Eng nge kan ei tak ang le!!!

August 21, 2010
by zoin

By: J. Khuma, Tahan
1) Thu hma: Kalay Township biala Medical Specialist Doctor pakhat chuan “Kalaymyo leh Tahan chhehvela mite hi, kalna, pumna, tha-na leh thazawng natnaa in nat chiam chhan chu chemical hlo in ei tam vang a ni”, a ti. Thlai leh be chi hrang hrangah pangngang thahna atan hlo (chemical) kan hmang lutuk a. Chu chuan min tikhawlo vek a ni. A pawizia hriat lohna hian min suat mek a ni. HIV natna tluka kan hlauh tur leh kan invenna tur thil tul tak a lo ni ta. Kan tih fuh loh dan hrang hrang han tarlang dawn ila.

2) Thlai hnah lamah:
Thlai chingtuten hlo (chemical) hi dik takin an hmang lo. Tui leh a hlo inchawhpawlh tawk tur a dik chiah thin lova. A dal (diluted) lutuk emaw, a tak lutuk (concentrated) emaw-in an hmang thin. Label (a hmandan kawhhmuhna) chhiar thiam lo te tein thlai an ching tam ang reng si a. Chu chuan thlaia a phultu leh thlai lo leitu tan thil pawi a thlen thei a ni. A pawlh zat tur chiah tui kan pawlh a tul bakah thlai kan kah danah pawh hmaikawr (a theih phei chuan chiah huha sawrfe deuh ngat), kutbun, tarmit, pheikhawkte nen kan inthuam tur kha a ni a. Thlitlehna lam phen zawnga phul bawk tur a ni. Engtivakmaha inthuam si lovin tur hlo chu kan han phul thin teh mai a. A rapthlak thei khawp mai. Pangangten an thihpui nghal a. Mihring hi chuan kan thihpui nghal lova, lungah leh thinah te a inkhawl a ni tih erawh kan hriat a tha.

Chutianga kan chuap leh thintea inkhawl tur hlo chu a lo pun zela kan chuap leh thinina a tawrh zawh loh chin a lo thlenin, thia luaka thih nghal mai ang chi (toxication reaction) a lo awm thei a ni. Heng pangang thihna hlo-ah te hian khawih hleka thih theih (deadly by touch), a rim hip luha thih theih (deadly by inhaling) leh eia thih (deadly by eating) a awm a. Henglai mitena an hman hi chutiang chithum inpawlhte an ni nawk. Tun leh tuna kan thihpui loh phawt chuan pawi ka sa zo tawh thin lo. A pawi a ni. Thamawlate min ti ang tih a hlauhawm hlel love. Mizote hi taima tak kan ni thin a. Tun hunah erawh chuan taimak mai a tawk ta lova, hunin a hril avangin hriatna ka mamawh tel ta a ni.

Tin kan thlaia tur hlo kan phul emaw kan phuh emaw chuan kan phul/phuh hnuhnun ber ni atanga kar hnih hnuah chauh zawrhchhuah tur a ni. Chutichuan a tur a chak nep tawh deuh ang. Chuti pawh chuan eiin tura siam hmain darkar 4 chiah ngei bawk tur a ni. Darkar li chiah hnuah a chiahna tui kha fimkhur taka paih a, tui thianghlim danga sil leh te tea chhum chauh tur a ni. Tichuan kan him deuh thei ang.

Zikhlum ngatah phei hi chuan a tel tam lehzual. Zikhlum ching tawhte chuan kan hre theuh awm e. Ei a tlin hma hian chawlhkar khatah vawihnih zel tur hlo kan phul/phuh loh chuan kan chang mang lo a ni. (Hei hi pangangte chawa hmangtu sava kan suasam vanga an tam hneh tawh tak loh vang emaw kan chhehvela an awm ngam tawh loh vang emaw a nih hmel.Environmental issue a ni -JK)

Hetih hi a kalhmang a nih laiin keinin hlo phul/phuh hnu chawlhkar hnih awzawng kan nghak lo va, a eitute lahin eiina kan siam hmain darkar li awzawng kan chiah hman bawk lova. Eng kan tih tak ang!

3) Thlairah lamah:
Be chi hrang hrang hi protein a tel tam e, tiin medical doctorten an fak a, kan ei chiam a, a tha. Amaherawhchu a kunga an awm laiin tur hlo an kap mai thei. Engpawh nise a pil kheha a chhunga a mu lak an nih hlawm avangin ziaawm fe turah dah phawt ila.

