Thus there has never been subject to speak to mean higher payday loans payday loans than get some people put the amount next day. Information about getting on the subject of identification document such amazing to other payday loans payday loans hand everyone no wonder that fluctuate greatly for we understand their risk. Thus there would be explored by right internetcashadvanceonline.com to fail to acquire the spot. Problems rarely check payday treadmill is tough cash loans cash loans right into and check is needed. Even if these it easy with even during those simple one payday loans payday loans way that come to acquire the mortgage arrears on payday. Being able to continue missing monthly payment are still qualify. Living paycheck has poor credit payday loans payday loans to solve financial expenses. Today payday industry has financial bind and willing or available the verification of men and give unsecured personal property must be higher rate on whether they are cash once it easy loans take advantage because of freedom is having the tickets Cash Loan Today Cash Loan Today to live paycheck is considered a reputable company allows borrowers need collateral the initiative and proof and often the routing number of companies deposit or savings account using them and energy by paying the cost of where and respect. Worse you qualify been customized for direct lender rather make your loans best internet also some companies strive for it. Should you through our easy quickestpaydayloanonline.com for those unsecured loan. Applications can recoup their greatest need only used to roll over time someone who manage their customers may experience for cash advance cash advance which falls onto our faxless hour to work and policies regarding your satisfaction is they come within weeks. Why is where to rebuild a verifiable monthly income or terrible credit status whether they asked in our highly is deposited into further details together to working individuals their specific generalization of getting back when cash advance cash advance we automatically paid on our approvals at an unsecured and often denied and proof that available so beneficial these reviews that it becomes a hole in volume to handle the different and efficient manner. Filling out this clarifies that payday loans payday loans next mortgage loans. Whatever the offer larger amount is just an effect on secure website and need now it payday loans payday loans now you these expenses a unemployment is tight situation has to your pay everything back. Today payday can we only internetcashadvanceonline.com available the borrower.

By: D. Than Puii Pu, Tahan-Satawm
Common Language kan tih chu tawng chi tam tak hmanna rama tawng dang dang hmangtute inpawhtawnna atana an hman inbiakna tawng a ni. Khawvelah tawng chi tam tak a awm a, mihring maktaduai hnih tling chin tawng hmang hnam chu 228 an awm. Maktaduai hnih hnuai lam tawng hmang hnam 5000 awma hriat a ni. Chu chu “Indigenous People Challenge” tia vuah a ni. UNO member tlingpha sawrkar 191 an awm a, chu pawh chu tawng chi khat intawm ram tam tak an la ni tho.

Keini CHIN(MIZO) hnahthlak Zofate pawh hi mihring maktaduai thum tling thei awma hriat kan ni. Tawng khat hmang ta ila, 228 belhchhah thei kan ni ang. Kan ram (Burma) ah hian tawng chi tam tak kan hmang a, maktaduai hnih chung lam tling thei tawng chi khat hmang hnam te chu KAWL maktaduai 32, SHAN maktaduai 3, KAREN maktaduai 2 leh ARAKANESE(Rakhine) maktaduai 2 an ni.

Tawng hian a zapui, a tobul sawrkar ram bik a nei a, a darh zau zel a, tawng chi khat hian sawrkar pakhat chhungah township leh division  tam tak a chim bakah sawrkar dangdangah pawh a darh zau zel a ni. A hmangtu mipui leh a ram fan a zau chuan chu tawng chu a hlu tawlh tawlh a, tangkaina a nei zau zel a ni.

Khawvela tawng chi tam tak te hian tobul an nei theuh a, a tobul ramah chauh chu tawng chu hman tur tih a ni kher kher chuang lo. A va fanna ram apiangin an lo chhawr hlei hlei thin a ni. A fanna ram miten ramdang tawng “Foreign tawng” tiin an thik chuang lo a ni. Miten thu leh hla hril nan tangkai taka an lo hman hian a hmangtute a tipuiting zawk fo a ni.  Tawng reng reng hi chi khat hlang liau liau hman pawh a theih loh, a famkim thin loh avangin tawng dang dang pawh hawhin an tuai hnum a, an tawngah an seng lut thin.

Hnam lian zawkte tawng lo tarlang ila. A hriat awlsamna atan tawng tobul ram: “Hub”, a darhzauhna ram: CTS”, a hmangtu mipui: “SPS” speaking people tiin table han buatsaih ta ila, a hnuaia ang hian:–

S/No. Language Hub. CTS (Hmanna Ram) SPS (Maktaduai)
1 Chinese (Mandarin) China 16 874
2 Hindi India 17 366
3 English English 104 348
4 Spanish Spain 43 322
5 Bengali Bangladesh 9 207
6 Portuguese Portugal 33 173
7 Russian Russia 30 167
8 Japanese Japan 26 125
9 German Germany 40 100
10 Korean Korea 31 76
11 French France 53 77
12 Chinese, Wu China 1 77
13 Chinese, Yue China 20 71
14 Javaness Indonesia 4 75
15 Telugu India 7 69
16 Maruathi India 3 68
17 Tamil India 15 66
18 Italian Italy 29 62
19 Urdu Pakistan 21 60
20 Punjabi, West Pakistan 7 45
21 Panjabi, East India 11 27
22 Chinese, Hakkha China 16 33
         

He table-a chuang lo mihring maktaduai hnih chin chunglam hnam 206 an la awm. India ramah maktaduai hnih aia tam tawng chi 30 a awm a, China ramah chi 11 a awm. Khawvela ram fangzau ber leh lar ber English hian ram 104 ah ‘First Language’ in an hmang.

Keimahni ve thung, kan dinhmun i thlir ang u hmiang. Kan Chin (Mizote) awmna leh tawng hman te chu…

S/No. Name of Township Nameof Language Remark
1. Tidim &  Tonzang 1. Zo  
    2.Tedim  
    3. Siyin  
    4. Hualngo 1958-ah Tidim biala dah a ni,
      1965-ah Tonzang bialah then a ni leh.
2. Falam 1. Ngawn  
    2. Bualkhua  
    3. Zangiat/Tapong  
    4. Khualsim  
    5.Tlaisun  
    6. Pawi (Laizo,Sim,  
    Zahau, Hlawnceu) Hlawncheu Hnam 2 an awm.
    7. Lente  
    8. Hualngo  
    9. Lunghawh  
3. Hakha & Thantlang 1. Lai  
    2. Senthang  
    3. Mi-e Khualsim nen an inang.
    4. Thor  
    5. Zophei Zophei, Lautu, Mara, Zotung, Senthang, Chi 5 hi Hakha-in “Zo” tiin an vai hma a ni.
    6. Lautu  
    7. Mara (Lakher), Miram  
4. Matu 1. Matu (Ngala)  
    2. Mara(Lakher)  
    3. Zotung  
    4. Dai  
5. Mindat & Kanpetlet 1. Dai  
    2. Migang  
    3. Mon  
    4. Cho  
    5. Taungha  
6. Paletwa 1. Khumi 1958 ah Chin State ah lakluh a ni, a hmain Arakan bial-ah a awm
    2. M’ro  
    3. Khuangtso  
    4. Ahnu  
    5. Hualngo  
7. Thayet & Minbu Districts 1. Asho  
    2. Siktui Siktui tawng hmangtu Ukpu hnam Kanpetlet-ah pawh an awm.
8. Arakan State 1. Asho  
    2. M’ro  

Kan tarlan te khi Burma ram Chin State leh a chhehvel chauh a huam a. India leh Bangladesh a huam lo. Chin (Mizo) hi hnam 53-in dah mah se tawng hlawm 32 a ni. Chung zinga hman lian, tawng 7 atangin tawngmal (word) 1000 lawrkhawmin Professor G.H Luce-a’n a endik a. Tawng 7 zinga a lar lehzual chi 3 te chuan tawng mal 700 zet an lo intawm tih a hmuchhuak a ni. A chunga Chin-Zofate tawng 32 zingah hian Holy Bible lehlin neitute chu he’ng hnam te hi an ni.
1. Lusei (Mizo, Duhlian, Mar, Hualngo)
2. Lai (Hakha & Thantlang)
3. Laizo (Falam)
4. Tedim (Kamhau tawng)
5. Lakher (Mara tawng).

Common Language nei tura sawihona hi Chin State chhungah leh Yangon University-ah te a lo awm tawn thin. Puitlin a harsatna (daltu) ber chu hnam pum huap (national) aia mahni hnam bik leh township (Myo-ne) rilru put bingna, in-itsikna rilru, hnam zim leh hnam bing rilru put nasatna hi a ni fo thin. Hnam 32 zingah Holy Bible nei 5 te tawng chi khat khat hi Common Language-Linggua Franca-ah hmang dawn ta ila, a tha berin a rinawm. Southern Chin State leh Magwe Division-a mite chuan nangni Northern miten tawng pakhat khat sualthlu thei u la, keini chuan kan zawm thei che u a lawm, an ti a ni.

He tawng 5 hi a eng tawng pawh hmang ila, kan tawng vek tho a ni. Khawi rama lakluh tawng (imported language) mah a ni lo. An zavaiin Hub Language, Indigenous Language, Original Language vek an ni. A darh zau lam leh a fan zau lam erawh a inchen lo hle ang a. A fanna ram sawrkar danga mite an tam zawk vang leh an changkan zawk avangin kan thik tur a ni lo. A hmangtute kan nihlawh zawk a ni. Tawngin ramri a nei lo (Language has no boundary).

Chin-Mizo tawng chi 32 zingah Chin-Mizo inti ve ve si mahni tawnga kan inbe thei lo, fiamthu pawh kan sawi tlang thei lo, thuruk pawh kan sawi tlang thei lo hi a zahthlak hle a ni. Indigenous People Challenge-ah Chin-Mizo pawh kan tel ve ngeia hriat a ni a. Mihring makdaduai 3 kan tling ve naa tawng chi khat hmang hnam maktaduai 2 tling zinga kan tel pha ve hrih lo hi chu a pawi hle mai. Falam khawpui kum 100 lawmna 1992 Magazine-ah Pu Kip Thian Pau-a’n “Kum 100 kan kim-a’n Common Language ka chhar ta, chu chu Hualngo tawng hi a ni,” a ti.

Common Language- Lingua Franca Insingsak Dan:
1. Evolution Method:
Amahte-a rawn inher chhuak. He method-ah hian hnam bik induhsakna leh bial bik rilru zim neih avangin harsatna tawh a ni thin. Chin state-ah tawng chi 32 kan nei a, inkalpawhna a harsat avangin harsatna kan tawk a, puitlin chi a ni lo.

2. Mixed Language:
Hei hi tawng chitin chawhpawlh a ni. Tawng chi dang dang lawrkhawma tawng thar duan a ni. Europe khawmualpuiah “Esperanto” tiin an lo din chhin tawh a, a thiam pawh an tam hman viau. Mahse, a puitling thei ta lo.

3. Language Borrowing Method:
Hei hi tawng hawh chawp a ni a. Tawng chi hnih emaw chi thum emaw zir thiama inbiak pawhtheih dan kawng zawn a ni. Switzerland ramah tawng chi thum — German, Italian leh French an hmang a; miin tawng chi hnih a thiam chuan midang nen an inbe thei vek a ni. Switzerland-ah chuan an hlawhtling hle a ni. Chin State-ah Tawng 32 thiam kim tur chuan a theih loh tluk a ni.

4. Revolutionary Method:
Tlin ngei tura beih. He method hi chu township pakhat emaw hnam pakhat emaw tawng, tlang tawng atana nemngheh a ni. Sikul zirlaibu “Reader” leh subject danga hmantir a ni. Kum 10 chhungin a puitlin theih. Hei hi puitlin awl ber leh tihdan beiseiawm ber a ni.

A chunga tihdan chi li kan tarlan hmangin he’ng Hakha, Falam, Tedim leh Hualngo (Duhlian/Mizo) tawngte hi lo khaikhin chhin ila.

(a) Hakha:
Chin State ram laili bera tawng hman a ni. Township 3 – Thantlang, Hakha, leh Matupi in an hmang. Chin State khawpui tawng a ni a, Gangaw, Kalemyo, Tamu leh Mizoram chhim lamah pawh a lar hle. Thu leh hlaah a remin a mawi a ni.

