Retold By: Gabriel Kunga, Tahan-Satawm
A Hla: He hlathu hi Thuthlung Thar hmun thum atanga lak an ni: A lakna bung leh chang te chu ***Thupuan 19:6, 16, leh 11:15 te an ni. He hla phuahtu—George Frideric Handela hi chuan The Messiah (Messia) tiin he hla hming a siam kha a ni a. A phuahtu hla hming pek (The Messiah) leh mipui hriat lar tak hming (Hallelujah Chorus) te hi hla hran sawina ve ve emaw an ti chawk. Handela Messiah hi tharthawhlehna chanchin a lo ni reng mai. Krista nun leh a thawhlehna thu Bible-in a sawi chanchin a ni a, lar chuai tawh hnua Handela rawn kir lehna chanchin a ni bawk. He hla leh “Joy to the World” te hi Handela hla siam ropui berte an ni a, Krismas boruak apiangin sak an lo hlawh thin.
April 13, 1742 khan Ireland ram, Dublin khawpui Musick Hall-a he Messiah hla rem hmasak bernaah chuan chhinchhiah tlaka tam mipui 700 lai an pungkhawm a. An zai zawh veleh, mipui zinga phur deuh tak mi pakhatin hla phuahtu leh director George Frideric Handela chu chumi “mi chawhphurna” ropui tak a siam chhuah avangin lawmpuina thuin a chibai a. “Inchawhphurna a! Ka tum chu mi chawhphur a ni lova eng emaw zirtir a ni zawk asin,” tiin a chhang.
Note: He video clip-a pionist hi Antony Burger a ni.
George Frideric Handela
George Frideric Handela hi February 23, 1685 khan Germany ram, Halle khuaah a piang a, mahse a dam lai hun tam zawk chu England ramah a hmang thung a. A naupan lai hian a pa George Händel chuan law zir turin a duh a, mahse naupang Handela chu music talent nei tha mi a nihzia a lo lang fiah ta tulh tulh si a. Naupang kum 11 miin organ a tum lai chu Weissenfels khaw lal chuan a lo hmu hlauh a. Lal chuan naupang pa hnenah chu naupang talent chu a hrilh ta a, a pa chuan hreh tak chungin music a zir chu a phalsak ta a. Handela chu rimawi tum thiam tak niin, Italian opera lemchan hla ropui tak takte hla ziaktu puitling a lo nih takna hmun Naples ramah a zir a. Kum 18 mi a nihin opera a phuah hmasak ber Almira a zo va, 1705 khan Hamburg-ah an sa tan a. 1710-ah England-a awm hlen turin a pem leh ta a ni. Chutih lai chuan amah tluka music mithiam England ramah an awm lo.
Hla phuahtu ropui dangte ang bawkin Handela hi naupang thiamna nei tak a lo ni. A naupan tet deuh lai atang tawhin opera (lammuala lemchan hla) te a lo phuah a, kum 20 a tlin dawnin a thawhna hmun tinah chuan khawvela hlaphuah thiam ber nihna a hauh hmiah zel mai a ni. England-ah a awm fe hnu hian hlaphuah thiam Henry Purcell-a hian Handela music ngainatna leh hlaphuahte chu a lo tihmasawn lehzual a ni. Nimahsela, hmingthanna hi a lo daih rei lo va, Handela rimawi pawh chu a lo thing ta thuai mai ve bawk a. A tan nasat hle pawhin a hlate chu an chuai zel tho va. Hlawhchhamna leh beidawnna ten an um zui ta zel mai. Handela hian lung na a vei a, a kut zungtangte tikhawr thei khawp zeng chi khat a lo ni chho lehnghal a.
