HRUAITU MAWHPHURHNA
Published on: Jan 30th, 2010 | Posted by: zoin | 77 views
By: B. Lalbiakhlira, Tahan
1. Hruaitu pawimawhna: Mihring hi hruaitu nei lovin kan khawsa thei lo. Kohhran, khawtlang…etc ah te hruaitu kan mamawh a; hruaitu tel lovin kohhran leh khawtlang a ding thei lo a ni. Ransateah pawh hian hruaitu an awm zel tih a ni. Pi leh pu te hun kan thlir pawhin in hnih emaw, in thum emaw khawsak tawhna khuaah chuan hotu/hruaitu an awm zel bawk. Chuvangin, hruaitu hi a pawimawh tak zet mai.
Mi tupawh hian hruaitu kan ni emaw, member kan ni emaw “Hruaitu Mawhphurhna” hi kan hre vek tur a ni. Tin, hruaitu kan nih chuan mipui hruai dan kan thiam pawh a ngai. Member-te pawhin hruaitu kaihhruainaah member nih kan thiam a tul. “Hruaitu mawhphurhna” hriat hi tuna hruaitu ni mekte leh nakina hruaitu hna thawk turte tan a pawimawh hle.
2. Hruaitu chuan pawl thil tum a hrechiangin chu mi tihlawhtling tur chuan mawhphurhna a nei:
Hruaitu berin pawl thil tum a hriat chian loh chuan member-te chu khawiah nge a hruai thlen ang? Mitdelin mitdel vek a hruai ang chauh kan ni dawn a ni. (Math. 15:14). Eng pawl pawh hian tum (Aims & objects) leh dinchhan (Motto) a nei vek a. Hruaitute chauh ni lovin member-te pawh hian pawl thil tum hi kan hriatchian a tul tak meuh meuh a ni. Victor Manogram-a chuan, “Hruaitu chu thil tum tipuitling tura mipuite kaihruai thei hi an ni,” a ti a. Hei hian hruaitu kan thlanin, kan tum tipuitling tura min kaihruai thei tur a ni em? tih ngaihtuaha thlan a tulzia a sawi tel nghal bawk.
3. Hruaitu chuan member pawimawhzia a hre reng tur a ni:
Hruaitu chu member-te avanga lo awm, member-te nena inkungkaih tlat a nih avangin member pawimawhna a hrechiang hle tur a ni. Democracy kalphunga inkaihhruaina ramahte ngat phei chuan an hruaitute hi mipui
thlan an nih avangin mipui an lal (pawimawh) em em a. Mipui duh dan, mipui aw an ngaipawimawh fo thin.
Keini kohhran pawh chutiangin kan hruaitute hi mipui thlan vek (kum tina in thlang kohhran) kan ni a, hruaitu tha chuan member pawimawhzia a hre ngei ngei tur a ni. Pi pu ten, “Tanrual chu chakna”, an tih angin mipui tangrualin thil a tihtheihzia hi hruaitu chuan a hriat khiau a pawimawh. Andrew Carnegie-a chuan mipui pawimawhna a hmu chiang hle a, “Ka mite hi la bovin kan factory hi han kal san ta sela, rei loteah hnimin a bawh bo mai ang. Ka factory hi la bovin ka mite hi han hnutchhiah thung zawk sela chu rei loteah factory thar tha zawk ka din leh mai ang,” a ti. Lk. 22:27-ah khawvela hruaitu (Leader) ropui ber kan Lal Isua’n, “Tunge ropui zawk, chaw kiltu nge rawngbawltu? Chaw kiltu a ni lo em ni? Nimahsela, kei zawng in zingah rawngbawltu angin ka awm hi” a ti a nih kha!
4. Hruaitu chuan a hruaiate a hre chiang tur a ni:
Hruaitu chuan a hruaiate hi tute nge? Kum eng zat rual nge an nih? Khawi hmuna cheng nge? Khawi rama awm nge? Lehkha zirlai nge? Leilet pa nge? Sum dawng? Nitina kut hnathawha ei zawng nge? Pisa kai?…etc
kan hriat a tha. Kawl lehkha ziaktu U Hla Min chuan, “Kan hna thawh tur a bul atanga a tawp thleng chiang taka kan hriat chuan hna zatve zo tluk kan ni,” a ti a. Member-te kan hriatchian chuan kan tumnaah awlsam takin kan hruai thleng ngei ang.
4.1. Member–te talent leh mizia hriat a pawimawh
Khawvela lar tham, R.W.Emerson-a te pafa chuan an bawng chu a Ina khung an duh a. A hnim pet lai chu a hnung atanga nawr luh luih an tum a. An nawr nasat poh leh a tang na-ting mai si, an thei ta ngang lova. An nula awmpuiin chu chu a lo hmu a, a lo tlan a. Buh pawl tlem a la a, bawng chu a thlemin a thlem a, a buh pawl chu eitir pahin a Inah a khalh lut ta mai a ni. Chutiang bawkin hruaituten kan member hruaite talent hriatpui leh titipuia an duhzawnga kan pawl huanga kan khalh luh thiam a pawimawh hle.
Tute pawh hian mahni thiam thil (talent) mite hmaa phawrh leh, lanchhuah tir nuam ti lo kan awm awm lo ve. Kan talent neih a inang lo thluah bawk. Hruaitu chuan fuankhawmna leh thil tihho nikhuaah member-te talent a hmu thiamin chanvo a pe thin tur a ni. Hei hi a pawimawh viau a, pawl hmasawnna turin kan member zinga talent nei thate kan phochhuak thiam tur a ni.
4.2. Member te an hminga koh:
Jim Farley-a hlawhtlinna thuruk an zawh tuma a chhanna chu, “Mi sangnga lai an hming ngatin ka ko thei ang”, zu tia! Mi hming a hriat theih em avangin Jim-a hian Franklin D. Roosevelt-a kha White House-a cheng turin a hlangkai hial asin! Mi hming hre thei riaute hi miin an ngaina a, mi hming hre thei lo chu an buai lohna turah an buai a, an mualphovin miten an ngaina tak tak ngai lo.
Khawvela kan beng verh thin bertu chu kan hming hi a ni mai awm e. Kan mi ngaihsan ten kan hmingin min ko sela, kan va han hlimin kan va han lawm dawn em! Kan hruaituten kan hminga min koh nalh hian kan rilru a hmin em em a. Kan hminga min kotute chu kan ngainain, an thu pawh kan zawm tlangpui niin a lang bawk.
4.3. Member-te thiltih hriapui hi hruaitu mawhphurhna a ni:
Hruaitu chu rorelnaah a tel ngei a, a tak ram, a tha thawhnaah a tel leh si loh chuan member-te hnathawh engmah a hriatpui dawn lo va. Member leh hruaitu inkarah inhriatthiam lohna a thleng thei a ni. Hruaituten member-te kan hriatpui thil thenkhat chu hlawhtlinna lamah zirlai chawimawi, innei lawmpui, birthday lawmpui, lehkhabu chhiar tam lawmman hlan, infiam mite chawimawi…etc. Chhiatna lamah chuan dam lo kan, mitthi ral, rethei tanpui, hnathawk thei lote hnathawh sak, add. te hi an ni tlangpui lekfang a ni.
5. Hruaitu chuan pawl tan hmathlir (vision) a nei tur a ni:
Hruaitu chuan pawl tum tihlawhtling tura ruahman lawkna siam hi a mawhphurhna pakhat a ni. Ruahman lawkna tih chu ziaktu pakhat chuan, “Thil la thleng hauh lo, chiang taka lo hmuh thawi hmasakna,” tiin a
sawi a. Bible kan en pawhin Nehemia chuan Jerusalem tlu chhe tawh hnu tun din leh dan tur a hmu lawk a. General Aung San-a pawh khan Bristish laka Myanmar (Burma) independent tur a lo hmu lawk bawk. Chutiangin, Henry Ford-a chuan America chhungkaw tinin car an neih tur hi a hma daih khan a lo hmu lawk a. Heng mite hian an hmu thawi na a, an hmu chiang ru riau nia.
6. Hruaitu chuan member-te ang khat vekin a ngaihsak tur a ni:
Hruaitu kan nih chuan kan member-te ang khata kan kawm thiam a pawimawh hle a. Kan member-te khual zin haw kan hmuh (hriat) te hian hmu lo ang maiin kal pel lo ila, chibai inbuk te hi kan member-te hnehna, thlei bik kan neih lohzia a lanna a ni. Thenkhat chu hruaitu kan nihna hi intihvei nan kan hmang a, member-te biak hmasak tum lovin kan inlalian fo. Kan member-teah hausa leh rethei thliar hrang lovin, ang khata biak (kawm) thiam ila, hnatlang taima leh taima lo en hrang lo bawk ila, inkhawm taima leh taima lo ang khata kan hruai thiam a pawimawh hle a ni.
Mahni inngaihpawimawh hi mihring zia a ni a. Mi an lungawina tawk a ngaihsak phawt loh chuan an ngaipawimawh thei bik lovang che tih hriatreng a tha hle, hruaitu mawhphurhna a ni bawk. Dale Carnegie-a
chuan, “Midangte inngaihsak tir dan tha ber chu anmahni ngaihsak hmasak hi a ni. Mi reng reng hian anmahni ngaihsak tlattute hi an chhang let lo ngai lo,” a ti! I Kor. 12:25-ah pawh, “Inbuaipui tawn”
turin kohhran mipuite min hrilh a. Heta “inbuaipui tawn” tih hian a hming maia inngaihsak a kawk lova, rilru inhawng leh ataka mamawh inphuhruksakna a kawk a. Hei hi, Kristiante kan inngaihsak dan tur Bible-in min zirtir dan pawh a ni.
7. Hruaitu chuan hmasawnna a ngaihtuah tur a ni:
Hruaitu berin hma a sawn loh chuan member tan hmasawn ngaihna a awm lo. Hruaitu hmasawn tur chuan a hmasain zirtu a nih zet a ngai. A tul dan ang zelin hruaitu chuan zirtu chauh ni lovin, chhiahhlawh nih pawh
a inhuam tur a ni. Kum 20/30 kaltaa thiamsa leh hriatsa vawiin thlenga rin reng zawng member-ten “thing” an ti thin. Chuvangin, course-ah te, retreat-ah te, seminar-ah te, kohhran hrang hrang thil tihhonaah hruaitu chu a tel fo a tha. Rev. Dr. F. Hrangkhuma chuan, “Zir zel chakna hi mahni tling lo intihna, hre tawk lo intihna leh tha zawka mite hruai chakna atanga lo awm a ni,” a ti a. A pawmawm hle.
Lekhabu chi hrang hrang chhiar hi hmasawnna tura mahni inzirthiam theihna tha tak a ni a, hamsawnna ngaihtuah thin hruaitu chuan nasa takin, a tam thei ang ber, a chhiar thin tur a ni. Thuhriltu lar Billy Graham chuan, “Kristian hruaitu tha chu a kut ding lama Bible keng a, vei lama chanchin bu keng bawk hi a ni,” a ti a. Gibbon-a paw’n, “Mihringin hma a sawn loh chuan hnungtawlh emaw, rawih lam a pan emaw a ni thin,” a ti bawk a ni.
8. Hruaitu chuan member’te “rin tlak” ni tura chher hi a mawhphurhna a ni:
Mizo tawng upa, “Sialrangin sialrang a hring, sakawlhin sakawlh a hring” tih dungthulin, “Hruaitu thain hruaitu tha a hring” tih a ni thin a. Hruaitu tha hring/chher tur chuan mahni hi rinawm hmasak a tul. Famkim lohna khawvela cheng kan nih miau avangin mitin hian kan hruaitute hi thil tisual lo turin kan beisei lem lo. Amaherawhchu, rinawm tur erawh chuan kan beisei tlat a ni. Thil tihsual tawh pawha, “Ka tisual,” ti duh hauh lo, thuphachawina tawngkam pawh chhak chhuak duh lo, mahni dik lohnaah pawh insawifel zung zung mai thinte hi hruaitu tha an ni ngai lo. Hruaitu fing tawk lote chuan an chhuahsan hnuah pawl leh kohhran tla hniam turah emaw, hruaitu thar rinngam lohna emaw an nei thin. Thangthar/hruaitu tharteah kan rinna kan nghah ngam a pawimawh. Bul kan tan tir hunlai kha hriatreng tur a ni.
Kan hruaitu hluite zingah hetiang rilru pu kan awm em? Hruaitu thenkhat chu an awm loh a lang em em a, pawlin a thuanawp phah hial loh vek leh a chhiat phah thin. J.O.Sanders chuan, “Hruaitu tha chu an
awm lai ni lovin, an chhuahsan hnuah pawl awm danah a hriat a ni,” a ti! Hruaitu tha chher hi hruaitu thenkhat chuan anmahni tiderthawngtuah a ngai tlat thin. Mahni tha chhangdaltu tur chher chu sawi loh, lo huphurh a, lo itsik maite hi a awl viau a ni. Kan Bible (Num. 11:27-29)-ah chuan Zawlnei pahnih Eldada leh Medada ten puan Ina thu an sawi chu Josua chuan, “Ka pu, Mosia, khap rawh khai,” a ti a. Mahse, Mosia chuan, “Keimah avanga ngaimawh em ni i nih? Lalpa mi zawng zawngte chu zawlnei ni vek se la, Lalpan an chungah a thlarau chu dah theuh se la, tih nak alaiin,” a ti a ni.
Mosia ang hruaitu tha chuan, “Member zawng zawng hi hruaitu ni vek ila, tih nak alaiin,” tiin a chhang ngeiin a rinawm. Kan Lal Isua pawh khan kum thum chhung lekin a thachhang dawltu tur zirtirtu a chher hriam hman a ni. Thangthar hruaitute hmun kiana rintlak ni tura chher hi hruaitu tling leh thate khawsak dan a ni a, an mahwphurhna pawh a ni.
9. Tlangkawmna:
Hruaitu tha chuan finna a ngainain, sum leh paiah a rinawm tur a ni. Mipui hmaah a kal ang a, a tul dan azirin a laiah emaw, a hnuhnung berah emaw a tang ang. A taksa a vawng thianghlimin, zuk leh hmuam lamah a fihlim a pawimawh hle. Hnathawk taima, mi inngaitlawm, thuhnuairawlh, mi huaisen, mi tlawmngai leh tuarchhelte hi hmasang atanga vawiin thleng a ……….???/’
PS: A tlangkawmna thu hi a kimhlel deuh nachungin ka rawn post phawt mai a, kan inhrehtiam tlang dawn a nia. He thuziak tha tak rawn thawntu, Tv. ZLTA hnen atangin a kimchang kan dawn hunah kan rawn chhunzawm leh ang..Ed.

Kan va chhangchhe em aw…..tlangkawmna ni lo vin…tlangkawmna tlem a ni mo
fiamthu.!
A va han tha em! Thuziak chhiar a nuam in, a sawitum a fiah kek kawk hle mai. Kan mamawh tak leh, kan hriat atan pawimawh em em a ni in ka hria. Hruaitu nih hi chu a har a niang, khawtlang, Kohhran leh Ram sawi loh chhungkua hruaitu nih pawh hi thil harsa tak zawng a ni. Hruaitu mawhphurhna leh tihtur hre zelzul mah ila, a taka kan nunpui si loh chuan, kan buai leh fo thin. Ni ta viau a in hriatna, midang aia sang deuh bik a in hriat na hi a rawn lut leh mai thin a. Titanic lawngpui film ka en hmasak ber khan, an Captain pa chezia leh huaizia khan ka rilru a khawih hle a. Lawng in vur tlang a sut kha, a ma thiam loh vang leh, mawhphurhna a hlen lo va a in hriat avang in….chhandamna lawng ah khan a zuangkai ve duh hauh lo mai. Hruaitu huaisen leh mawhphurhna la ngam, mi diktak hi kan hnam, Kohhran, kan ram leh kan khawtlang hian kan va mamawh teh lutul em! A tul chuan in phahhniam thei, a hun ah chuan “dikna” kengkawh a sakeibaknei anga,……ti duah lo mai ang.
“t” aiah “q” in hmang hi chu aw,…..a van pawi em! :*
etc leh add (or) adt.. tih te hi Article pakhat ah hian chuan…hman pawlh loh a tha sin mole.
“Tri” aia Q a rawn langpalh thin hi chu i ngaipawimawh lem lo ang u. Btt-a rawn sawi hnu hian ka han enchiang a, hmun hnihah a lo awm tak a, Zofate lehkhaah hian “Tri” hi a lo pawimawh khawp a ni, article pakhatah hian hmanna a tam thei hle mai. Tuna thuziakah pawh hian “tri” hmanna turah Q hlirin a rawn lang a, ka han edit menmang na a, a lo la tel palh a ni. ZOIN thu leh hla Edit thei hi mi 8 kan ni a, kan hnaah kan tling lo tak zet a nih ber hi. Tin, Kan sawi fo tawh angin Tahan atanga lehkha thenkhat rawn lut zingah hian anni pawhin an hman tum vang ni bik lo, “Tri” thumal dika rawn chhut ni si, mahse internet atanga an rawn thawn hian “tri” aiah a lo Q leh thin mai a ni e, tih hi a tul dan a zirin kan sawi nawn awn awn zel a ni ang chu.
Tin, thuziak chhumbunga rawn lut pawh hi a awm lehzauh thin, anni lam atang chuan kim taka rawn thawn thin chu an ni nachungin internet lamah khingkhanna a awm nge pawh hriat loh, tuna mi pawh hi chu ti tho a ni e, mahse a thuhlawm ziak hian fun a nei tha em a, January thla chhung ngeia pawt hi thaa hriatna a awm avanga han post mai ka ni.
A tha hle mai. Hruaitu mawhphurhna a pawimawh em em ang bawkin member mawhphurhna pawh a pawimawh ve tho mai. Mahni mawhphurhna ve ve hriat a tul. Hruaituin a mawhphurhna a hriat a tul ang bawkin member paw’n a mawhphurhna, anihna, leh a tih tur a hriat a pawimawh ve bawk. Member tamtak hruaitu sawisel ringawt tum mi kan tam mai. Mihring an nih ve tho zia hria a tanpui a, thahnemngai taka hnungzuitu rinawm leh rinngam mi nih aiin hruaitute sawichhiata, buaina siam ching kan tam mai. Mi zawng zawng hruaitu a nih theih bawk si loh. Member in hruaitu emaw a intih ve tlat hian pawlah buaina leh inlungruallohna a thleng thin. Heihi keini Zofate zinga hri tha lo a ni.