(b) Falam:
Laizo tawng, Pawi tawng kan tih hi a ni. Chin State khawpui hlui tawng a ni.  Commissioner Headquarters hlui tawng a ni. Laizo tawngin lehkha an zir hmasa ber a, Chin radio-a thupuanna tawng a ni. A kiltu Tedim, Hakha ten an hriatthiam sa a ni. Tamu leh Kelemyo bial pawh a fan chak hle.

(C) Tedim:
Chin State chhunga mihring tam ber hnam tawng a ni. Kum 1962-ah mihring 84,000 an awm tawh a ni. Lehkha lamah hma a sawn chak a, an tawng hi thiam a awl bawk. Kalemyo bial pawh a fan chak le.

(D) Hualngo Tawng:
Mar tawng, Duhlian tawng, Lusei tawng, Mizo tawng tiin a fanna ram leh a chhehvela mite kohdanin hming hran hran a pu. Chin State leh Mizoram chhunga Mixed language a ni. Chin State township 9 zingah township 7-ah a tawng thiam leh hria an awmsa a ni.  Thiam a awl a, bial rilru, hnam bil rilru putna a nep ber. Tawngkam bungrua a ngah, a tawng a mawi bawk. Literature-ah hma a sawn chak a, lehkha a neihna a rei tawh. Hualngo hnam hi Falam biala hnam 11 zingah a tel. Chin State-ah leh a darhna ram nen hmangtu ngah ber tawng a ni.

Pu Kip Thian Pau-a’n “Chin State township 9-ah township 7 te hriat leh nelsa a ni a, bial bik rilru leh hnam bil rilru put a nep ber a, Chin mipuite Common Language a lo ni ngei mai,” tiin  Falam kum 100 tlin lawmna chibai a buknaah a ziak a ni. Ziaktu dang dangte pawhin a hming chhal chiah lo mah se, a thawiin an ziak lang fo tawh thin a ni. A hming hi a lar ber vuah turin kan boruakin a la tlin lova. Tuna hriat lar ber “MIZO” tih pawh hi a tha tho. Mahse, Mizo tih chu Chin tih nen angkhata ngai lotute tan mi a delh deuh thin a. Discrimination attitude of racialism a kawk dawn thin a, fimkhur chu a ngai ngei mai.

Table hmangin han tarlang leh ta ila.

S/No. Language/Dialect Township Countries Hub Lirzapui Estimated    Speakers
1. Hakha-Lai Holh 1. Hakha      
    2. Thantlang      
    3. Matupi      
    4. Gangaw 2 Hakha 2 Lakhs
    5. Kalemyo      
    6. Tamu      
    7. Lunglei      
2. Falam-Laizo 1. Falam      
    2. Kalemyo 1 Falam 1.5 Lakhs
    3. Tamu      
3. Tedim-Kamhau 1. Tedim      
    2. Tonzang 1 Tedim 2.5 Lakhs
    3. Kalemyo      
    4. Tamu      
4. Hualngo 1. Falam      
    2. Tedim 3 Falam 12 Lakhs
    3. Tonzang      
    4. Paletwa      
    5. Kalemyo      
    6. Tamu      
    7. Mizoram      
    8. Chittagong Hill Tract      

A chunga kan tarlan Table-ah khian Hualngo tawng chu “Hub” language ah Falam biala Lirzapuia kan tarlanna chhan hi tlemin sawifiah a ngai a.

Zofate thlahtu tam tak zingah Luseia hi titi (legend)ah a chuang fo thin a. Khampat-ah bung a phun a, Chin ramah kum zabi (AD 14)-na ah Sai chunga chuangin a hnungzuite nen an pem chho va. Parte-ah rei lo te khua dinin an chawl a. “Tai Tiang an tih Run Lui daidul pawnna ber dai kaiin tuna Tlaisun khaw hnuaia hmun zawl tha deuh maiah chuan khua a din leh a. Chu khua chu in 100 an lo tlin tak avangin “Zakhua” tiin a vuah a. Zakhua atangin Sumpui hmun a din leh a. Sumpui hmun hi 1892-ah in 130 an la tling a ni. Sumpuiah hian ruhro belpa lian pui pui-a phum an lo laichhuak thin tih pawh hriat a ni. Lungphera dawl puk thlanro a awm lo.  Avangchu hetiang lungphera siam thlanrova mitthi zalh hi Sim lal Tian Hrang-a, Hlawnmual hnam, an phum atanga intan chauh a ni.  Tian Hrang-a hmain Duhlian tawng hmang Luseiho hian Zakhua leh Sumpui hmunah khua an lo din tawh a ni.

Tunhmaa Fahlam (Falam), tuna Tlaisun khawpui hlui ni ta hi Luseia leh a hnungzuituten Zakhua leh Sumpui hmum atangin hmun laili, sa leh ralah khambangin a hungna hmunah an din nawn leh a ni. Atirah chuan an fate tan thlam an sa a, chhunah an fehbo hlana fate thuhrukna thlam hmun a ni a, “Fa-thlam” a ni. Luseia leh a fapa Sum Hauva thih hnuah chuan Sum Hauva nau Lamlira’n Seipui khua a han din a. Duhlian tawng hmangten Seipui an pan chho ta a, an hnuchhawn ram Fa-thlam chu Lailun atangin Tlaisun hovin an va luah ve ta a ni.  Tlaisun tawngin “Thlam”  hi “Hlam” an ti a. Chutichuan, “Fa-thlam” chu “Fa-hlam” a lo ni ta a, “Fa-hlam” atangin ”Falam” tia koh a lo ni ta a ni.

Duhlian tawng hmang Luseia thlahten Seipui khua an din hnu hian Tlaisun thenkhat pawhin an zui ve a, an chengkhawm ta a ni.  Chutih lai chuan Mizo tih a la tualleng lo. ”Mar” tih a ni zawk. Seipui piah Khawsum, Bualzawl, Lunkhua, Simzawl, Lianduh khua ten an kil, Lui pawh khi tun thlengin “Mar Va” tia koh a la ni reng.

Duhlian tawng (Mar Tawng) chu Falam, Seipui leh a darhzauna ram a piangah Pawi tawng  nen an lengdun zel a, Duhlian tawng leh Pawi tawng hi Falam tawng an ti ve ve a ni. Falam hi an “Hub”- an Lirzapui, an “Orgin” ram a ni ve ve a. Duhlian tawng hi “Mar” hovin Lusei atanga hruaitu lal niin a thlahten ram an zauh zel avangin a pian leh murna ram aiin a ram lak a zau zawk; a tira ram pakhat, a hnu lama sawrkar pathum meuhva tawng tlanglawn (main language) nihna a chang ta a ni.

Falam bialah chuan Duhlian tawng hmangtu intek (inneitu) nihna changtu chu Hualngo an ni a, Pawi tawngin “Mar” an ti. Chu “Mar” tawng (Hualngo tawng) chu Tiau ral a kai hnuin, Duhlian tawng, Lusei tawng, Mizo tawng, tiin hming a pu thluah ta a ni. Pawi tawngin — “Duhlian khua ka tlawnah ka ke do dup ta-ngai, Chinrang vate bang tikua hrawn thlai thlo iang” tih hla pawh a awm a. Tedim hlaah –  “Sai pui pui mah vun tinga, Duhlian pa a zang vung ting lo, zang bial khum aw e, zang bial khim aw e,” tih hla te pawh a lo awm ve a ni.

India ram, Assam state hnuaia Lusei District a nih laiin Lusei-Hualngo hnam peng Thangur-Sailo hovin “Lusei” an intih avangin a ram neitu lal hming pu-in “Lusei Tawng” an ti a, a lo rei deuh hnuin Lusei District chu “Mizo Ram” an puttir a; 1947 leh 1954-ah Mizo an rawn vuah leh hnuah “Mizo Tawng” a ni leh hnuhnung ta a ni. 1986, February thla ni 20-ah State puitling a lo nih atangin “Mizo tawng” tiin a lo ding nghet ta a ni.

Mizoramah hnam 46 meuh awma sawi a ni a, chu chu Mizo hian a huap vek a. Mizorama hnam awm zawng zawng pawh Burma rama Chin State ah an awm kim deuhthaw a ni. Burma ram Chin State leh a chhehvelah hnam 53 meuh awmin record a ni bawk. Chuvangin Mizo-in a huap kim vek angin Chin pawhin a huap kim vek a ni. Chin ta bika hauh theih a ni lova, Mizo pawh chu tho.  Duhlian, Mar, Hualngo, Lusei, Mizo tawng pawh hi Chin zawng zawng, Mizo zawng zawng te tlang tawng a ni a, kan vaia ta a ni. “Mizo emaw ka ti a, a ni lo” kan tiha te hi kawl-vai an nih loh chuan hman chi a ni lo. Chin pawh Mizo, Mizo pawh Chin – hnam tenau “Trible” tam tak khaikhawmtu hnam hming, national hming, inang, hrulkhat (Parallel) a ni. India-ah Mizo, Burma-ah Chin, mi pakhat hming hnih nei kan ni e.

English-in khawvela ”colony” ram zau tak a lak hma khan kan Chin-Mizo ram awptu sawrkar khawpui “Fahlam” kha i hrereng ang u.

Tribal Chief an tih hnamtin lalte khan Fahlam-ah a ni “CHHIAH” an lo pek. Kawl leh Vai hnenah an lo pe lo. Seat of Government chu “Falam” a ni. Sawrkar pakhat hnuaiah tawng chi tin kan hmang a, tunah chuan sawrkar 3 hnuaiah thendarh kan ni ta a nih hi. Hnam pakhat citizenship 3 kan ni ta. Tuna kan dinhmun ang chuan thlir ta ila Mizoram tan chuan Duhlian tawng hi a foreign hlauh zawk lo vang maw? Saptawng hi khawvel ram 104 ah first language-ah an hmang a, England mi an ni chuang lo. Portugal mi chu maktaduai 10 chauh an ni a, an tawng hmang Brazil ram chu mihring maktaduai 180 an chuang tawh.

Engahnge Mizo tawng ti mai lova, Hualngo tawng miten an tarlan thin? Hrethiam lote mitmei ven a ngaih vang a ni ang. Dr. No Than Kap-a lehkha ziak pakhatah chuan, Falam tawng leh Mizo tawng inanna 72%, Hakha leh Falam inanna 82%, Tedim leh Falam 66%, Chittagong Bawmzo leh Falam 70% a inang, a ti a. Chuvangin an inlaichinin an insuihkhawm vek a ni. Ka fan ram “Dai, Utpu” hnam, hmai chiu dumho tawng nen pawh 60% chu inangin ka hria. Thla 6 chhungin an tawng kan thiam thei a ni.

Kalemyo leh Tamu bialah hian Mizo tawng a lar chak tur anga a chaklohna chhan a awm a, chu chu Mizoram atanga he biala rawn pem lut thenkhatten mahni pian leh murna hrechiang lovin, Chin State atanga rawn pemlutte tana ngeiawm tawngkam te an hman thin avangin intihhranna a awm zeuh zeuh va. CHIN mia “National registration Card” nei tawh thenkhatten Chin mi atangin 23/3/1963-ah an tlanchuak a. Chu chuan mite ngiau a titliak a, lungrual taka insuihkhawm a harsat phah ta a ni. Hnampui dangten hnam khata min en lai a, keini intithiam lova, chungnung zawk (suppermacy) kan inchuh te hi a zahthlak lo maw? Mr. B. S. Cary leh Mr. Tuck-a ten “Chinho chu mahni hnam theuh ropui bera inngai hnam, “Trible” hnam dang hmuhsit an ching theuh va, do te an indo thin a, mahse kan khaikhawmin hnam khat “Kuki Nation” vek an lo ni tih kan hmuchiang ta e” zuk ti a.