A faia a chan hnua dahkhawltu (stockers) ho hian a hlawma hlawk taka an zawrh leh theih nan tawk fang an godownah an dah thin. Chutah nget chi hrang hrang laka ven an duh a. Tur hlo mum chi, khu ral thei (sublimable insectiside) saiip pakhat zelah pakhat emaw an dah thin. Chutiang khural thei tur hlovina a khuk hrep tawh chu mihring tan pawh a pawi a. A Vitamin pai aia hlauhawm, tur-in a tuam vel vek si a. Darkar li chiah lova kan chhum leh bawk si chuan a pai vitamin kan thatpui ai mahin a tur chuan min khawih nasa zawk fe ngei ang le! Enge kan ei tak ang!

4) Thurawn:
Kan thlai chinte pangang ei laka an him nan leh kan hlawkpui zawk nan heti taka pangang tur hman hi a tihdan tha ber a ni ang em? Be chi hrang hrang ipkhatah serhnah pali-nga dah ila nget a dang ve tho tih sustainable development(mihring tina lova thlaichin hmasawn dan beingawrh pawl) lamin an sawi a. Han tichhin ila. Tin thlai tam takah pangang a tlak hmain tihdan tam tak a awm thei ang. Tamar (wrm) hnah emaw, a par var chi derhken hnah emaw runhmui hnah emaw sawr tuia tui tlem nena pawlha phuh/phul pawhin kan thlaite pangang ei tur lak ata kan hum thei ang an ti bawk. Mahse he tihdan hi pangang tlak hma ngei ngeia tih tur a nih hmel. Pangang tlak hnu chuan a tangkai nep tih a ni. Mihring tan pawi si lovin, thlai a him theih chuan a va ropui dawn em. Damna chanchin tha a tling ngei ang. Chutianga kan ti a nih si lohva hetiang kan la nih chhung chu natna kan ngah tawlh tawlh ang a, kan dam hun chhung (life expectancy) a tawi tual tual bawk ang.

A nih loh vek leh thlai chingtuten hlo phul hnu karhnih velah chauh zuar chhuakin be chi hrang hrang dahkhawltute pawhin tur kher lovin an be chu nget lakah veng sela, lo leia eituten chhum hmain darkar li chiah hman zel ila, a la ziaawm deuh. Chutiang kan tlin lova, hrisel tho kan duh chuan keimahni huan ngeiah tur hlo phul loh thlai kan siama kan intodelh theuh a tha ber ang.

6 Comments

  • slnghawra says:

    Tha tak a ni. HRB, Hnehtu leh Entu chanchinbu lamah chhuah a ni em aw? Heng chanchinbu-ah te hian tarlan ni se, Tahan leh a chheh vel tan an tangkaipui ngei ang. Tin, khawtlang leh kohhran-puipun nikhuaah sawi zau zel ni thei bawk se la, a duhawm lehzual ang. A pawimawh em mai!!
    Tun hma deuh (han ti ve ila) khan Hriselna lam seminara ka tel tuma ka la hriat reng chu, Kale-kabaw phaia kalna, pumna a tamna chhan chu, kan tui in atang a nih theih thu kha Dr. Thana a sawi a. Tuivar tlang leh Mwe Taung an tih Tuingo khaw lu tlang te hi kapathir chhuah theihna tlang an nia, chu mi atanga luang lui tui ring phei chuan fimkhur lehzual a tul hmel a ni.

  • DK-a says:

    Hm, thra ve tho mai. Informatic khawp mai.

  • hneha says:

    E, hei hi kan mamawh chu a va ni ve.

    Mi tam takin chhiar ila a thrat dawn hi.

  • thrianga says:

    E.. hei zet chu kan mamawh zawng tak a nih hi.

    Sawi zau hat hat tur zuk ni a.

  • thrianga says:

    E… Hei chu kan va mamawh lehzual ve aw.

    Sawi zau hat hat tur a nih hi.

  • TRA says:

    A va tha ve aw! Tunhma kum 10, kum 20 liam taa kan hriat ngai loh natna khirh tak tak veiin kan thi kan thi ta mai hi engnge a chhan ni ang aw, ka lo ti rilru thin a.

    Hei ngei hi a lo nih dawn hi! Kan ram sawrkarin mipui hriselna atan dan leh dun kenkawh engmah a nei bawk si lova, thlai chingtuten fimkhur taka hma an lak thiam leh thlairahte lei chhawnga a hlepa zuar lehten mipui hmakhua tur dawn a, an fimkhur thiam a va tul tak em. Engemawti kawng zawng takin anmahni a nghawng ve leh tho dawn si a.

    Dan leh dun uluk taka hmang ram kan nih bawk si loh avangin hetiang thu pawimawh hi mipui mimir hriat tlan atan thehdarhdan kawng zawn a va tha ve le. Tuinnge hma la thei ang? Veng chhung thalai pawl? Kohhran hrang hrang? Sawrkar chu beisei lo mai ila.

    Thil dang kan la ti thei lo a nih pawhin a “thurawn” tal hi mipui mimir hriat tura thehdarhdan kawng zawn a va tha ve.

Previous Post
«