Economic Thlirna
Published on: Jun 24th, 2009 | Posted by: zoin | 133 views
By; F. Lalrammawia
Zofate hian ei leh bar lama kan intodelh deuh deuh theih nan chhungkaw tin ten economic kan thiam a pawimawh hle a.
Ram changkang pui puite economic lam sawi chiam lovin kan khawtlanga kan mamawh tawk te te tuntumah hian tarlan kan tum dawn a ni. Mi tamtakin economic thu an sawi apianga an hmaih fo thin chu hun hman that thu hi a ni. Economic sawi dawn chuan hun hman dan hi sawi tel a ngai fo reng a. Ni khata darkar 24 hun kan neihah hian a nilo berah darker 6 tal chu hna kan thawk ngei ngei tur a ni. Hun dang erawh chu mut kan mamawh a, thenkhat tan phei chuan ‘zing takah tho rawh’ tih chu zing dar 8/9 te a ni duh khawp mai. Zan meng reia zing thawh hreh hnam kan ni a, hun hi kan ren thiam lo em em a; chumi avang chuan hna kan thawk tlem a ni. Tuna Malaysia, Singapore, Japan, Australia leh America kan tih fo thinte chuan a tlemna berah darkar riat hna an thawk thin a. Hna thawk lova awm mai mai tum kan tam chhung chuan hnam, khawtlang leh ram a changkang tak tak thei lo. Ram changkang kan tih zawng zawngte hian hun an ngaipawimawh em em vek a ni.
He khawtlang hian hma a sawn kan tih hian chu chu hna thawk tamte zarah a ni zel thin. Tin, Mizo nunah chuan zana hnathawh chu “Nun Am” an lo ti hial a; chuvangin Mizo chungkua chuan zana hna thawh turah an ngai lo. Mahse khawvel pumpui hi thlir ila, zan hna thawh tlaivar thak na ram apiang an changkang ta a ni. Chutianga miin chhun leh zana hna an thawh tluk tluk laiin kan ramah darkar ruk emaw lek hna kan thawk a, ei leh bar kan la nghei lo hi kan vannei hle a, kan ramah ei leh bar dap a la awl hle tihna a ni. Chuvang chuan hun hi kan ren em em tur a ni. Tunlai kan nula tlangval thenkhatte chu daikal inahte hian an thu rei thei khawp a, eng nge an tih, tih tur khawpte hian an thu ngar ngar thin a. Chu chu hun awmzia hre lo nula leh tlangval nun a ni. Inbual rei, chaw ei rei, thingpui dawra thu rei pawhin hun awmzia an hre lo va. Hun kan sem thiam chauhin hna pawh kan thawk tam thei dawn a ni.
Kan inchhung khura ka thuvawn pakhat chu, “ chahbi thuhruk a ngai lo”, tih hi a ni. Chu chu ka fate naupangte an nih atanga kan chhungkaw inawpna tur dan ka siam a ni. Inchhungkhurah ruk hmang kan awm chuan economic hian awmzia a nei thei thin lo. Pa ber chuan chhungkaw pumpui hisapin hna a thawk ngei ngei tur a ni a, chu chu a mawhphurhna a ni. Mahse chumi atang chuan a thawh chhuah sa sum kha pa a nih avangin mahniin a duh duhin a hmang bik tur a ni lo, a ak tam bik fo tur a ni lo. Pa chuan in leh lo tha tak din a tum ngei ngei tur a ni a, er nei rana hna thawkin bungraw puitling neih a tum ngei ngei tur a ni. Miin motor, in leh bungraw tha a neih chuan engatinge ka neih ve loh tia insehruhin chhungkaw huapin thiltum a nei tur a ni. Tin, fate zirchho zelna tur pawh pa ber koah a innghat tlat bawk.