Handela hmakhua chu beisei a bo hle. Frederick Ropuia chuan, “Handela vanglai nite chu a chuai ta, a thiamna pawh a chul ta,” tiin a lo ziak hial a. Mahse Handela tihnufualtu dinhmunte ngei khan a hlaphuahte chu rilna leh chakna rawn pe hialin amah an tidanglam ta thung a ni. A hla phuah tha tak takte chu chuai leh zel mahse, chuai ni hmu ve tawh lo tur hla a rawn siam chhuak tlat mai hi a va han ropui tak em ve le! Text painting an tih, rimawi leh hla thlukte chu hla thu mil, hla thu atanga duan chi hi Handelan a hmang thiam hle a ni. Tin, a hla phuah thiam mai bakah hian Handela chuan a hun laia music instruments an la hman lar rih lohte tam tak a lo hmang tlat mai hian amah ngaihsan a tizual hle a ni. Chung hmanruate chu lute, trombone, harp, double bassoon, clarinets, small high comets, french horn, leh bell chimes te an ni.
Handela thian leh hotu ni bawk, Charles Jennens chuan hla pakhat, Krista nun lam hawi Bible changte lakhawma siam chu a rawn thawn a. Isaia 40:1-a ziak, “Thlamuan rawh u, ka mite hi thlamuan rawh u,” tih chuan Handela rilru a la hle a. Handela chuan a hla thluk siam a remti a, kum khat chhung lai buaipui a ngaih a ring. Bakah, Dublin atanga rethei tanpui pawl khat chuan hla pakhat siam tura hlawh tam tak nen Handela hna an rawn tuk tak chinah phei chuan a buai lehzual ta em em mai a ni.
August ni 22, 1741 khan Handela chuan Jennens-a laka a dawn thuziakte chu hla thluk a siam tan a. Handela chu a phur hle. Thla a liam hmaa a han zo fel takah chuan a hnuah a hla siam ropui hmingthang berte zinga pakhat, The Messiah tih chu a ziak leh ta. He hla a siam mek lai hian Handela hi leiba neiin a awm a, nasa taka a beidawn lai tak a ni; nimahsela, he hla ropui tak hi ni 24 chhung lekin a peih fel ta mai si a ni. A rilru phurrit tak leh a sum harsatna kara he Hallelujah Chorus a lo pian tak dan thu hi a ropui tham a. A chhiahhlawh chuan Handela a koh fe hnu chuan, Handela chhanna a awm tak loh avangin a hna thawhna hmunah a va lut tawp a. A chhiahhlawh chuan Handela chu mittui hnapchang nen a va hmu ta a. A tahna chhan a zawh chuan, a hlawhtlinna par vul tanna Hallelujah Chorus hla chu rawn khai chhuakin “Pathian hmel ka hmu ta e,” tih a auchhuah pui ta mai a ni.
Hallelujah Chorus zai laia mipui din kher thin hi ama tihdan phung bik a ni a, March 23, 1743-a he hla an rem lai atanga lo intanin, kum 260 chuang lo hman thin tawh a ni. King George II kha chutih lai chuan a lo awm ve a. Hallelujah Chorus hla a rawn rik tan veleh King George II chu a ding ta luai mai a. Lal a din apiangin mipui zawng zawng din ve nghal tur a ni tih an hre vek a. Engvanga ding nge a nih tih erawh hriatchian a har hle: a ke thawp lutuk tihreh nan a ni mai thei; tin, bengngawng deuh hlek a ni a, King George-a hian hla tir lam rimawi kha ram hla emaw a lo tihpalh vang pawh a ni thei; a nih loh leh, a ngaihhlutna entirin a ding chhuak pawh chu a ni mahna.
Kum 74 mi niin April 14, 1759 khan, England-a kum 49 a chen hnuah London-ah chuan Handela a thi a. A thih niah zet chuan George Frideric Handela chu a lar ta em em a, hlaphuah thiam hmingthang tam tak, Joseph Haydn, Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven te hriat a hlawh hle bawk. A hmingthanna chu a hla phuahahte chuan a vul ta reng zel zawng a nih hi! Hla phuah thiam hmingthang Ludwig van Beethoven-a chuan Messiah hi sawichhanin, “Handela chu hlaphuahtute zawng zawngah a thiam ber a lo ni e,” a ti thlawt mai. A dam chhungin Handela hian opera 42, oratorio 29, organ concerti 16, cantata, trio, leh duet 120 chuang, aria, chamber music, ode, leh serenata tam takte chu thiam zet main a lo phuah hman a. A hla kungpui 200 chuang zet zingah chuan Hallelujah Chorus tia hriat lar, The Messiah hi a hmingthang chungchuang ber tlat mai.
