By: Pu Chuaudingliana, Editor—Thalai Eng,
1. Eng chanvo emaw atana ruat i nih thu; i hriat rualin he thil 2 hi ngaihtuah rawh:
a) Ka thawk thei a ngem? b) Ruat ka nih hian ka telna pawl chuan a hlawkpui dawn nge, a mualpho pui zawk dawn? Hemi kawng 2-a i tlinloh chuan, pawm lo mai rawh. A zahawm zawk daih.
2. An ruat dawn leh dawn loh che ngaihven chiam suh. Heti lama titi tha lo vawrhtu ni suh. Hetiang ngaihven mi hi ruat tlak an ni lo chawk. Hna aia nihna lama buai mi an ni duh chawk. Chutiang mi chu i ni em? inenfiah thin rawh. I that loh vang ni lem lovin, ruat i ni lo thei tih hrereng rawh.
3. Nihna chiah duh a, thawk peih silo kan pung zel. Rual pawlna leh lansarhna remchang mai a ni lo. Hun, tha, sum, ngaihtuahna leh thiam thil sengsova inhlanna thil a ni zawk. Chu nun thuthlung uiresan chunga lansarhna, thuneihna leh hmingchhe tleuhna atana Kohhran, Khawtlang leh Pawl a chanvo i nei a nih chuan ram leh hnam bakah Kohhran/Pawl/Khawtlang timualphotu i ni.
4. Thalai thenkhat hian chanvo hi nupui pasal zawnna emaw kan ti bawk. Kohhran Upate ngei pawh Kristian Chhungkaw din kawnga hlawhchham tak an ni ve nual tho. Nupui pasal zawnna kawnga hmanraw tha ber leh dik kum khua tur chu; ‘thinlung’ a ni.
5. Min ruatna dinhmun hi thenkhat chuan kan kum leh nihna nen a inhmeh em? tih kan ngiahtuah vak thin. A tul chang awm mahse, kan rawngbawlna tur hna aia mahni kan inngaihpawimawh zawk vang a ni fo. Nula tlangval thenkhatin, “Ka senior tawh….” tih vanga inpe lo deuha Kohhranin min ruatna hna aiin keimahni kan inngaipawimawh zawk tihna a ni.
6. Kohhran rawngbawlnaah ‘tla’ a awm lova, ‘kaisang’ a awm lo bawk. E.g. Chanchinbu Editor i nih hnuah Asst. Editor i ni leh thei. Beginner Dept.-a zirtirtu kha Puitlingah sawn i nihin i kaisang tihna a ni chuang hek lo. I dinhmun san leh san loh aiin, i mawhphurhna i hlen leh hlen loh hi i zahawmna tehna tur a ni.
7. Ngaihtuah peih lohna hi sual tak a ni. Tam tak hi chu, min ruatna-ah chuan kan ‘ni’ ringawt mai a. Tihtur hrilh chawp kan ngai. Tu tirh emaw kan nghak tlat. He hri hi pawl tin vei a ni. Kohhran kan bang hek lo. Tirh ngai kan tam chuan ngaihtuah peih leh inpe kan tlem tihn a. Tirtu nih a hrehawm bawk.
8. Mawhphurhna ngaia neih vanga chawlawl kan tam. Chanvo ngai i chanin, nangma lamah danglam a awm tawh lova, rawtna thar leh thlen tumna leh tangkai thar tumna engmah a awm tawh chuang lo em? Chutiang a nih chuan, i chanvo chu i tana hnawksak, thin thlak theih si loh a lo ni ang a, i hringnun tihlimawmtu ni lovin ti ninawmtu a ni mai ang. Ruattu i timualphova, pawl hlutna i tihniam bawk. Rawngbawlna hi ngaia neih chi a ni lo. Mawhphurhna i neih khan lawm la, rilru thar hrisel tak puin i chanvo chu zahawm taka hlenchhuak turin; inbuatsaih thin ang che.
9. Kohhrana nihna hmanga inlantir hun a awm a, hun lo a awm bawk. Kohhran Upa kan nihna te hi Cell Phone dilna remchanga hman chi a ni lo. Hming bula Upa, Doctor… tihte pawh hi chin tawk neih a tha. Upa Dr. Liana awm ta se, doctor a nihna subject lam hawiin Kohhran huang chhungah seminar paper buatsaih se, ‘Upa Doctor Liana’ tih a dik ang. Kohhran Chairman a nihna hming puan hunah chuan, Upa Liana a ni mai. Doctor a nihna hmanga a eizawnna hmunah chuan Dr. Liana a ni leh mai.
10. Remchang i neih chuan, kum 5 dan velah, chanvo nei lova kum 1 tal ‘awm tui’ tum rawh. Tichuan, mipui nih zirin, mi pangngai dinhmun i hrethiam ang a, i nun balance a dik ang. Tleirawl chhuah tirh atanga ‘hruaitu’ nia i damchhung hun i hman chuan i chapo ang a, miten i bulah thu an sawi ngam lovang a, vantlang rilru i hrethiam lo thuai ang. Nupui fanau chapo tak neih a awl bawk. Remchang a awm lo a nih chuan ‘refreshment course’ la turin kum 1 zin bo mai rawh.
11. Kohhrana mawhphurhna chan leh chanloh chungchanga ‘neuh neuh’ siamtu tam tak chu a ruattute fel tawk loh vang a ni thei. Heng hi ngaihtuah a tha :
a) Thenkhat ruat an nih a, thenkhat ruat an nih lohna tur hian tlin leh tlin lohna tehfung (yardstick) a awm tur a ni. Chu tehfung chu vantlangin an hre ngei tur a ni.
b) Mi pakhat mawhphurhna pek fal bik a tha lova, sem rual tur a ni. Unau, chhungkaw khat, nupa etc. chanvo inang pek a tha lo.
c) Hun engemaw chhung atana project bik engemaw nei an nih chuan awl thiam a tha. In sak kum, thesis ziah kum, zirlai zir ngawrh kum, chhhungkhat damlo buaipui ngai zual neih kum – tih ang chi.
d) Mi taima hi Committee-ah rawn tlak loh tak an ni thei a, rawn tlak tak hi an thatchhe thei. A pahniha ngaihtuah kawp a tha. Ngaihdan tha tak nei a, taima taka hlenchhuak mi hi an hlu ber mai.
e) “A fel a, a phun ve ngai lova ….” tih avanga dinhmun ngaia dintir reng hi a tha lo a, a tan a ninawm ve thei.
f) Kum hmasaa ’performance’ a chhiat viau chuan, kum thara inhnawl theihna remchang siam a tha. Entirnan : “Chhan hriat loha Committee vawi thum kal lo chu anmahni an inban a ni mai” tih ang chi dan siam hi pawl tihchakna remchang tak a ni.
g) Pem thar leh mi thar lawm lutuk hi a pawi thei. Zahawm leh langsar tak pawh nise, pak leh tlawn anga lan hi kohhran mualphona a ni. Amah pawhin mi naran nih hrih a thlang zawk thei. A rawn pemsan kohhran lamah a la ‘lungleng’ zawk thei bawk. Veng ‘original frienship’ ngainat vanga mi thar pawngpaw nekchep erawh chu a dik chuang lo.
Ps: 2008 August-a zoin-a chhuah tawh a nia, kan han tharthawh leh a ni. Ed.


Kan Kohhran hruaitute chhiar ah ka duhsak hle mai.!
Mizoram contex a ziak a ang ka ti!