Chhungkaw sum hi nu ber hian an vawng tlangpui niin a lang a, pa berin sum vawng run chu tam an awm kher lo mai thei. Mahse tunlaia kan nuho pawisa vawn dan leh bazaara an cheng phawrh dan hi chu sawi tel ngaiin ka hria a. “Khawi lai berah nge an dah pawh hriat har fahran hian an pawnfen chhungahte an zen ngawng ngawng thin hi chu, an economic hi a thuk thin lutuk deuh niin ka hria.” Kan Bungbel, mutbu leh inchhung bungrua neih te a inthlauh duah nachhan hi kan nu te thiltum neih a inthlauh vang a ni. Economic mita kan thlir chuan, nu bazaar kai haw hi an ril a tam ngei ngei tur a ni a. Tahan angahte hian nu bazaar kai haw riltam lo an tam tawh lutuk. Pa ber leng haw pawh ril tam lo, nula leh tlangval leng haw pawh ril tam lo, thlenna hmun apianga hmang char char mai hi kan tam tawh lutuk hian chhungkaw sum a khawih chingpen a; tin, tlangval chawhmeh sawisel ching thinte pawh hi, pawn lama hmawmsawm ei hmang an ni duh chawk bawk. Chutiang chhungkua chu economic hmang thiam lo, mahni pum puarna theuh chauh zawng an ni a; a changkan theih loh. Ril tam leh tam tlang dial, puar leh puar tlang dial tum chhungkua chu economic thiam an ni.
Economic nepnawi lam sawi zel I la. Sahbawn leh hasiai kan hman dante thleng hian kan fimkhur a tha hle. Phuan buah buaha I innuai chiam vang khan I fai phah hran chuang lo, I hek mai a ni. Hasiai pawh hi phuan hluaha kan nawh vang hian a fai phah hran chhuang lo. Sapho phei chuan luak, irh, chil leh ka lam atanga rawn chhuak thhin reng reng hi an ten em em vek a. Chutiang chuan phuan hluaha I nawh vak khan I bula mite tan thil tenawm a nih theih bakah I hek a ni. Pastor Huliana chuan, “miin vaimim fang tiata phuan hluaha an nawh lai khan buh fang tiat lekin nawt I la, a fai t ho chuan a tha tawk hle a, kan hek lo bawk”, tiin a sawi a. A dik hle a ni. Tin, chaw kan eiin thlengah kan ei bang niaih nuaih tur a ni lo. Chinaho phei chuan an chawthlengah hian chaw mal fang khatte pawh hi an eibang ngai lo. Chu chu an pi leh pute hun atanga ro anga an lo inzirtir chhawn thin a ni a, mi nuaih khat chuan chaw mal fang khat theuh ei bang thin ta se la, China mipui tam tak chawm thei tur khawp a tling hial a ni tih chu an inzirtirna a ni.
Kan khawtlangte hma an sawn tial tial a, mitiin bike te hi kan thirsakawr neih hlawm tawh a. Mahse kan hriat kar tur chu, “bike kan han tlawh rum chiah hian cheng khat, cheng hnih, cheng thum… tiin a inchhiar tan ngar ngar a, khawl kan thah thleng in a inchhiar”, tih hi a ni. Chuvangin pawimawh hran lova kan chuan nghek nghek hian kan inchhungkaw economic a khawih pawi a ni. Tin, kan thalai ten kamramah kuhva, khaini, sahdah, meizial, zu leh ruihhlo tinreng etc.. khawih nana sum an hmang vak vak te hi chhut tham a tling a. Tunlai thalaite hian khawtlang leh ram hmasawnna tur tling khawp sum chu nitin an zu ral a, an hmuam ral a, an in ral a ni. Tin, thil tenaua kan ngaih kan nitin poket money-te thleng hian kan chhungkaw economic a khawih pawi bawk a. Chuvangin Zofate economic hmasawn zelnatur tana pawimawh bermai chu, “ hna thawh tam leh thawh chhuah sa vawn that, sum neih sa hman thiam” hi a ni ber mai.