***
—Thupuan 19:6, Tin, mipui tam tak aw ang leh tui tam tak ri ang leh khawpui nasa tak ri angin, “Halleluia, Lalpa kan Pathian Engkimtitheia chuan ro a rel tak hi!”
—Thupuan 19:16: Tin, a puanah leh a malpuiah chuan “Lalte Lal leh Hotute Hotu,” tia hming ziak a awm a.
—Thupuan 11:15 Tin, Vantirhkoh pasarihna chuan a han ham a, tichuan, “Khawvel ram chu kan Lalpa leh a Krista ram a lo ni ta, ani chuan chatuanin ro a rel ang,” tiin vanah chuan aw ring takte a lo chhuak ta nghal a.


A va ropui hem2 ve le….vang lai ni te min ngaih zual tir dawn a lawm maw le….han ti deuh duah i la…PYJC khawm pui te pawh min ti hre chhuak rum2 mai a..hla zir te pawh min ti chak thar leh tlat mai…ka awm na ah lah hian zofa te hmuh tur an awm mang si lo va…zai pawl te kan han nei ve tak na a..mizo hla ngei a sak a awm mang si lo..halkha deuh vek a nia…zai atui thei meuh lo…ka awm na ah zofa te ron pem ve zung2 teh u..khua a har em mai..in ni chhir lo vang…nula chhe lo tak2 lah tam si…Niagara Falls kan hnaih ropui si,rawn pem ve teh un..
Chhiar a manhla in a va bengvar thlak ve. Thanks for the article… a ni ber e.
Zu chungchang ka kawmen min delete sak a! Halleluiah leh mai ang :D
Ka zir hmasak ber na chu Pu.Awia (puitea te chu kekawr pawh ha lovin, hnap tla pur in an tei tei lai vel) a nia. Pu.Awia kha bengchhet solfa thiam ka hriat chhun chu a ni. A beng a chhet vang nge ni dawn, a aw kha a lai em em bawk a. Mahse, solfa kha a thiam em em bawk si. Khatiang hun lai chuan, Tahan leh a chhehvel ah a ni anga solfa thiam kha an la awm pawn ka hre lo. A kal bai auh auh a, kei in ka sa bai uah uah ve thin bawk a,…..! Kha daih kha sin,..a hnu kum 10 vel ah chuan Puitea te ho vin an lo zir ve sap sap. Kan tlangval lai ti dawn ila, tun thleng nupui ka la nei bawk si law…! “Kan virgin lai” :razz:
Halleluiah Chorus hi chu a solfa thlengin ka by-heart deuh thaw…
Btta leh Saia hi inkhawmpui hla intihsiak apiangin veng thalai hruaituten a laiah an dah ziah.
Hla sak lai, a chawlh huna kan chawlh laite hian “hah” an rawn ti leh nulh thin…
Anmahni vang hian an telna vengte hian lawmman an lak lo phah fo.
Inkhawmpui lah hi ka birth-day a maw an la ti zui….
A bengvar thlak hle mai. DMYA khawmpuite kha min ti hrechhuak rum rum mai……lunghlui a ti thar tep….
Hallelujah Chorus hi chu a mawi thlawt a ni. Chhungril a fan raih mai. Kan zirve thin lai kha chuan, thiamtum vang leh mawi tih lutuk vang ni lem lovin, Bawihi ve deuh te nen hla zir tlang chak vang kha a nia. Tun ang hian, a phuahtu, phuah chhan leh history vel te chu hria ila chuan, hla zir leh rem pawh a let 100 in a nuam tur. Bengvar thlak lutuk tlat….! Zaithiam te hi an hlu a, hla phuah thiam te hi an ngaihsan awm…!
“Hallelujah Chorus a lo pian tak dan thu hi a ropui tham a” he sentence hi a dik em? “A lo pian tak dan thu” tih hi? :roll: