By Pastor Rualchhina Vangchhia
Thu leh Hla lama mi pawimawh ni ve thei tur, Tualchepi chanchin leh a hlate in hre ngai em? A hming hi Zoram chanchinbu engah mah ala lang ngailo va. Arts and Literature lamah hian chhinchhiah tlak a ni em emin ka hria a. A chanchin thamral mai tur hi uihawmin ka hria a. Chuvangin, thu leh hla lama Zohnahthlak ti hmasawntute’n in lo chhinchhiah ve a, tin mi tlawmngai te’n a chanchin research te neiin, feltaka record siam a chhinchhiah a nih ve chuan, literature lamah tlemte tal kan lo hausak phah a beisei awm.
Hlaphuah thiam Tualchepi hi “Chhawnthang Nu” atih a ni thin. A hlaphuah leh zai hi Chhawnthang Nu zai, Chhawnthang Nu hla, tih a ni bawk thin. Tunlai thrangthar ho tan chuan, hmanlai mi a ni mai awm e. Tualchepi lar vanglai hi 1935 vel atanga 1945 chho vel kha a ni. Hla tamtak a phuah a. A hlaphuah leh sa thintute chu vawiinah chuan an tlem tawh hle mai dawn a. Kan thu leh hla a tih hausakna hlu tak chu a thamral nasa mai tawh tih pawh a hriat theih a. Chung chu boral hlen lo tura rawn thur chhuak thei an awm chuan alawmawm ngawt ang.
Amah hi Kanghmun (Thenzawl bul) khuaa piang a ni. A pa chu Pasaltha Kawlsata ani a. Kanghmun 500 khua an la nih laia piang a ni awm e. Pasal a neih hnuah Zote-ah an kai chho va. Fa 5 lai a neih hnuah a pasal a sun a. Chumi atanga a lu sun lunglenna atang chuan hla a phuah tan ta a ni. Zote atanga Kanghman khua panna kalkawng Zote daihnuai mai feh kawngah chuan thingse min a tla teuh mai a. Sava te pawhin thingse mim chu tlanin thingkungah chuan an lo hram chelchul a. Thingse mim chu feh kal lam leh hawng lamte pawhin an chhar reng a. A pasal tel tawh lova feh tura daihnuaia a chhuak thla chuan, thingsemin tlan a sava hram chelchul a han hmuh chuan -
Lam kawiah Thingsiri par lo tlan,
Ka chhar dawn lo, Zaiin ka pel mai dawn e;
Ka di rim reng reng a nam lo ve. A han ti phawt a.
Chhawnthangnu lunglenna Sangthing lenbuangah,
Kulva reng nau lawm a chiar nghian e, te a ti ta zel a..
Chumi atang chuan hla phuah chho zel a. A hla chu thluk hran nei leh neilo te pawh pakchhuak ta zel a ni. A pasal a thin hnu kum tam vaklovah, a fopa tlangval tan tir Liankhuma chu, theihai kung sang vakloa a lawn lai tlain, nikhaw hrelovin ni tlemte a awm hnuah a thi leh ta mai a. Liankhuma chu sikul naupang a nih ve avangin Kristiana chhiar a ni ve avangin a thih chuan mitthi dar biak inah vuak a ni a. Liankhuma thih chuan ti hian a han ti a -
A ri tleng tleng Liando Darmang ni si lo,
A zia te puan ang a hril sual e, tiin.
A inbul huanah anthur a awm a. A kawmthlangah Chaliktawii hmeithai tho a awm ve a.Ti hian hla in a han phuah a.
Ka huana anthur hi anthur hi.
Sa i neih chuan thlakan lo rawh kawmthlang nu,
Chhawnthangnu’n chhim rawh se, zu angin . A han ti zan mai a ni.
Rualchhina pa Pu Savawma inah tinzu mi 5 lekin an in khawm a. Pu Savawma Almirahah chuan khawivah an rawn chawl a, thlar te pawh thatak an siam a. Tualchepi thing phur hawng chu zu chhim turin an zuk ko va. Ani hah chhawl hal chu a lo lut a. “He Almirah a khuai chawl hi hla phuah kan tum a, kan thiam ngang lo a ni. Chhawnthangnu, nang han phuah teh” an ti a.
Rualchhinthangpa thingbangkhar run in chhungah,
Vahkhuai leng an chawl e, zu nei ve;
Zu nei ve, Rualchhinthangpa thingbang khar run in chhungah,
Vah khuai leng an chawl e, zu nei ve.
tiin uar fe fe in an au ta a ni.
Lungleiah Bomen-a SDO a nih lai hun te khan a lar em em a. Zote atanga chhim lam leh Tlabung leh Tlawng thlang tlangdungah te an ko kualin leh zu in puiin, tangka leh thilpek pawh a dawng nasa em em a ni.
Chhawnthana hi tunah kum 80 vel zet niin Thenzawlah ala dam a. Tualchepi fa naupang 2 chu pakhat Captain pension a ni a, a naupang zawk chun Jemadar pension hnuh kum 10 vel kalta khan a thi a. Captain Chuanthanga erawh chu Aizawlah, Zemabawk velah khian a awm a ni.
A fate chuan an nu hlaphuah lam chu sawi tur an nei kher lo vang. An la tet avangin leh a hun lai chuan a hlutna engmah an hriat loh avangin. Khawlvel mi, Kristian an nih hmaa zuhmun sahmun chen mi la dam an awm chuan tamtawk sawi thei pawh an la awm mai thei a ni. Khawvel mi niin Tualchepi hi a thi a ni. A fapa Liankhuma hnuai lam ho pawh hi tlai khawhnuah Kristian an ni chauh.
Ka naupan lai chuan a hla hi tamtak ka hria a. Mahse mi ramah kan thangreitak lutuk avangin leh a hmanlohna leh culture dangah kan awm reitawh avangin ka lo theihnghilh fai vek tawh a ni ber a. Arts and Culture lama mi thahnem ngai ten research te an la rawn tih duh takin, tiin ka rawn hmawrhmuh a ni
Source: zoingroupmail


A bengvarthlak e.
nia, hei hi a tul tak zet mai…,thawnthu leng lam mai maia kan chan tir mai ang tih hi a hlauh awm…research beiin kan hnam nunphung,thu leh hla hi i humhalh teh ang u…