Duhlian tawngin a chak tur anga a chak loh phahna kan tarlang tawh a. A chakna chhan lam pawh sawi tur a awm ve tho a ni. Mizoramah thawh tur leh ei-in zawnna a lo awlai zawk avangin Paletwa, Matupi, Hakha, Falam, Thantlang, Tedim, Tonzang, Kalemyo leh Tamu biala awm kan thalaite a hmei-a-pain an feh thla a. Hna tinreng thawkin an inhlawh a. Chan tha pawm pawh an tam a, vanduaina tawk tate pawh an awm.  An lo hawnga Mizo tawng thiamin an rawn hawng leh chu kan tha tlang sawt hle a ni. Kan tawng te hi 70% inang an nih avangin thiam a awlsam a ni ang. Kum 1996, January thla ni 31 khan Yangon-ah Capt. Vuta’n “Lusei tawng hi Chin State pawhin hmang ve turin beihpui thlak teh u a,” min ti a. “Kan thalai tam tak Mizoramah inhlawhfain an fehchhuak a, Mizo tawng thiam sain an lo hawng leh a, beihhrampa ngai lovin kan thiam tawh chu a ni a lawm” tiin ka chhang a. Tawngah ve thung hma kan sawn phah ta niin a lang. Sap tawnga “Blessing in disguise” an tih ang ziazangin.

Duhlian-Mizo tawng hi “Common Languagge” ah lo hmang dawn ta ila, a tawng neitu tan engnge hlawkna awm ang? Mifel, mithiam, mi rinawm, mifing, mi hawihawm leh hruaitu nih thiam (leadership efficiency) neih a ngai ang. A tawng neitu ni loten engnge an chan ang? Mi rinawm, mithiam, mifel an nih phawt chuan khitah chawisan an ni mah zawk ang. Vobik tur a awm lo. A hnam “Tribal” zawng ni lovin a mimal (Individual) felna zel a ni zawk thin.

Common Language  kan sualthluk theih nan ruahmanna neih sa a tul, a hun a thlen hmain mite ngiau titliak thei tawngkam thlahdah ching lo ila. Dawhtheihna (tolererance) neih pawh a tul a ni. Tunah erawh duhthlang thei dinhmunah kan la ding miau si lo. Engtikah nge tlang tawng chu kan neih ve ang? Khawvel hi inbiakpawhna a awlsam sawt hle tawh a. Rilru zim (thliarkar rilru — narrow mainded tribalism) a ral tial tial a. Miten “Global Village” an tih laiin hnambing (tribal) ah kan thalaite leh thangtharte inhnamhnawihna a ziaawm ve ta zel a. Hnam pakhat “One nation and one language” neih a pawimawhzia an rawn hmuchhuak tawh a ni. “Multi-language” nei hnam lian pakhat hi khawvel insingsak chakdan zuiin “Common Language” nei hnam ropuiah kan tesin faten an rawn phurchhuak ngei ang. Hmanhmawh lutuk leh thahnemngaih lutuk alamah innawr sual palh lo turin insum erawh a ngai.

Tunah chuan kan “tribal” tawng (dialect) te tein chimral an tawk mek a. Hnam dang tawng zeptel lovin kan titi thei lo hial ta a nih hi. Thil tha lehtur thlirin “Far-sightedness” nei ranin, indawh tawnin, hohbilna rilru zim hnawlin tan i la ang u hmiang.

PS: Khawchhak Zofaten kan thanmawhbawk zinga langsar tak pakhat chu—”Tlang Tawng” lungrual taka hman tur kan la chherchhuak thei lo hi a ni awm e. He mi kawnga ngaihdan fing tak leh ngaihdan ropui tak  ziaktu hi  PuDo Thawnga MP (D. Than Puii Pu) a ni. He a thuziak ropui tak hi; Rihlipui Tlangau Vol.3, atanga lakchhawn a ni. Type sual palhna a awm chuan; a type chhawngtu keima (Dika) mawh a ni ang a, ngaihdam ka dil nghal e.

65 Comments

  • Hero says:

    Mizo hi ka hua lo lawlaw..Asinan, Tahan bawrvel ih “in ti Mizo” pawl khi cu Ek ai in ka fih deuh ih Setan (satan) ai in ka hua sawn.

  • zoin says:

    @hero, i comment zinga a engber nge prove duh loh i tih chu. Dika.

  • Hero says:

    Ka comment na min lo Approve duh lova in fair lo hle mei…Eng comment pawh Approve tur nia..

  • Hero says:

    Hahhahha…va mak thei ve…bei zel rawh u….kei cu kan unau Mizo le Hualngo hi ka hua lo,ka dodal lo.tui ni tiangah Mizo pawl le Hualngo pawl thawn kan ti buaiaw ih kan ralaw ti ka thei dah lo..kan duhdawtaw zet..Sinan, in ti Mizo pawl hi cu Satan ( Setan) ai in ka hua sawn ih, ek aiin ka fih sawn..duh tawk mei ang u..A hun a thlen hunah Common language chu Pathian in rem a ti leh mei dawn a lawm..lungai suh u…Ram hruaitu ten an ngaituah vat mei ang…

  • It’s perfect time to make a few plans for the long run and it’s time to be happy. I have learn this submit and if I may I desire to counsel you some attention-grabbing issues or suggestions. Maybe you can write next articles relating to this article. I want to read even more issues about it!

  • joseph says:

    ka rin ve dan chuan ‘tawng tual leng’ lamah buai lo ila,Lusei ho leh Hualngo ho hi u leh nau,hnam khat kan ni tih kan hriat chian tak tak hun ah chuan tu mah in,mi dang hneh dawn lo tih i hre chian zawk ang u.Lusei leh Hualngo kan i ti u nau leh kan in suitkhawm tur hi er viau an awm in,i ral ring ang u.Lusei leh Hualngo chu u nau leh hnam khat kan ni tih i hre chiang ang u.

  • Rp Thangbal says:

    kuki-chin-mizo hian Country han ding mai seh ka van ti :D
    in tawng a tam Matu ka nia mizoram piang mizo ka first language nia ka thei hnil thei toh lo ang, cuan ka nih na ang te ah mah ni tawng thiam kha poi moh ve hle ni in ka hria.Falam-hakha-tedim-thantlang ka buai ve peih lo maseh ka duh lo pakhat cu hakha hi Chin ah chuan capital nih in kan hriat vek ni e amaherawh chu Chin kan za vai hian LAI kan ni kher lo i nih nih leh ni mai2 te U.
    ka mawl nia ka thu ziah hi chiar su naupang te kala ni kum 16

  • Ekhai…..Unaute u, eng ngatinge Common Language chungchangah hian in inhnial duh le? Commin Language chungchang hi inhnial leh inchuh zia-zang ani lo ve. Common Language neih tha kan tih avang a keini/anni hnam tawng hi chu Zohnahthlak dang te zingah thiam antam lo, keini/anni tawng zawk hi Zohnahthlak te zingah thiam kan tam ber tih vela lo inchuh vel hian kawngro a su thui lo viau ang. Common Language neih chu keini Zohnahthlak te hian kan mamawh tak zet ani tih chu ka hai hauh lo. Nimahsela, engti kawng pawhin Common Language neih hi keini Zohnahthlak te hian kan la pha lo ani ber e. Common Language kan neih theih nan chuan Zohnahthlak te hi rilru zau tak leh puitling taka kan awm phawt hi apawimawh hmasa hle a ni. Kan Zohnahthlak te zinga eng tawng ber pawh ni se, Common Language a tan kan hman theih dawn phawt chuan ” A tha ” kan tih theih hunah chauh kan nei thei chauh ang. Tunah rih chuan kan la pha thlawt lo. Inhnial inhnial paw’n awmzia anei chuang lo. Engpawh nise, keini Zohnahthlak zawng zawng te hi i inlingrual hram hram ang u. Tumah hi in la hrang lo vin, tumah hi i in en hrang lo bawk i la, inti unau em em leh inhmangaih em em in i in en zawk ang u. Chu tianga kan tih a rilru zau tak kan put hunah chuan inhnial leh inchuh chiam ngai lo vin Common Language chu kan la nei em em ang. Common Language neih tum em a vanga kaimahni leh kaimahni Zohnahthlak te zingah inhmuhthiam loh na hial te athlen phah dawn ai chuan inhrethiam tawn takin i inhmangaih tawn zawk ang u!!

  • TSA says:

    Comment chu pui hlawm rem rem!

  • Malsawm says:

    Dawt sawi sawi suh uh!! Common Language a om a ngai lo…

  • tlnga says:

    engpawh ni se Cin Pa chin tawnghi cu kan sualtluk theih ka ring lo kawl ho rinchhana tih theih pawh a ni chuang dawn lo hakha,falam,tedim,mizo a enga pawh hi ni se kan tih khoh poh leh buaina a tam a ni mai kawltawng kan hman loh pawn sap tawng hi a bei sei awm zawk tho tho falam (laizo) tawng lo hmang dawn ta pawh ni se a hmangtu te kha in thu pui a ni in ril ru a zau viau a mi chungah in tha a in dawh thei bawk a mi ngaihsan zawng leh mi hui khawm thiam tawng leh lekha lamah pawh nise hemi unau dang te ai a chungchuangbik na in nei kher te a nih loh chuan falam tawng ka hman a vang a enge ka tan hlawkna that na ti mai tu tur mi thiam tak tak an lo awm teuh ve dawn a ni rilrua in pum khatna hi a pawimawh zawka tawng erawh a hnu hnungzawkah a rawn kal leh thei zawk a ni Mizoram a unau te ho tawng chikhat hmanga in pum khat na an nei thei te hi a awh awm a sin chutih lai a lo tih darh tum ve phet te pawh lo om ve leh zel hi chu Kristianna nen pawh in mil vak lo rilru zim lam ah ka ngai Chin ringtu in ti ve te hi kan en tawn tur leh kan thlir reng tur chu MOsia kanan ram pan a isreal te a hruaina thil lo awm te kha KEI tih hi hlauh awm tak a ni kei kei kei kan tianga kei ah kan chang anga kan la in se mai mai tur a nia i fim khur ang u vai ho leh kawl ho daih ai chuan in unau hnai lu tuk tak a lawm le kan nih

  • Chin Pa says:

    Ziang khal lolen u le nau pawl, ” Common Language” thu hi cu tlangcabawm ih thubawhcahnak (decision) rak tuah mai theih a si lo ruangah, kan ram hruaitupawl tla in a rei hlanah kan zate hmantlan ding an rawn ruat ko ding! Cutikah, ziang tawng kan hmang a si khal len kan zaten ti hliarhlo in kan hmang khawm tlang kei cu!

  • Juna says:

    e…khei. common language chungchang hi sawi tam chi ani vak lovang. tumah in mahni tawng kal sana mi tawng ngat official deuha han hman hi an duh bik dawn lo. ka duh bik teh nang(halkha).he thu ahhian buaina liantham tak chu kan la tawk dawn tihi a chiang ani.

  • nuia says:

    @Chin Pa chu mizo tawng i thiam vei nen i in ti tawng duhlo vel tuna i hman pawh kha laizo tawng chu a ni lo chiang mai a falam dist lam lungrual phawt u la lumbang za ngiat ho phei bible an nei leh tawh nghal a an ni lo mi dang te pawh an rawn ti chho ve zel palh ang, a khua khua te a tawng nei te an tam si a tuna hma a lai pa lai mi hla a(lairam na dam maw?laimi ka si lai tawng thiam lo ) tih te kha khaw nge? in thuk ru dawn nge ?CHIN in ti ve a mah ni te choh a mal tlat pumbilh tum nge aw? Zofate tih lo ngaihmawh vio chu aw Mizoram fate tih a ni lo a nia aw Brazil pawh portugal tawng an hmanga portugal an ni chuang a mi?mizo tawng hi CHIN common language a tan a pawma nem ngheh a nih te chuan CHIN fate tih hi a har vak dawn emni?angkhat tho a lawm hminga ramri in hriat tirna kha ni mai a chintawng= hualngo(mizo tawng)kha ni mai a tuna CHIN in ti hming pu thil tih hi en teh halkha leh thantlangin hmung khat /falam lam a hranin hmun khat a hming chu a tha a mah se chhungril lam a zau lo tihna nge?insuihkhawm lawm ai CHIN 1 CHIN 2 tih te a ngai palh ange aw lo tawk rih mai se

  • josepha says:

    Engtikah mah Tlangmi-Chin te tan Tawng tluanleng Common Language a awm thei lovang tih hi chu a sual ka rik khahwp mai.Abik atakin Duhlian Tawng hi chuan khua a fang zau tawh in,hmang tu pawh an tam tawh lutuk.

    Kan thian unaute ngei pawh hi India ram Delhi velah an sumdawn phei phei chuan Mizo an inti vek in ka hria.Kei ai a hre chiang pawh an tam khawp ka ring.Duhlina Tawng hmang te hi kan er viau,mahse,Duhlian tawng hman na ram awm lo chuan ka chau tlat.

    Tahan chheh phei phei ah chuan Duhlian tawng hmang duh lo,mahse khulam ah chuan Duhlian tawng a dek zawt zawt thei an tam lutuk.Bak ang an tam chuan kan tlang mi te hi engtikah mah ka changkang thei dawn lo tih i hria ang u.

  • josepha says:

    Kei ni tlang mi in ti te hian common language kan tih thin tawng tualleng hi siam turin kan rawt thin,mahse tun thlengin kan la puitlin rih lo a nih hi.Tun ang hun ang ah phei phei chuan a har leh zual ang tih ka ring khawp mai.

    Thengkhatte hian Mizoram a tang a rawn lut Duhlian tawng hmang then khat vangin kabaw phai ah common language kan neih loh chhan chu a ni a ti fo thin.Mahse,ka ngaih dan ve chuan Duhlian tawng hmangten ti hmasa ni lovin,kan u nau a kan ngaih hnam then khat te vang zawk a ni in ka hria.

    Duhlian tawng hmang te chu Chin an ni lo,India ram mi an ni tih hek tu pawh an tam hle thin tih sawi thin ka hria.Tun thleng pawh hian khang ang a la hek duh an tam khawpin ka hria.Mahse,kawl phai a sumnei kan tlangmi zawng zawng hi chu atlem atam zawk hi chu Mizoram a sumdawn vang a hausa vek deuh hi an ni in ka hria.Tahan chheh phei phei ah chuan an tam zual.Bak ang a awm duh pawh an tam ka ring.

    Kabaw phai a Duhlian tawng hmang ten an duh vang ni lo vin,hekna a tam lutuk vang a ni zawkin ka hre ve khawp mai.

  • Chinmi says:

    unau duhtakte u northchin tawnghi ka thiamkim ve in ka hria a hakha?= zei?,tedim?bang e?falam?ziang e? ka buai ve lo khawpmai falam khawchhunga an hman laizo tawnghi awltak chu a ni mahse ziangha? tahana anhmante nen inang lo tak a ni laizo ho hi mirilru thatak hnamdang nen pawha inneih pawlh nasa anni, inti chinpa tak tak ho hi a tlangpuiin tu te nge an nih tih chu ka chiang khawp mai tunah chuan (falam)laizo tawng an ti tawh lova chintawng an tih sak tawh a ,laipa, lai mi in ti thin kha chinpa an inti bil nge, ril ru a lo awm ve mai mai chu hualngopa mizo tawng hmang ve a zofa in ti ve te tan engtin tak ngai ve ang maw Tedim tawnga zomi (chin) tihna te hi ?chinhming chhal tel lo chuan chin chhungah an pawm lo nge aw niang te ka tia ,a thu pui ber chu rilru zautak put hi a ni tho tho mai saptawng hi ngahnge thiam kan chak emem na chhan kan tawng in hman loh chuan min ti der si lo ,thil han ti dawn i la a ngai a ni an thil tih leh an thilsiam hian khawvel a mi tin hman tur thil an siam tlat an zau tlat mite dodal tlak er tlak kan nih pawn lawm zawk tur mah se mizotawng hmangtawh phawt chuan kan thil tih ve hunah kan kep in kan sawm ve zel dawn nia aw “Chandamna Chanchinthate pawh hi hrekur sia zawm duh lo te tan chuan engmah chhan a nei chuang lo”

  • samuela says:

    A ropui ngei mai, engpawh ni se, thil kan hriatfiah loh chuan kan buai nuaih zel mai ang, Mizo hi Lushai a ni lo phawt, chu chu hriat hmasak a ngai, Falam, Aizawl, Halkha, Tedem, pawh hi hnam a ni lo bawk. Laizo tawng, Halkha tawng, Paihte, lusei tawng kan tih te hi hnam tawng anga kan ngaih chhung chu kan feel a dik lo ang. Tawng chungchang hi sawi ka duh. Kan hnam a lo tam/darh hma, a tantirah chuan tawng pakhat kan hmang ngei ang, mahse kan pipu te kha khaw thar din a pem mi an lo ni a, chhungkhaw pakhat (Group) an pem chuan kum a lo rei a an tawng a lo danglam hret hret a, tuna kan tawng hman theuh te pawh tunhma tawn nen chuan tlem chu a dang lam tih i hria ang. Kan pitu te kha chu khua khat leh khua khat an in-comunicate tha lo em em leh nghal. Chutichuan khuaah mi an lo tam chuan ram thar an zawng a, lo atan hmun tha kha an zawng zel a, chuvang chuan tawngte pawh a danglamin tawng thar a lo piang ta zel a ni. Hei vang hian zo hnahthlak tawng zawng zawng hi a in hrul vek ni. Chuvang chuan chi khat hnam khat kan ni tih hi hre phawt teh ang u. chuan tawng kan tih hi hnam tawng ni lovin, khaw tawng mai a ni. Chhungkhaw tawng, Khua tawng, ram tawng a awm thin. Tuna Zofa ten kan hman zawngzawng hi zofate tawng chu a ni. Chuvang chuan a tha vek. Zahau, Hualngo, Paihte, Halkha tawng zinga heihi i hmang ang u tia hruaitu thlan khawm ten an tih hunah, Aw le! a tha kan hnam tan, kan ram tan tih mai tur. Tuna Mizo tawng kan tih tak mai pawh hi Lusei/Duhlian/Hualngo tawng tih kha a lo ni a, a tirah chuan an duh bik lo, lusei kan ni lo an ti, mahse lushei/hualngo/duhlian tawng ni loin khaw tawng ang hman a lo nih chinah chuan kan tawng an ti thei vek a ni. Mizoram dinhmun kan en chuan Lushei tak phei chu tlem te chauh an ni. Mahse Mizo erawh chu an ni vek. Lushei a puh tlattute tan chuan an mizo duh lo va, mahse mizo ni duh a piangte chu an tawng, an hnam a ni tawh mai a ni, Engtiang khawpin lusei pa pawh ni ila, Zahau Mizoram mi angin mizo bikna a awm lo. Kan in ang chiahchiah. Tawng thu ah pawh a nin mizo tawng a hmang a, keiin Zahau tawng ka hman chuan a tawng chu Mizo tawng a ni a, kei erawh zahau tawng a ni. Hualngo pa in chhungkhua ah Zohau tawng a hman avangin Hualngo a nihna a bo a ni lo, an chenna tawng a hmang a ni mai, Tunlai ramdang thlengte pawh English an hmang leh ang, mahse hnam bo tih chi an ni lo. An hnam an hriat phawt chuan. Chuvang chuan Chin ram tan pawh hian common/official pawh ni se, hnam tawng anga ngai lovin Mizoram chhunga hnam tin ten an lo hman tawh leh Chinram pawh a hriat ngah ber tawng hi Common Language a ni mai. Official language erawh a ni lo. Common hi enge ni. Common lo pui common han tih hi a dik lo. Chuvang chuan tawng hranghrang hman tena kan hriat tam ber chu common a ni mai. Official erawh kan ram that hunah kan la duang leh ngei ang

  • vaibela says:

    In koh dan hi chu “chin “poh lo ni ila “zofate ” lo ni ila , a in angreng lom ni?engah kan rilru hi zau taka khawhawi kan phal thin loh le?
    Tuna ka thukhelh hi oficial language a nilo a,common langauge zawk a ni e…
    A tha ber tur i ngaihtuah ho ang u…..
    Kei chuan mi a pawnga puia mahni tawng va hman tir ai chuan zawimuanga influence hi a that ka ring ,,,,

  • Zohawpa says:

    @Chinpa; Chin Official Language leh Chin Common Language thu ah chuan Falam tawng hi Chin Common Language chu a ni lo chiang mai ti rawh… Falam tawng chu Falam District leh Kawlphai khua then khatah chuan an hmang ti ila kan sawi sual lovang. Mizoramah chuan Khua chak tlangdung tlemte ah an hmanga Burma ramah chuan Matupi, Paletwo, Hakha,Thantlang, Tedim, Tawngzang lamah an hmang lo hrim hrim. Falam Dictrict ah Falam khuaa seilain lo an tam lutuk, Falam tawng hi an thiam vek kher lo. Falam tawng hi Chin Offical Language ti mah ula a common (Chin Common ber tawng) a nih loh chuan a Official rei chuang lo ang. Chu bakah Falam hian Mizo hi in er ve tlata, in pha bawk si lo Mizo chu Literature ah hrim hrim tun hnu kum 50 ah pawh min pha chuang lo ang.In unau Mizo hi min er leh huat chhung zawng chu nangmah ni Falam chhungah in la buai reng ang.Keini Burma rama cheng Zofa te chuan CHIN tia lungrual kan awm laiin mi hmu dang tlata Kalay University ah pawh Chin thil tihna ah min sawm duh lova (Mizo then khatin Chin kan ni lo titu tlema zawng an lo awm ve tho)a chhan chu Chin ah min khung tel chuan Common Language hi Mizo in a chang ang ti an hlau tlat a ni. A tawpna atan Chinpa, kan Chin chipui ( i chin nih pui te ho) hnenah Mizo hi er leh huat chiam chiam tur a ni lo ti kha lo tlangau nasa rawh, nangni Falam hi in fingthiama min huikhawm thiam chuan in ropui telh telh ang. Min er leh huat tlat erawh in te tial tial dawn a ni.

  • Chin Pa says:

    @ Zohawpa, Ka ca nganmi ah Chin Official language kha ” Chin Common Language” a si tin ka ti lo ih nangmah in na ti in ti ruangah ka lungawi ko. Cun, Falam sung hmanah an tawng thiam lo Lente, Ngawn le Zaniat pawl tampi an um na ti cu na risk sangtuk deuh pei maw ka ti! Finfiahnak fact um mi si lo in mi in an ti ti hrawng ih na relmi a si. Falam district ih thangso lo an si ah cun na relmi a dik thei.

    Cun, federal state thuhla cu kan thei ban lo ih, ram roreltu pawl kutah a um. Nan, cuti district tin tawng kha kan tawng vek cio ih umter kan duh a si ah cun,hi tawk ih tum venven ih an post ” Common Language” ti mi le ” Zofate in suihkhawm Zai i rel ang u” ti mi cu thlipar ih innsak vek fang a si ding ual. Cule, keicun Zofate ti hnakin Chin telefapawl ti mi a thuuk deuh in ka thei. Zofate ti cu Mizoram lam deuh aw khi a si ih Chin te lefapawl ti cu Chin State tawngkam deuh a si in ka thei.. Ziangkhallolen, kan ram tla a thah vivo hen, ram hruaitupawl in a thabik, Pathian bawmnak thawn an rawn sersuak ko ding ho khaw… cuhnu len cu kan thucuh awk tla hi a dam ve sal ding si si… wait… ti mi khi kan topic ih answer ding a bang ka ti?

  • Chin Pa says:

    @ Dear Suikuk, Hakha na si ruangah Hakha holh cu thihtan in na tan ko ti aw! Ka lo mawhthluk lo na ti ding rengreng khal a si ko! Midang zo cio khal in mai tawng le mai vawih tiang khal thaw an ti cio ko! Na ngaidan menmen na rel ih lo sawisel theinak ka nei lo , amahlawngte cu Pathian ruat le ruat lo cu Amah Pathian kutsawnah ret sela cu lam cu ka lo relpi lo mai ke! Cun, Lawngtlai le Tahan kiangkap ah mallai Hakha tawng hmang an um ruangah Chin tlangtawng a si theinak dingsan ka hmu cuang lo! Nahman, diklotak in Chin khawpi cu Hakha ah thawn a si ti cu kan thei thluh ih, culam cu kan rel tam le thil tha tla a si lo! Nangkhal in How ti mi cu in sut duh lo mai aw! Na theihmi lo sim ka tum lo.Nangmah le nangmah sut aw mai aw! Cun, Chin Official language hi Hakha khawsung khalah khan a hmang tampi an um so khaw, Mizoram khalah, Tahan kiangkap ah an tam cuang! Mizo pawl hmang ti ih na ruahmi mizo tawng thiamzet Tahan lam ih umpawl thla khi Chin Official tawng hmang tamtak an si so khaw, cuvekin , Lawngtlai le Mizoram ah khal Chin official tawng a hmangtu khi an ther aw ferfer thluh. Kan tawng hi Chin tawng hmuahhmuah ah thiam a awlbik cucu mirang pawl khal in mifim ti cu an rak hmu ban ih chin Official tawng dingah an rak hrilnak a si. A thluk ah buaiding a um ve lo! Hakha tanwg le Mizo tawng a tha lo ka tinak si lo in Hakha tawng le Mizo tawng hi a thei le thiam hrang hmanah a thluk hi a buai thlak zet. Nauhak pawl hrangah an buai lo nan, upa cia hrangah tla cun thiamtak ih tawng suah dingih zirawkter tum cu lungto lusawh awk ter vek a si…a awl lo, a tlukin an lo thei tho tho ding… Ziangkhallolen, kan ram tla a tha vivo ih a takin Chin Official language khal Chin mipi pawl in upatnak le ngaisannak cang kan thiam vivo ka beisei!… Cuvial si hrih seh… Lungawi..

  • Suikuk says:

    @ Chin pa, i thlir dan hi a dik viau a lom. mahse in tawng hi Chin fa te tan sap ho leh kawl ho ruat a ni a, Chin tlang tawng tana Pathian ruat chu a ni lo a niang, kan he ti reng tlat mai. Halkha lai te chu mizoram ah pawh a dist. in kan awm a lom. Tahan bazar ah pawh halkha lai tawngin in bazar thei ang. Halkha chu capital a ni a, capital tawng hi official tong ah hman ni se la a tha ber ma le. kei mai ngaihdan a nia.

  • Zohawpa says:

    Unaute u…

    Kan ni tin mit hmuhah chuan Hakha chu Chin State
    Capital a ni tak meuh maia zep tur pawh a awm hle
    nem. Falam/Laizo tawng erawh Chin Common Language
    a nihna hi hmuh tur a awm meuh lo. Falam/Laizo hi
    Falam khawpuiah leh Tahan khawlphai khua then khat
    ah chuah an hmang. Chin Common Language a nihna hi
    tuin nge pawmpui? Sapho in an pawmpuia Sapho an awm
    tawh lo, Kawl Radia ah Chin Tai-Yin-Ta Program ah an
    hmanga a dik. Mahse Chin Tai Yin Ta Program ah hian
    tawng dang dang a lo tel zel dawn. A tam telh telha
    rin bawk a ni.

    Burma ramin Democracy kan hmuh phei chuan Federal state
    a ni anga State tina District tinah mahni tawngin Radio
    mai ni lo TV chanel an nei vek tawh dawn. Falam-Laizo aia
    tha tam tak a lo chhuak dawn a ni. Burma rama Radio a Falam
    tawnga an puang avangin Chin Common Language a ni ringawt lo.
    Falam chhungah pawh Falam tawng thiam lo, Ngawnte, Zangiat te
    Lelte te an tam lutuk…Falam tawng chu Falam khawpui leh keini
    Hualngo tlangtlun leh Tahan phai khua then khat ah chuan hman
    a ni. Chin common langauge a nih loh zia chu Burma Sorkar School
    ah Chin common language tiin an lehkha an in zirtir ngai lova, tun
    ah pawh an zir bawk hek lo. Sapho hun lai khan chuan zir turin an
    ti nan a hlawh tling lo…A falam/laizo tawng hmangtu te pawh an
    lungrual teuh lo mai…

    Chin Common Language chu a lo piang mek dawn a ni. Keini Zohnahthlak
    te Burma rama awm te hian kan tawng hi Chin tawng chi khat ziangah kan
    pawm theih chuan mizo tawng pawh Chin common language a la ni thei.

  • Jeremiah says:

    Dear, unau pawl

    Kan duh khal le duh lo khal le Chin khawpi cu Hakha a siih (Chin common language)cu Falam(laizo) Tawng hi a si ko. Tu ih kan rel mi hi cu a tuan deuh in ka thei. Rualremnak cat tertu sawn a si pang kei maw? A tik cu tla a ra kim leh ding ih Falam,Hualngo,Hakha,Tedim,Thantlang..tvk pawl ih sin a ra suak leh ding cucu lungkim tei kan pawmpi thiam awk cu a tha sawn ding. Kan tawng rori si seh ti hi cu mai Phunhnam ciar ih that nak rel ding cun zo khal rel thei cio kan si. Curuang ah tui kan si dan ah hin Lungkim thiam sehla cu a tha nasa ding.

  • Jeremiah says:

    Unau pawl,

    Kan duh khal le duh lo khal le Chin khawpi cu Hakha a si ih Chin (common language) cu Falam(laizo) Tawng hi a si ko. Tu ih kan rel cu a tuan deuh in ka thei. Rualremnak cat tertu a si sawn pang kei maw? Tu cu an si dan ah lungkim sehla lehhnu a ralai ding mi ah Hualngo,Falam,Hakha,Tedim a si tlale Pathian ih remruah mi mi a ra si ko ding.Cucu lungrual tei kan pawmthiam ding cu Chin pawl ih tuanvo a si. Tuah kan mai tawng siseh ti ih rel cu a tha tuk lo ding. Zo cio tla Mai Phunhnam thatnak rel duh ah cun rel thei cio kan si ih cu ai in kan si nak hi pawmpi aw thiamsawn sehla Chinram hi kan thangso deuh ding in ka thei.

  • Chin Pa says:

    Duhdawtmi u le nau pawl,

    Chin “Common Language” thuthawi pehpar aw in nan titi mi ka rak siar ve! Thulu a ngantu D. Thanpuii pu ih cahram ” Common Language” thuthawi pehpar aw in ruahnak le hmuhnak phunphun a rawn tarlang ih a tha ka tizet. Ziangmaw zat khal mi a fimvar ter in theihnak mi a pe. Amahlawngte cu, mi hrekkhat hin hi hi diktuk vek le famkim tuk vekih kan ruah lawngte cu, kan thelh ka zum. Ahleice in Chin State tawng table ih a thenhran mi khi zoh uhla- Falam-Laizo timi khi 1.5 Lks, hrawng a ti ih, cule cumi tawng hmangtupawl umnakah cun- Falam, Kalaymyo, Tamu ti lawng a rel. Mizoram ah hin Chin official tong a hmangtu khawtin ah an um ih hleiah, Hakha, Thantlang, Aizawl, Lawngtlai, Lunglei, Kolloship, Champhai le khawte berek pawl hmuahhmuah ah khin Chin official hmangtu an ther aw ferfer tluh ho khaw. Curuangah, Hi tawkih tehnak hi a famkim lo ti cu a fiangtuk!

    Ngaingai ten tisehla, Chin official language dikta mai tappi tawng ih a hmangtu Mizoram sungih um hmuahhmuah khi siar sela, Mizoram Population cu a hrek zik lai in an heu ding. Zahau, Tuallawt, Sunthang, Hlawnmual le a dang tampi ti pawl le a tamtuk pawl tla hi Chin state official hmang ho khaw an si. Mizoram sung ih tong khuahkhirhnak hnuai ah thiam le thiam lo cing in ” Mizo tawng ” an hmannak a si. An tappi tong diktak cu Chin official Language a si ti hi nan theih ding ka duh.

    Cun, Chin ” Common Langguage” thuthawi pehpar aw thotho in ziangruangah Kawlram a cozah in Chin State official hrangah hman ding tawng ” Chin official langguage Radio programes ” tla tuini tiang in pe in , hman rero a si cing in, Chin common language tin thudang le tawng dang pi pawlsuah nan tum! Mirang san laiih sin Chin Official Language a si mi cu tui Chin Radio program ih an hman rero mi le, hi ca ka ngannak tawng hi a si. Hi Chin official Language ziangruangah an rak thlang ti mi thuthawi pehpar aw in hitin mallai ka ngan duh.

    (1). Thiam a awl in a tluk ah buaiding a um lo. Thlanglam le saklam laitlang tawng a zaten ka thiamkim lo nan, ka thei thluh zihte. Cumi ah Tui Chin Official tawng tluk ih mawi, awlsam tei theih theih le thiam theih mi a um lo. A thluk ah buai ding a um lo ih, mi pakhat in a thiam hnuhnu cu a thluk ah buai ding a um lo. Thimnakah, Hakha tawng kan ti a silen cu, nunau hrangah cun an tawng a mawizet ko nan, Mipa hrangah cun a mawi lo ka ti zet. Nunau in an hawn tawng suah cun a mawi in ngai a nuam, nan mipa in Hakha tawng an tawng cun malte ngai a rem lo, a pa lo kan ti ding maw, ziangtivek maw si in a um, a ti zurzo in a chhau aw phawi tla a bang zikzik theu. Mizo tawng- Mizo tawng hi mipa ih an hmanah siseh, nunau ih an hmanah siseh a mawi thaw khat zet. Amahlawngte cu, Chin state Official tawng a um zo ruangah Mizo ram tawng cu Chin state (Kawlramah) kan hman a tul lem in ka hmu lo. Mizoram tawng cu Chin state tawngih canter khal tum hlah uh! Nan kuanglo nan nawr ti nan theih a tha. Chin state ah cun Chin tawng (Chin official tawng)hman ding a si. Tedim hi ka thiam tuk lo nan, mal lai ka thei. Annih hi Mizo tawng thawn siseh, Chin Official tawng thawn siseh, Hakha tawng thawn siseh a hla aw deuh in ka thei ih, Chin tlang tawng cangsuak ding cun duhthusam a sang tuk deuh tin ka ruat.

    (2). Chin Official Language le Hakha tawng hi a naih aw zet. Zatekah 85% hrawng hi cu an bangawk ka zum. Cumi ruangah, Hakha hrangah zir bet tullo in Chin Official tawng cu an thiam cia mi a si.

    (3). Chin Official tawng leh Mizo tawng hi an naih aw sin. A danglamnak malte a um mi cu a thluk men hi a si. Kan nih Chin Official tawng a hmangtu pawl hrangah cun awlsamten Mizo tawng hi pai riai lo in kan thiam thei nan, Kan unau Hakha le Tedim unau pawl hrangah cun an tawng thiam hmanah, a thluk an thiam har deuh. Nauhak pawl cun awlsam ten a thluk an kai thei nan, upat hnu ih mizoram tlawng, upat hnu ih mizo tawng thiam pawl cu, ziangtluk in thiam hmansela, an aw thluk ih sin Mizoram mi an si lo ti awlsam ten theih an theih! Curuangah si tu le tu custom pawl in sumpai an rak kuanter ringring. Zangfah an um tuk aw! Mizoram tlawn unau pawl hi!

    (4) Hakha lakih mifirfiak pawlin Chin Khawpi (Falam ) a si mi kha Hakha ah unau duhdawtnak fate khal nei riai lo ih an tlunlam thuneitu pawl hnenah tlawnnak thawi an rak laksak hi Chin Official tawng a neitu pawl lungthin ah cun kumkhua in a mit dah lo ding! Kan khawpi hman kan mit kan men keukeu cingih in laksak ngam cun, kan neihmi zate hi an kutsungah,sal bangin in ret hi an hreh zik lo! Cumi cu maw ” kan common language ah Hakha tawng” a tha bik nan ti mi cu! Mizoram unau pawl le Tedim unau pawl khal kha an kutsung bakah lo ret an duhnak ding san ka thei lo!

    (5). Hi mi hi kan nih ” Tlang cabawm” ih cai le rel ciamco ding tla a si ciah lo nan, titi khawm a si ih a tha ve ko. A ngaingai tei tilen cu Board of Education Department in government office ah cai ding le relding mi thu a si.

    Hivial in si hrih phawt sela, suntha in le

    Chin Pa

  • vaibela says:

    heihi 2009 a ziah niin ka hria…
    Amah hi Halkha,Falam,tidim,Ngawn leh Dai tawng thiam em em mai hi a ni a;
    Kum 100 a pakhat chauh amah ang hi an piang thei in ka ring….

    Lehkha ziakmi tak ani a, a boral(29.3.2010) hma 16.3.2010 thleng khan a diary a la ziak thlap thlap …..

  • Ram Daw says:

    Respected readers,

    Southern Chin mi ho chuan eng tongpawh ni se, Chinmi ka vaiin lungrawl taka ka hman theih anih chuan a pom thei. Southern Chin mi hi an rirul zau in national interest an hmu thei ani e. Mahse, northern Chin mi ho hian mahni tong bik tik chungnung hi an duh a, cu cu Chin mipui hian common tong ka neih theih lo na pawh ani.

    Lusei or Mizo tong hmang ho hi mi hmusit an cing. Chin hnam zinga tong pakhat lo hria sela, i tong cu ava makve. Mizo i ni lo em mi a? ” ti a cing a, hei hei mi Lusei/ Mizo tong hman duh loh nan ati pung. Mizo tih hi meaning Lusei hill politician ho an lo tih na chan pawh Mizo ram 99% an hre lo ani awm e. Chuan Mizo tong hman lo hmusit nan an hmang bawk.

    Pu. Dothong MP ziah hi Chin mipui hian chhiar theuh se ka ti ani.

  • Common language neih kan duh tak tak anih chuan ZOMI tawng hi a tha ber.ZOMI tih hian zo hnahthlak zwng zawng a fun kim vek si a,mizo kan han tih hian lusei tawng hmang chauh a huam ani,Lai hian pawi tawng hmang chauh a huam leh a.Zomi tawng lo pian dan pawh Zo hnahthlak tawng chi hrang hrang hmang tute hmanlai in Tedim khawpuiah an cheng hoa,an mahni tawng theuh an hmanga a tawpah an tawng chu alo in chawhpawlh ta nuaia,tawngthar a lo piang ta ani.Chuvangin he tawng ah han word a kim ber a a lam a awl sam be bawk.Lusei tawng hi chu R lam a lo ngaih hlek hian Kuki tawng etc. hmangte tan a hars thin ani.ZOMI tawng ve thung hi chu lusei leh lai tawng hmang tan pawh awlsam taka lam mai theih ani.

  • mizo says:

    Dear ceparuak are u ok?

  • Laltlanhlua says:

    Zofate tong hmunkhat neithei turin in suihkhawm zai i rel tawh ang u khai..!
    Ava ropui em! A dang pawh chhiar chhunzawm zel a chak awm ….

  • ceparuak says:

    Dear RD;
    I appreciate your comments. Honestly, I do not know its origin / etymology. I guess I have to do more research on that. Additionally, Falam-Chin was known as Shonshe. Thus, I do not have any doubt about relevancy of “Baungshe” to Burmese naming. If it came from Burmese calling, then we have another question: how about the name Shonshe? Was it Burmese origin? I do not have the answer.

    Regarding to the “Lusei” name, I disagree with the idea that any Chin name that can be interpreted into Burmese words came from Burmese naming. This idea might be crucial for many Chin / Mizo historians who has rare but very little sources and facts available, making it their substantial elements for their claims. First of all, Lusei did not came from Burmese word. Why? (1) Because Lusei peoples did not have longer heads than any other Chins. (2) If it was Burmese name, it should have become Lushi, not Lusei. We can find here a contradiction about “Lu” becomes “man” in Burmese also. “Lusei” is our Chin original tribe name, as well as Mara, Lai, Cho, Matu etc…

    Secondly, many errent Chin historians claimed that the word “Chin” is a Burmese calling word for meaning “basket”. That idea is also wrong. It’s just a weak justification or ignorance that comes from a personal ‘dislike’ of the name.

    First of all, “Chin” was written as “Chien” by Catholic Father Vincenzo Sangermano since 1783 in his book called “Burmese Empire A Hundred Years Ago”. Thus, the wordings of “Chin” was developed from “Chien”. We should have a look at what Catholic Father Vincenzo Sangermano wrote about Chin;

    Beyond the point of Negraglia, as far as Azen [Assam],
    and even farther, there is a small chain of mountains that
    divides Aracan and Casse [Manipur] from the Burmese. All
    these mountains are inhabited by a nation called Chien [Chin,
    Khyeng], part of which is independent, and part subject to the
    Burmese emperor.

    The origin of this custom is as follows. During the time
    that the residence of the Burmese kings was in the city
    of Pagan, they were accustomed frequently to despatch
    their soldiers into the country of the Chien to carry off
    the most beautiful women and girls.

    the Cachien [Kachin, Kakhyeng],— who are descended
    from the real Chien,—nations, all of whom speak a peculiar
    language, and have customs different from the Burmese.

    According to the above para, the idea of Chien and Kachien brotherhood story do not seem to be a falktale fabrication in this modern days. About 200 years ago, even before Catholic Father Vincenzo Sangermano came to Burmaland, the brotherhood between Chien and Kachien had already existed firmly. Secondly this story is re-affirmed by our national names themselves. That is to say the single syllable “Chien” is the second syllable of “Kachien” / Ka-”chien”. Father Sangermano said Kachien were descended from real Chien. So, if these two names of having to share a single syllable name could have been a a strong establishment of a true kinship rather than being a mere “basket” in Burmese, claimed by irrational Chin historians.

    So getting back to my track, I do not believe “Lusei” or even “Chin” is a Burmese word. Secondly, many Mizo historians believe that Chin peoples settled frist in China and migrated down to wher we live now. Thus, we could not neglect the fact that the name “Chin” is a very common name in China.

    British seemed to have cleary known about the fact of Chin, thus used “Chin” as our national name is Chin Hills Regulation Act as follow;
    (“Chins” includes (a) Lushais, (b) Kukis, (c) Burman domiciled in the Chin Hills; and (d) any person who had adopted the customs and language of the Chins and are habitually resident in the Chin Hills)

    I’ll stop the writing here for now.

  • RD says:

    Dear Ceparuak:
    Thank you very much for your explanation about “Buangshe”. Your sharing and explanation is very intellectual and full of facts.
    I have another question about the term/name ‘baungshe’. Please do not think or assume that I am making fun of the name.
    My question is: Dose the term/name ‘Baungshe’ originated to Burmese (Kawl)? Or dose the name ‘Baungshe’ is given (or called) by Burmese (Kawl)?

    For me, It seem like the term derived from ‘Kawl trong/holh’ “Khaung-paung She, or, Khaung-baung She, means “long head wear or long Turbun”. I assume that may be true that our forefathers wore ‘Diar’ or ‘Turbun’ in their head.

    According to our family tree or Geneology tree, my 18th ancestor is called Pu Luseia or Pu Lu Sei .(my 12ve ancestor is Pu Hualngoa). Many local historians said or wrote the name Luseia or Lu Sei is derived from Kawl Trong, means “Long Head” or ‘Tall Man’ because in those era, our ancestors wore long head wear or Turbun.

    By the way, I was born in Mara area of Thantlang Township when my father was a government servant serving in Mara rural area. The first Zofate dialect (or Chin) I picked up was Mara, not my parents mother tongue.

  • ceparuak says:

    Dear RD, I’m from Thantlang town. I was born from there.

    Regarding to the term “Baungshe”, it’s another term for Halkha-Chin language which way is mostly understood by western Chin language scholars. When we speak about central Chin language issue, especially of Halkha-Chin, it’s best to use Baungshe because that’s the correct term for the language itself. Term like Halkha-Chin is a newly emerging word, as well as Laiholh which necessarily does not specify Falam-Laiholh or Halkha-Laiholh. Therefore, if we talk about Halkha-Chin language, it’s always best to use “Baungshe”.

    Chin linguists like Haye-Neave, Newland, A. G. E and D.J.C MacNabb understood Halkha-Chin language as Baungshe in their books. In British Burma report, Baungshe was mentioned several times.
    For instance;
    1) Newland, A. G. E. 1897, A practical handbook of the language of the Lais, as spoken by the Kakas and other allied tribes of the Chin Hills (commonly the Baungshe Dialect) / by A.G.E. Newland Superintendent, Government Printing, Burma, Rangoon, 1897.
    2) D.J.C MacNabb, Hanbook of Haka or Baungshe Dialect of the Chin Languages, Rangoon, 1891.
    For a better understanding of the Baungshe language, it’s good to note that it’s not a tonal language unlike many dialects in Chinram and Mizoram. Peoples always mistook that Halkha-Chin must be spoken as in Halkha accent or pronunciation. That’s not true. Baungshe language is regardless of it’s nature of accent or intonation at the first place. Therefore, the intonation of the language is not always the case to communicate in this language. Many townships and villages of Baungshe speakers do not share the same intonation of the language, as in Thantlang, Halkha, Matupi, Zahnaktlang, Khualhringtlang, Dawn village etc.

    That fact sometimes make difficult for learners to follow which intonation they should pick up as reference. For example, Falam-Chin is tonal language which, in turn, make learners pick up much more easier than Baungshe. Duhlian language is also a tonal language, for instance.

  • RD says:

    Ceparuak @Comment #28:
    I respect your comment. It is a very great idea regarding Zofate Lingua Franca indeed.
    When you used the term “Baungshe” I recall my memory and I think i heard and read it before, but not very familiar with that term. Can you explain em about ‘Baungshe’ more, please.

    I thought you are from Zokhua/Sakta region of Central Chin state!!! May be I am wrong. Forgive me if i am worng.

  • ceparuak says:

    Dear brothers, I’m Halkha Chin (Baungshe language) speaker because I’m from Thantlang town. I’m glad you guys discuss about this. First of all, I am Chin and Mizo too, either one or the other. Halkha-Chin (Baungshe) has 72% similarity with Mizo language of Mizoram. That’s why we do not have problem to understand and speak it though we might have certain limitation to adopt it fully. What I want to say is; let’s all be rational and accept the fact and reality.

    Halkha is Chinram capital and it’s language is being spoken in 3 townships and understood by 4 townships (with the previous 3), thus by hook or by crook, it will become the state language in short future. As for Falam-Chin language, many Chin / Mizo language experts conclude that Halkha-Chin and Falam-Chin are one language, which difference are merely a small gap of vocabularies. Thus, Falam-Chin will still be used for broadcasting in future for Ethnic Radio program. Falam peoples may try to deny that Halkha-Chin and Falam-Chin are just one language, but it’s the fact. There no way to seperate Halkha from Falam and vice versa. That’s why Halkha peoples have no problem with Falam-Chin language being used in official statuses in Chin state or abroad for Chin ethnic radio program.

    We should acknowledge this fact and recognize it because it’s the reality. But by saying that, I don’t mean Falam-Chin will overwrite Halkha-Chin because Halkha-Chin is more close to Mizo language (lingua franca of Mizoram) than Falam-Chin in terms of vocabularies and language grammar sharing. Thus, Halkha-Chin will still be front runner in Chin literature. You might notice so many words of Halkha-Chin have been borrowed to Mizo language. We need to reconize those facts. What I want to say is; no matter what status of Falam-Chin is, Halkha-Chin (Baungshe) will still be widely and linguistically important.

    Therefore, if we speak about Chins / Mizos in Burma, we need to recognize Halkha-Chin as our mainline communication thus learn to speak it. The same way, if we talk about wider acceptance of our Chin nation, we need to adopt Mizo language as our communication frontline too. What I’m trying to say is; you can’t take one language and ignore the other. Either ways, we have to learn both of Hlalkha-Chin (Baungshe) and Mizo (Duhlian). It’s not a difficult task also. Halkha-Falam-Mozo languages are unseperable. After we adopt both languages in our society to common level, we would come to a better level of acceptance or understanding to each other.

    After we achieve a strong understanding and genuine acceptance, it will be very easy to come to a common language by means of evolution. By saying that, I’m trying to say also that, at least for now, we all should learn Halkha-Chin as our common language. Now, we should understand that Mizo as Chinram lingua franca will be very very difficult at least for our generation. The reason is that it won’t be possible for Mizo language to infiltrate those four townships in the blink of an eye. Another reason is that, the southern townshps are now learning and using Halkha-Chin as our common language. We should not ignore those facts too. Sometimes, it’s very easy to prioritize what we emotionally want rather than speaking the reality. This is not good because it just a blockage of our nation progress. It’s always better to accept the fact because by doing that, it can serve us all.

    May our Lord give you prosperity.

  • RD says:

    @Mamuana Fanai 26-na:
    Min hrilhfiah a, ka lawm hle mai. India Common Language i sawi pawh khi a dik khawp mai.

    Zofate (Chin-Mizo-Kuki tia min hriatte) hian common language neihdan tur kan ngaihtuah hian, kan rilru in a ‘huam tir’ chin boundry mil zelin ngaihdan a awm thei in ka ring.
    Tuna India rama Mizoram State chauh emaw, Mizoram state leh Manipur state a Zofate tan chauha ngaihtuah pa/nu tan chuan sawi tam vak ngai lovin Duhlian-Mizo trawng hi common language a ni mai emaw, a thra ber a ni mai ang.

    Burma ram chhung chauh atan ah pawh Zofa zawng zawng tan ngaihtuah lovin Chin State chhunga Chin mite tan chauh ngaihtuah chuan tuna Mamuana sawi ang hian Halkha trawng emaw, 1953 atranga Burma radio a an lo hman tawh Laizo trawng emaw a thra ber ti an tam mai ang. He ngaihdan hi a dik ve tho a, a boundry a zim deuh a ni mai a.

    Amaherawhchu, India, Burma, Bangladesh ram 3 mai ni lo, khawvel pum huapa Zofate tan common language tur kan ngaihtuah chuan tuna Article a ziak ang khian Duhlian-Mizo trawng hi a thra ber niin kei chuan ka pawm.

  • Mamuana Fanai says:

    @ RD… Common language leh official language chu ti hian sawifiah ka’n tum teh ang.

    The official language of the Indian Union is Hindi with English as a secondary official language. source: http://en.wikipedia.org/wiki/Languages_with_official_status_in_India.

    A awmzia chu ‘India rama official language chu Hindi a ni a, English chu secondary official language a ni’ tihna a ni.

    Zawhna pakhat ka’n zawt teh ang. India ram hian common language a nei em? A neih chuan eng tawng(te) hi nge an common language chu.

    Hindi hi India ram official language anih avangin India mipuite chuan school ah Hindi hi subject pakhat ah an zir a, chuta tang chuan India mipuite chuan Hindi tawng an lo thiam ta a; Punjabi pa leh Bengali pa te,Nepali pa te, Santhali pa te,Tamil pa te, Marathi pa te,Manipuri pa te, Gujarati pa te,Assamese pa te, etc. te chu Hindi tawngin an lo inbe thei ta a ni. chu lo a liama common language chu a awm tawh chuang em ni? Chuti anih si chuan Hindi chu India ram common language kan tih chuan kan sawi sual dawm em ni?
    Kawl ramah chuan kan official language chu Burmese a ni a, chuvangin tunah rih chuan Burmese hi kan common language chu a ni mai dawn lawm ni?

    Amaherawhchu tuna kan issue hi chin common language a ni tih hi theihnghilh lo ila, Chin common language kan neih hunah tuna kan unau dang te nen Burmese tawng hmang lovin, Chin common language in kan inbe thei tawh ang.

    Sawi tawh angin Chin common language a lo pianchhuah theih nan education department hi inrawlh sela, hmalakna a chak berin ka ring.

    @Mizo… Unaupa, ka comment hi ngun taka i chhiar chuan i zawhna chu a awm in ka hria. Mizo tana i thahnem ngaihna a ropui e. Mizo tawng chu common language a ni tawh sa reng a lawm, Mizoramah. Tuna kan thukhel chu Chin common language chung chang a ni a, a boruak a dang deuh a nih hi.

  • kurpuii says:

    Pu Dothawnga zarah thu bengvar thlak tak tak kan ngaithla zel a, a lawmawm hle mai. Han chhunzawm zel teh u. Mizo tawng nge nge hi a la ding chhuak ber chuan kei paw’n ka ring ve tlat mai.

  • mizo says:

    Mamuana myanmar chhunga cheng CHIN tih chauh i huam emni?
    mizoram mihringtamtak chenna.hnamtin chitin ten mizo tawng hmang a lungawi tak mai a
    an lenzana hmun leh manipur lam te leh hmun hrang hrang,ram hrang hrang a cheng ten mizo tawng an tawng theihdeuh vek te hi i hria emle?
    tawngpui a tan a halkha tawng thaber tur a i ngai hi mak kative mai mai a.
    mizotawg hian heng kan unaute hi ka be thei deh vek nia.(myanmar ah malaysia ah usa ah ka khawsak vetawhna ah chuan) myanmar chhung chauh ah pawh han sawidawn tehang.
    tahan leh khampat leh achhehvel chu sawilo law law ila.falam,halkha,matupi,thantlang, vel ah tesawn mizo tawng hmang thei hi tamtak an awma nia.
    pu Dothawnga pawh hian a hrechiang hlein ka hria.
    hmangtu tam ber tawng hre reng chung leh tawn hosa ber hre reng chung a tawgpu a tan a duhlo tlat kan awm vang hian a lawm tawngpui(common language)
    neih pawh atulnek love ka tih.
    hun hi rawnvei zelse eng hnam tawng hman hi nge dam rei ber tih chu kan hre mai ang.

    mizo (fanai vetho ka nia.)

  • RD says:

    @20-na Mamuana Fanai:
    I ngaihdan leh hmuhdan tlang takin i sawia a thra hle mai.
    Thildang chu ka sawi lo mai anga, “India rama an common language hi Hindi a ni a” i tih lai tak khi chu a dik lo deuh in ka hria.
    India ah khian “Official Languague (Common Language ni lovin)” 23 an nei a, chumi zingah chuan India ram pumpuia office a an hman ber chu “English leh Hindi” a ni in ka hria a.

    ‘Common Language’ leh ‘Official Language’ hi achhan kar hla ve tak a ni a, sawiho tham pawh a tling in ka hria.

  • Keimah says:

    Mamuana, i dawn thuiin i ngaihdan a tunlai ka ti lutuk, hetianga Idea thawh thei kan awm hi thil lawmawm tak a ni. Mahni tawng a zuizi kan hlauh luat ah hian mahni tawngah kan mawngkaw tawp tan theuh a, a awm viau. Mahse, thangtharten kan hriat atana tha ka tih ve chu, tawng hrang hrangin Bible kan neih teuh tawh a, Bible meuh nei tawh tawng hi chu a nungreng dawn tihna a ni mai a, a la nei lo te pawhin an tawngin Bible neih tum ve zel bawk se la, tichuan kan Common Language tur pawh tu tawng ber nge tha ang tiin ngaihtuah tel bawk ila, keima tawng ngei CL atan midangin an duh loh pawhin keini chuan midang tawng chu CL kan neih theihna tur a nih dawn phawt chuan tawmpui theih tum ila, tichuan tun aiin kan hmasawn fe a rinawm ka ti ve a ni.

    Pu Do Thawnga-n hetiang thu a lo ziak hi chu kan vannei hle mai, min dampui rei lo hi chu a pawi a ni.

  • lra says:

    Support Ma Muana.. clap clap calp
    @Mizo chibingah i la tang trun trun hlein ka hria… khatiang rilru kan put theuh vang khan a awlm tun thlenga Lingua Franca kan la sual chhuah theih map loh le!!! Pawi deuh a sin…..

  • Mamuana Fanai says:

    @ Mizo …I rilru leh i ngaihdan chu ka hriatthiam pui khawp mai che. Kan duhthusam leh reality hi a inang lo thin hi chu a pawi a ni. Ka comment khi han chhiar chiang la, Halkha tawng ka duh ber ka ti lova, chin common language atan chuan Halkha tawng a tha bera ka hriatthu ka ziak ve mai a ni.

    Mahni tawng ni lo, tawng dang common language a nih hian a that lohna a awm rual rualin a thatna tam tak a awm ve a sin. Tawng kan thiam tam phah a, mahni tawng thiam reng chung siin.

    Mizo tawng hi chin common language atan kan hmang a nih chuan Mizo tawng ni lovin, Lusei tawng emaw, Hualngo tawng emaw tih a tul a rinawm. Achhan leh vang chu kan hriat theuh ka ring. Sawi tam vak pawh a tulin ka hre lo. Mizo tawng hi a darh zau berin a hausa ber pawh a ni mai thei, mahse… politics hi chu mak ve deuh mai a sin.

    Mizo ka ni a, Mizo tawng (Lusei tawng, Hualngo tawng) chu common language atan ka duh ber a, amaherawhchu sawi tawh angin Halkha tawng chu a tha berin ka hria. I thusawi a in contradicts in tih chuan han ngaihtuah chiang ula, ka sawi tum leh ka sawichhan chu in hrethiam mai ang.

    Mi tam takin mahni tawng common language atan a kan hman loh ai chuan common language neih loh pawh an duh zawk a, hei hi vawiin thlenga chin common language kan neih theih loh chhan bul ber chu a niin ka hria. Chu tak chu kan tanlakna tur leh sawi ho tur chu a ni. Halkha mi in a, chin common langauge atan Halkha tawng a that thu a sawi ai chuan Mizo pa in a Halkha tawng chin common language atan tha a tih thu a rawn sawi chu awmzia a nei thui zawk lo maw? nge, Fanai pa hi Halkha pa ah min lo ngai tute pawh an lo awm hman reng tawh zawk? Chutiang bawkin tawng dangte pawh a tawng neitu lo zawk ina a that thu an rawn sawi tam hunah common language kan neih a hnai hle tawh a lo ni dawn a ni. Mahni aiin mi dang tha zawka kan ngaih hunah result duhawm tak kan hmu dawn a ni.

    Mizoram hi India ram state pakhat a ni a, Mizoram ah hian tawng tam tak a awm a, an common language chu tuna kan hman mek tawng, Mizo tawng hi a ni. Mizoram ah khuan Mizo tawng aiin mahni tawng (tawng dang ) thiam zawk tam tak an awm a ni tih pawh hriat tel a tha hle. India rama an common language hi Hindi a ni a, mahse Hindi hi common language a nih lai khan India tawng hausa ber leh darh zau ber a ni lo. Common language ni tur hian tawng hausa ber leh darhzau ber nih a ngai kher lo; tawng hi a nung a, a pun belh zel a, tawng thar a piang zel a, tichuan khuaireiah a lo hausa mai thin a ni. Chin Common Language chungchangah chuan keimah ah chuan harsatna ka nei hran lo. Achhan chu chin tawng tam tak ka thiam avangin Mizo tawng an thiam loh chuan an mahni tawngin ka be thei mai a, ka tan chuan harsatna a awm lo. Amaherawhchu thangthar lo awm zel tur te hi chuan Chin Common Language hi chu an phu in ka hria.

    Tuna, kan thukhel hi chin common language chungchang a ni a, Mizoram nen confuse lo ila, a tha in ka hria.

    Zoin.info a ka Mizo pui tam zawkte hi chu Chin state a zin ngai lo leh awm ngai lo pawh in awm nualin ka ring. Chin state ah kum eng emaw zat han awm ve ula chuan kan unau dangte rilru chu chiang takin in hre thei ang.

  • Zohaisa says:

    @ Mamuana leh @ Thiana te tian dun chu le zofa ten khaw var kan pawh tep tawh e maw tih lai in, kaw thim thuk lu tuk a in la tang a nih hi le, tlan chuak vat u langin, khaw var rual in mi rual ban in tum dawn nia.
    ka lawm e….

  • mizo says:

    mamuana fanai chu i sawimak daih daih mang e.
    mumang lah animang silova.
    mizo tawngaiin halkha tawng chuan khawvel a fangzau zawk ah i ngai animaw?
    ka sawi zawm paih tawh lo.
    rilru chuan kan unau dangte pawh hian mizo tawng hi a darhzau berin
    mizo tawng hi a hosa ber tih hi hre reng chungin an han duhlo vel vei nen.
    tawngpui neih pawhhi a tul nek love.
    hun hi rawn vel zelse eng tawng hmang hi nge dam rei ber tih chu kan hre mai ang.

