By: Rev. Dr. Rualthankhuma, Yangon
Hnam 
changkang leh puitling tehna chi khat chu an chaw ei dan hi a ni. Keiniho pawh hman laia thleng khat inzen tawm kha chu kan kalsan tawh a, thleng hrang theuhvin chaw kan ei ve ta. Amaherawhchu, darfian leh thirkut hran theuh erawh kan la hmang thei lo. Pathian pek thirkut panga hi kan chhaw tangkai hle a, hman dan mumal deuh neih thiam erawh a tha ang. Hei hi hriselna atan pawh a tha ang a, chaw ei dan thianghlim leh changkang zawk pawh a ni ngeiin a rinawm.
Mi thenkhat (Mi tam zawk) chuan chawhmeh thleng leh rawt thak thlengah fian an vuah a, hei pawh hi changkanna rahbi pakhat chu ani. Amaherawhchu mi tam zawk chuan chawhmeh leh rawt thak suahna tur fian hi kan ngai pawimawh chuang lo. Chaw thlengah chaw leh chawhmeh kan chawm a, dan naranin kut dinglamin chaw kan bar. Chuvangin kan kut dinglam chu a berh thei hle ani. 
Chaw barna kut dinglam vek chuan chawhmeh thleng kan zen a, duhzawng thlangin chawhmeh chu kan chawk letin kan thai darh vel a. Kan kuta chaw mal berh kai zawng zawng chu chawhmehah chuan kan tat fai a. Chumi vek chuan rawt thak kan zen a, chi thleng kan zen leh a.
Chuvangin, chaw ei dan kawng mumal nei lo mi pakhat avangin chawhmeh, rawt thak leh chi chu a en hrehawm khawpin an berh zo ta a ni. Mi thenkhat chuan darfianin chaw an hawp a, chawhmeh an suak a, antui an hawp leh a. Kut pakhat chauh hmanga thleng zawng zawng an zen kual nen thuhmun rengin a tenawm a ni.
Hetiang hian ti ila a changkang deuh ang.
(i) Chaw kan bara kut berh kai liam luam hi chu thil dang khawih nan hmang lo ila, chaw thleng pakhat chauh hi mawhphurhna laktir ila.
(ii) Chawhmeh thleng leh rawt thak thlengah darfian vuah thluah ila, chaw bar lohna kut (kut vei lam) chauh hmang ila.
(iii) Chaw hawpna darfian kha antui, chawhmeh leh rawt thak khawih nan hmang lo ila.
(iv) Chaw bar lohna kutin chi thleng khawih ila.
Tichuan, chaw mal kai berh nial nual a awm lo ang a, chawhmeh, rawt thak leh chi thlengte hi an thianghlim dawn a ni. Tunlai huna natna lar tak; Hepatitis B or C virus ( thin natna ) enkawl harsa leh chimawm zet hi inhnawih kai awl em em a ni a, kan chaw ei dan kawngro mumal awm lo, kut dinglam chauh hmanga thleng zawng zawng kan zen mai thin hian natna tihdarhna kawng a hawng nasa hle dawn a ni. Kawng mumal neia chaw ei thin tan chuan, kut khat chauhva thleng zawng zawng khawih ching mite nena chawhlui kilkhawm tur hi a huphurhawmin tlai tlin a harsa thin hle a ni. “ I chaw ei dan khan I changkanna leh changkan lohna a tilang a ni.”
(Rev. Dr. Rualthankhuma M.Th, M.A(U.M) B.V.S hi Kohhran rawngbawlnaah a pension hnuin Translator(tawng lettu) niin Yangon-ah an chhungkuain an khawsa mek.Ed)
Thulakna: Zawlkin Huiva Magazine, 2008.
Ps: Thuziak type sual palh a awm anih chuan editor mawh a ni ang.
Thu tha tak mai a ni a. Mitin in ni tin a, loh theih lova kan tih thin a nih bakah, kan la chhunzawm zel tur (ni tin a chaw ei) a ni bawk nen a pawimawh khawp mai.
