia nupui pasal zawnga innei te aiin nu leh pa te, mi tam zawk te rawna innei te hi kan pi pu te atangin inchhir sawi tur an awm meuh lo. Kristian te innghahna Bible chuan engkimah nu leh pa te chunga innghat turin min zirtir a, kawppui zawn kawngah lek phei chuan Pathian rawn/dil chunga neih hi malsawm dawnna hnar leh Kristian chhungkua dinna bul a lo ni tih hi mi zawng zawng I lo hriattir dawn nia aw, Pu Chairman.
Ka lawm e.
B.Vanlalvula
Malaysia
*********************************
Dear Huiva hruaitute leh member duhawm tak takte,
In zavaiin chibai u le. YZTP ten theihtawpa an lo khuainuai tawh, “Mahni ngeia nupui pasal zawn a tha,” tih thudik awmsa sawi tura min sawm avangin ka lawm e.
I. Mahni ngeia nupui pasal zawn hi Baibul min zirtir dan a ni
Genesis Bung 2-ah Pathianin chhungkua a lo din dan kan hmu a, bung 2:18-ah Pathianin, “Mipa amah chuahva awm hi a tha lo ve, amah tanpuitu tur hmeichhia ka siam dawn,” a ti a. Adaman hmeichhia a hmuh veleh khan, “Hei zet chu ka ruh ang ruh nei, ka tisa ang tisa nei a ni,” a ti bawk a. Adaman, “hei ngei,” a tih thumal hian a duhthlanna zalen ngeia a nupui a vawn tur thu a sawi a ni. He a chhia leh tha hriatna hmang ngeia a kawppui tur a neih hi Pathian pawhin a khawp reng reng lo. Heng thu atang hian Pathianin kan mimal duhthlanna hmang ngeia kawppui kan zawn a phal tih chiang takin kan hmu.
Genesis bung 24-ah pawh Isaka nupui neih thu kan hmu a. Abrahaman a fapa Isaka nupui tur zawnga a chhiahhlawh a tirh khan Rebeki nu leh pate chuan amen thlap mah se, Rebeki an kova, “He mi nen hian i kal duh em?” tiin an zawt hmasa a, “Duh” tiin a chhang tih kan hmu bawk. He thuah hian (conditional) kan tih mai mahni duhthlanna pawimawhzia kan hmu a, chhungte tihluihna avang chauhva zui ni lovin a duhthlanna ngeia zui a nih avangin Pathianin mal a sawm a, ching tawh ni mah se vawikhatah fa pahnih a nei thawt mai tih kan hmu. Chuvangchuan mahni duhthlanna ngeia kawppui tur zawn hi Baibul min zirtir dan a nih mai abakah Pathian Dan zawmna a ni.
II. Mahni ngeia nupui pasal zawn hi human right leh civil right kan zawm tihna a ni.
He thupuiah hi chuan human right leh civil right awmzia kan hriat hmasak a pawimawh a, a awmzia tawi thei ang bera sawi chuan, “Mitinin hmuhdan leh ngaihdante zalen taka sawithiehna leh zalen taka duhthlantheihna kan nei a. Chu kan (right) chu tuma tihbuaitheih leh tihluihthieh a ni lo,” tihna a ni.
Nupui pasal kan zawnna kawngah pawh kan duhdan leh nu leh pate duhdan a inang thei ngai lova. Mi kan duh kan tih chuan an awmdan, an chezia, an nui hmel, thinrim hmel, tawngkam chhuakte leh zei vel dante hi an ni tlangpui a, “tha” kan tih berte han thlan chawt mai chu saphir lung man tam aia hlu leh tha zawk thil tha ber kan hmu tihna a ni.
“Tha” kan tih leh duhzawngte hi nu leh pate tha tihzawng an ni vek lova, kan hlain, “Thiltha kan hmuh ang hi tuman an hmu ve lo,” a tih angin amahnia thiltha kan hmuhte pawh kan nu leh pate chuan an hmu ve reng reng lo. Nu leh pate chuan hmangaih kan tum fan fan pawha kan hmangaihtheih ngang loh leh an awmdan leh chezia kan miltheih thak loh te pawh tha an lo ti em em thei a, nei tura min phutluih tlat si chuan kan right min paihbosak a, damchhung lunginah nuam lo zetin min khung a, a ruk te in kan rum veng veng mai dawn a ni. Chuvangchuan mimal duhthlanna tel lova nupui pasal inneihtirtute hi khawvel dan bawhchhetute an nih avangin international court-a thlen hial tlak an ni ringawt mai.
III. Mahni ngeia nupui pasal zawn hi hmangaihna lungpui chunga chhungkua dinna a ni.
Nupui pasal kan inneih chhan chu hmangaihna vang hi a ni. Chu hmangaihna chu zawi zawia rawn thangchho thil a ni a, a vawrtawpah inneih tih hi a rawn hringchhuak ta a ni. Hmangaihna lungpui chunga chhungkua dih tur chuan kan inngaihzawn hma atanga pakhat leh pakhat kan inchik a, duh zawng leh duh loh zawng te, ngaihdan leh hmuhdante kan sawihova, tlinlohnate kan inhriatthiampui a, thinrimna leh lungawilohna te kan inngaihdam a, hmangaihna university kan lo pass fel diam a tul a. Chutianga nula tlangval kan nih lai atanga nupa inkara buaina awm thinte ka lo chinfel hmasak hnua kan innei a nih phawt chuan chhungkuaah harsakna eng eng emaw pawh lo awm thin mah se dawhtheihna, inhriathiam tawnna leh inngaihdam tawnna te a lo awm ngei ngei a, beisei loh thil a lo thlen a, manganna leh lungngaihna thlipui a lo hran pawhin kan duhthlanna ngeia innei kan nih avangin tawrhchhelna min siam a, kan inhmangaihna pawh harsatna tinreng karah tuktin par angin mawi takin a lo parchhuak dawn zawk a lo ni.
Kan nu leh pate chuan chhungkua dihhmun leh rihchhantlak an nih leh nih loh te thlirin nupui pasal min zawntir tlangpui a, an mit tlung zawng leh duh zawng an lo nih phei chuan a pawmtu tur ai mahin an lo phur zawk a, chan loh hlauvin kawng tinreng dap leh thinrim thei lo nu leh pa ziazang ang maiin an lo khu hiam hiam a, kan hriat ve miah lovin interview an lo siam mawlh mawlh mai a ni. Hei tak hi kan YZTP thalai tam zawkte buaina dik tak pawh a ni. A bik takin Yangon-a cheng nula tlangvalte chuan inrimna hun tha kan nei meuh lova, a neite pawhin inrim kan tum chuan lova, nu leh pate mangang chuan kan nupui pasal trute a rukin an lo ngaihven a, keimahniah hmangaihna dik piang hauh si lovin an duh zawng min neihtir a,”hei ngei” tia kan duhthlan an nih loh avangin tuma hriat lovin a rukin kan mittui a tla a, inthen leh mai la chu chhungkua zahawmna leh hming hliauna rapthlak tak a ni tih kan hai si lo, pheikhawk tawt tak bun ang maiin nupa nun kan hmang a, chhungril lama hlimna tak a awm si loh avangin a tawpah chuan tirhkoh Paula angina,”He nun hrehawm tak atang hian tuin nge min chhanchhuakthei ang?” tia manganna auchhuahpui mai a tul leh thin. Chuvangchuan kan hmangaih leh duh ber te hi nei ngei ila, hmangaihna lungpui chungah chhungkua ngeht kan din mai dawn a ni.
IV. Mahni ngeia nupui pasal zawn chuan nupa inkarah inrintawnna (trust) leh rinawmna (faithfulness) a siam .
Hei hi nupa inkara thil mawimawh ber leh chhungril ber a ni. Nula tlangval kan nih lai atanga kan duh takte nena nungchang mizia kan lo inzir lawk lo anih phawt chuan inneih hnuah nupa inkara inrintawnlohna hmelma lian tak a lo chhuak thei. Chhung lam leh pawn lam nun, an thatna leh thatlohnate chiang taka kan hriat, kan duh berte kan neih hian nupa inkarah inrintawhna a awm a, kawiah pawh kalin awm ila, rinawmna kan vawng tlat a, chu rinawmman chu a taka kam nupa inakara kan lantir hun apiangah kan inhmangaihna pawh a thuk deuh deuh a ni.
V. Mahni ngeia nupui pasal zawn hi hmeichhiate nihna (Women’s Right) kan humhalh tihna a ni.
Hnam histawri hrang hrang kan en chuan hmeichhiatte dinhmun, nihna leh hlutnate a la hniam hle a, a bik takin SAAR ramte leh Middle East ramahte hian hmeichhiatte dinhmun leh nihna a hniam leh zual a ni. Kum 1960-a Dominican Republic lalin Mirabal-i te unau thum a thah avangin hmeichhia (activists) ten theihtawp chhuaha zalenna an sual chu 1975 khan UN-in a buaipui ta chauhva, a hnu kumhnih 1977 khan UN Assembly chuan United Nations for Women’s Right a puang ta chauh a ni.
Kan Mizo histawri lam kan thlir pawhin hmeichhiate dinhmun a lo hniam hle tih kan hmu a, nupui pasal zawn kawngah pawh hmeichhiaten duhthlantheihna (right) an lo nei meuh lo niin a lang. Mipa leh hmeichhiate hian nihna, hlutna leh hmathatna kan neih a inchen reng a, hmeichhiate nihna dahhniamsak tlat tuma an duh loh leh hmangaih loh pui pasal neihtir tum tlat nu leh pate hi nu leh pa mawlho an ni a, mihring hlutna (human value) hre fum fe lo, hmangaihna aia ro sum, nihna leh dihhmun ngaisang zawk nu leh pate an ni.
“Hmeichhia leh palchhia” tih kan tawnga a lo awm tlat atang hian hmeichhiate nihna leh dinhmun kan hmuhdan leh tehdan a hniam hle tih a chiang a, he ngaihdan hi kan hnam histawria zungkaih tawh lo tura a bul ret atanga karphung hmiah hi kan hnam mawhphurhna lian tak a ni tih i hre reng ang u. Zikpui pa literature ropui tak, Nunna Kawngpui thuamah” tih bu ah khan Thangtei nu leh paten nihna leh dinhmun sang an ngaihsan lutuk avanga Thangtei hmangaih si loh Vai pa an neih luihtir avangin nula fel leh nun mawi tak Thangtei chuan a hlutna zawng zawng a hloh va, tlangval tlawmngai Chhuanvawran Thangtei (right) humhalh tlat tuma harsatna chi hrang hrang a suttlang avangin Thangtei chuan a hloh tawh a hlutna leh nihna dik tak a chharleh tih kan hmu.
Chuvangchuan nupui pasal tur kan thlanan kawngah kan nu leh paten kan duhthlanna an zahthiam ang a, kan (right) min hnawlsak tur a ni lo. A bik takin hmeichhiate nihna humhalh a, duhthlanna zalen tak an nei a ni tih hriatpui hi hnam ropuite mizia a ni. Hnam nihna leh nunphung humhalh kan ti chamchi a, kan hmeichhiate nihna kan humhalh tel si loh chuan hnam hmasawn, mite zahtlak leh entawntlak hnam kan ni thei ngai lovang.
A tawp ber atan chuan nupui pasal kan zawnna kawngah mahni ngeia kawppui tur kan thlang hi Pathian thu a ni tih hriain kan nu leh paten nihna leh dinhmun nghet vang chuahva kan hmangaih loh pui nupui pasal min neihtir hi kan zalenna min tihchhiatsak mai ni lovin hring dan an bawhchhia a ni tih hria ila, kan duh kan thlan ngeite nen hmangaihna university-a inrintawnna leh rinawmna te, nupa hlimna thuruk te zirdunin kan thuruk (secret leh privacy) te inhrechiangin in nei ngei ila, chhungkua nghet kan din mai abakah, “I nu alawm, i pa alawm,” tia inmawhchhiatna a bo tawh bawk ang a, thang leh tharten kan hmeichhiate nihna leh dinhmun humhalh zel hi kan hnam mawhphurhna a ni tih kan hriatchian phawt chuan khawvel hmasawn zelah hian kan Zonun mawi tak hi mawi leh zualin a lo parchhuak ngei ang le.
Josephsaia
Qatar


1 Trackback or Pingback
[...] leh letter fond leh size an hman dante chu kan sawi tel lo vang. An thuziak zawng zawng chu he link 2009 HuivalenthjiamDebate.ZOIN ah hian kan rawn thawn tel [...]