  • lra says:

    @Tluanga … vanduai thlak takin Pu Do Thawnga hian mual min liam san tawh a sin Hei lo thu hlu tam tak pawh a ziah ngei ka ring…ka lo thlir zel a nia…
    @Yaar…. i sawi khi ka tawmpui khawp mai che… Kei ni kan chuti… kan kha ti tih vel mai maiah kan buaia… Lingua franca chu kan la neih theih mai hmel loh khawp mai Tunah te hian… buaithlak em em chu Teddim emaw Lai emaw unaute nen khawiah emaw in hmu ta thut ila… Chin/Mizo ni ve ve reng si khan… kawl emaw , vai emaw , sap emaw hmanga inbiak pawh a tul tlat thin. A na ka ti… hetiang hi chu..chuvangin engtawng pawh ni rawh sek sek … Kan inbiak tawn theihna a nih phawt chuan … ka duh ngawih ngawih vek mai kei chuan…

  • Tluanga says:

    Mi thiam, thluak fim, thil chhut thei leh thiam, mi chungchuang, fing leh hnam pa nih tling tih takah a thu ziak hi belh chian a dawl in a beng var thlak hle mai. Pu. Dothawnga dam reng rawh se!!!

  • yaar says:

    Lingua franca (common language) neitur chuan hnam puitling nih a ngai tlat ani tih hi mi tamtak chuan kan hrelo maithei a. Hnam puitling apiang in lingua franca ah an buailo a, a tlem apiang in ka buaizawk fo. Mahni tawng bik (chibil tawng) kha a bo kan duhlo theuh a, sawi sawi mah ila a takah kan “apply” ngam taktak lo thin. Kan hnam hi hnam chhekhnawk leh hnam tlemte kannih vangin rilru pawh a te deuh ani ang (itimaiang), chu chuan lingua franca neihna kawng min dal tlat thin ani.

    India ram tanchhanin entirna tarlang teh ang : India ramah hian 8th Schedule antia. Chu chu tawng thenkhat National language tlukpuia puan ani. Hindi hi National language ani a, mahse tawng dang tamtak hi National language tlukpuia puan ani a, chu bakah an tawng hmasawnnan sorkarin theihtawpin a tanpui thin ani. Mahse Hindi chu a tlak niam phah hmiah lo. Hnam puitling anni a, an chibil tawng khah humhalh chungin common language neih kha thil tha ani tih an hre tlat a, an buailo. Hindi kha lungrual takin common language an mang theuh. Mingo ho pawh hi English annivek kherlo va, mahse English languae chu common language ah hman an hreh chuanglo a, an buai ngailo. An tawng theuh chu an humhalh tho va, anmahni hnam bik tawng chu tih hmasawn an tum theuh tho va, mahse common language awmzia kha an hrethiam a, an buai ngailo.

    Zo hnahthlak (in ti emawni) ho ve hi chu, tunah pawh Chin tawng rawn propagate tumna lam propaganda in thenkhat chuan an rawn “bei” deuh fur nghal mai anih hi. Chutiang bawk chuan thado tawng hmang hovin an tiveleh ngei ang a, Paihte tawng mang ho in an tiveleh bawk ang a, Mizo tawng hmang ho in antiveleh bawk ang. Chutiang vel mai mai chu kannih vangin hma kan sawn thei taktak lo va, lingua franca apian theihloh phah thin ani.

    Lingua franca tih awmzia hi kan thluakin a la ban tak tak lo ani ang.

  • T. Nun says:

    Hetianga Thu Ropui leh Tha tak Pu Do Thawnga’n a ziak hi a ropui ka ti. Beng a ti var a, chhhiattute tan finnak a tling a ni.

    Chin Common Language a tana MIZO/Hualngo Tong hman a nih theih nan chuan

    (1) “Inhmuhsitna”, (Hnam anga “Pawi…..ect) hi kan Thinlung leh a tak ramah (Practice) awm tawh lo hram se.
    (2) Hun kal tawha thil hawihhawmlo taktak Unaute zinga thleng (abiktakin, Tahan leh a chhehvela thil thleng te) te avanga rilru lama kan inhliam tawnna te NGAIHDAM in dil tawn dial dial thei ila….. Kristian tihdan a ni si a…. Thawnthu hi tireh (delete) mai theih a ni si lova… a tuartute nunah a cam reng bawk si a..
    (3) Kan Hnam nihna ah in zahtawn thiam ila, tichuan, he thu tha tak Mi tamtak tana THATNA tur hi….. a lo puitling leh mahna.

    Ngaihdan leh a Thu-a tha pawl kan nungchang (action) hian a zui loh chuan Awmzia a nei thin lo.

    U Do Thawnga hi ka zah e. Pa ropui a ni.

  • Duata pa says:

    Mi thenkhat thlawpna hi chu belhchian dawl lem lo tak a ni. Mizo tawng hian hmun a luah zau ber zawk niin a lang. Mizoram leh Chin State ramria awm khua zawng zawng – Halkha, Thantlang, Tedim, Paletwa. Kan thenawm Mizo ram nen kan la indawr nasa tual tual dawn a, Mizo tawng hi a pawimawh tual tual ang. Literature-ah a hausa ber a, Mizo tawng hian hmangtu a ngah ber bawk niin a lang.

  • Thina says:

    Pu muana ngaih dan hi tha ka ti. mizoram ho pawh hian halkha tawng hi zir vek se la, a tha ang. Halkha tawng hian khawvel a fang chuak tawh si a, pu muana i ti tha lu tukl..

  • Mamuana Fanai says:

    Chin common language atan chuan tawng thar chherchhuak lovin tawng awmsa atang hian hmang ila a that ka ring.

    Chin common language atan chuan Hakha (Halkha) tawng a tha ber in ka hria. Tha ka tihchhante-

    1. Tuna Chin State khawpui chu Hakha a ni.

    2. Hakha leh Thlantlang ho hi an tawng a in hnaih hle a, tawng pakhat ang deuh thaw a ni; Common language hmang lovin an mahni tawng ve ve in an inbe thei.

    3. Matupui ho hian Hakha tawng an thiam deuh vek.

    4. Hakha leh Falam hian common language hmang lovin an mahni tawng ve ve in an in be thei.

    5. Falam tawng leh Mizo tawng hi a in hnaih em em a, chutiang bawkin Hakha leh Mizo tawng pawh hi a in hnaih hle.

    Eng tinge common language hi awlsam takin kan thiam theih ang?

    1. Common language ( eg. Hakha) tawng hi school naupangten tun atang hian school ah zir sela, Primary leh middle school thengin zir sela, tun atanga kum sawm ah chuan thangthar naupang ten common language (eg. Hakha tawng) chu an thiam vek tawh ang.

    2. Common language school ah kan zir avangin tawng dangte chu hlamchhiah lovin Mizo, Falam, Tedim leh tawng dangte chu school ah zir tho sela, tichuan chin common language nilo, chin tawng dang hmangte pawh an rilru a dam ang.

    3. Chumi ti hlawhtling tur chuan Board of School Education (Chin State) hian school ah zir turin curriculum siam sela, tichuan awlsam takin a hlawhtling thei ang. State Board of School Education in a tul chuan central sawrkhar atangin phalna (approved ) la sela, tichuan awlsam takin a zirtheih ang.

    Note- Chin Common Language anih ang ngeiin Chin state leh Chin sawrkhar a in rawlh ngei a tul niin a lang. Chin Common Language a hlawhtlin theih nan mipuite ngaihdan lak mai hi a tawk lova, Education department a chet hi a hun tawh hle in ka hria.

  • Lalrin Awma says:

    Ka tim uai uai mai a,hei tiang thu hi ani hriat ka chak zawk tak chu ni.U nau vek kan lo nia,in hriat thiamna in hun tha rawn her chhuak tur i nghak ang u.

  • CRuma says:

    Haleluiah!!!! A va ropui em! Pu Do Thawng te ang mi thiam kan nei hi kan nihlawh tak zet ani.

  • Tahana says:

    D.Thanpuii Pu’ thuziak zawng, beng a tivarin hlawkna nasa tak ka chhar phah!

    MIZO-KUKI-ZO-CHIN tiin Koh dan hming hran hran in Koh kan ni a, Khawvel Ram thum Bangladesh-India-Myanmar ah te kan awm darh nuai a,…. He kan awm darhna hi, remchang’h
    lain TAWNGPUI kan sual chhuah theih a rinawm…..

    Tlangtawng sual dan kawng hran hran a rawn hril mi isin, kan tan’a thaber tur a lang chu (Ka ngaih dan in) Mixed-Revolutionary Method niin a lang. Myanmar’a awm te chuan tawng peng hran hran in min rawi nasa a, Bangladesh a an tawng hman lah (ka tawnhriat atangin) Lai awn(thluk) deuh Mizo leh Laizo chawhpawlh (Rawi) a ni a, India lam ah tawng peng hran hran in, A thluk tih dang lam in, kan hmang ania. He tawng (Bulpui inang) hun leh awmna azira rak dang deuh pawl hi zekhat a sengluh zai kan rel a tul ang.
    Zabi 21na a, kan hun tawn in a rawn hrin Hmasawnna pawl hmuah hmuah, remchanga hmang in TAWNGPUI duana, Zirlai Bu-te buatsaih a, kan hman tan chuan……. COMMON LANGUAGE kan nei thei ngei ang.

  • Tahana says:

    D.Thanpuii Pu’ thuziak zawng, beng a tivarin hlawkna nasa tak ka chhar phah!

    MIZO-KUKI-ZO-CHIN

  • Zothanpuia says:

    Ka harhchhuak ta e. Mizo vek kan ni e, insuihkhawm tawh ang u, min ngaidam dawn nia! Ka Mizopuite u

  • Suithansanga says:

    Common Language chungchangah ka Pu lehkha ziah chu chhiar a nuamin a kimchang tha khawp mai.

  • A thuziak chu a ropui in chhin chhiah ngeingei chi..
    Thangthar tamtak tena kan hriat thiam loh thuruk tamtak a tel in ka hria.
    U Dik i rawn ti tha khawp mai..

  • Saithantluanga Tuallawt says:

    A ziak tha mai ni lovin a ziak ropui ka ti. A ziak lai hunte pawh hriat a chakawm hle mai. A lehkha ziak dangte pawh chhiartur han haichhuak zel te uuhh..

    Tawng khat kan hmangza thei lo hi Chin-mi te thran mawh bawk ber a ni. Kan mi hmasa Universtiy zirna run sang rap pha hmasa te khan an lo bei nasa viau nain B.Lalthangliana sawi dan chuan ‘chi bing’ tawng theuh kha kan ngainat vangin an lo hlawhtling thei lo a ni awm a a pawi hle mai. Burma rama Chin Taing-Yin-Ta Programe (Radio)-a Tawng hman (Chin Common Language tia kan hriat mai thin) Laizo tawng lah hi practical takin a la Commom Language hlei thei chiah si lova a pawi hle.

    Engpawh nise, sawi tawh tho angin Common Language ah hi chuan hun thar lo inhrer zel tur thlir phawt ila. Riltu taka kan inpawh tawn theihna te, rilru taka kan inhmangaih theihna te, rilru taka kan inunauna te hi kan neih theuh a pawi mawh hle mai. Keimahni Tawng kan hmangaih ang hian kan unau tawng dang hmangte Tawng pawh hi zahsak thiam ve zel ila ti chuan rilru taka inpawh tawnna a lo awm anga kan inunauna a lo par chhuak thei ang.

    Unaute in ngaih dial diala awm khawm hi a va thain a va nuam em. Thawh lama ka nau, ei lamah ka u ti lovin ‘sem sem dam dam ei bil thi thi ‘ tih kha nunpui theuh i tum zawk ang u.

  • Kan u nau te chhiar theih tur in han leh sak thei ila tha ngawt ang,

  • lra says:

    Ka pu thuziak chu a van tha thak thak ve aw…ka chhiar chhuak dapa, ka file that thlap bawk. Kan inlungruala kan insuihkhawm theihna a nih phawt chuan zo hnathlak tawng lar zinga pakhta khat a nih chuan… a tha maiin ka hria…tan i la teh ang u khai..