Upa lam hi chuan “hmanlai ah pawh kan pi leh kan pu ten tun aia hluarin ei in ah kan lo in tawm nasa tawh a (nau pang chaw infah thlengin) an dam rei em em tho a lawm” tia triaditional (tun hma ngaih dan) thlah harsa ti te hi kan la awm thin a, awareness raising pawh hi a tul tak ania.
Entirnan.. mahni inchhungah mi pakhat hian TB te lo vei ta se, thleng, fian leh no ahranga hman hran tir hi har sa kan la ti thin. Va en hrang ta chiama ngaihna leh rilru in tih nak hlauh vangin emaw har sa kan ti thin. Tin a dam lo ber pawhin ngaih thiam loh tumna te hi a lo awm thin a, kan attitude (rilru put hmang) lam pawh hi siam thar ngai a la awm teuh in ka ring. A dam lo bera hian (natna in kai theih chi a nih chuan) fihlim tak leh thianghlima takin chhungkua tana ngaih tuah zawka in thiar fihlim chu tluk tu a awm lo ang chu.
Tun ah pawh hian antui thleng kum pakhata fiam chawp bik nei tho in chu fian chawp bik chu kan la in hman tawm tho tho ang chi pawh hi a la tam khawp in ka hria. Ni thei se chuan, antui thleng kum te leh fian mahni bil theuhva neih chu tluktu a awm lo ang chu.
(chhungkua, mimal leh mimal in ten tawn na thleng se ti a lo ngai lo turin ka ngen nghal bawk)
Awle, mahni ngaih pawimawh zawng leh thahnem ngaih zawng tih ah ka rawn comment ve ta teuh mai. A lawm awm e.
“Personal Hygiene” hriselna atan mimal in tih thianghlimna lam pawh rawn vawr chhuaktu awm leh se a lawm awm ngawt ang le.
Tunlai USA chanchhin hi han thlir te u, mangan thlak khawp mai.
hna thawh tur awm tawh loin, kan buai a nih ber hi, chawei tur chu
soi loh inn man pek tur pawh hi a awm tawh lo a nih hi.
E! kan zir ngei ngei tur a nih kha.
Kei ka ngaih pawimawh ve chu antui an hawp ri hruih hruih hi a ni.
Eng pawh nise kan lawm e.
Ngaihtuah ngun atan a tha hle mai.
Kan chaw ei dan atang hian natna kan inkai chhawng ngei ang tih chu rinhlelh tur a awm lo ve.
Tahan leh a chheh vela kan ruai thehdanin hma a sawn ve ta hle a. Thleng leh thirfiana chaw ei kan intihhmuh a, chawhmeh leh chatani thlengah fian an thluah ve bawk a. Hmasawnna pakhat chu a ni. Amarawhchu, thuziaktu sawi ang hian kan chaw hawpna fian theuhvin thleng khata antui kan inhawp tawm leh mai hi chu bansan dan ngaihtuah a tha hlein ka hria.
Khaw thenkhatah antui nova an sem ka hmu thin a. Hei hi zir atan a tha ngawtin ka hria.
Mahni in chhungah chuan lo inzen pawlh mah ila a zia zia awm turah ngai ila, ruai theh ni khua atan hi chuan mi pakhat kut leh kan kain a dai tawh chu mi dangin an dai lohna tur kawng zawn a tul hlein ka hria. Tuna kan kalhmang hi chu antui kan infah hi a ni ringawt mai a. (Antui tel lova ruai siam kan zir zawk dawn nge?)
Pu Khuma chu i rawn ziak tha hle mai,kei pawh ka rilrua ka vei thin a ni asin.Chuan , thlengkum chhunga awm antui hawp tlan te hi
ram leh mi changkang te hnen ah chuan hmuh tur an awm tawh lo
in ka hria.Kan zir a ngai hle a ni.Kan lawm e.