By Rev. Lalduhawma, Philippines
Thuhmahruai: Khawvelin “Refugee” hi a buaipui kumkhua a, mi hnam leh mite tan emaw kan tih laiin kan ram, kan hnam leh kan mite thil tawn a lo ni chho va, kan chungah a lo tla ve ta reng mai! Kan hun tawng meka khawvela tawngkam lar ber zingah a tel chho va, kan ngaihsak loh pawha kan kova innghat mawhphurhna engnge maw chen a awm bawk awm e. 2011 Krismas leh 2012 Kumthar hmangin Kuala Lumpur-ah ka zu zin remchang ve hlauh va. Ka tlawh leh ka chenpui, ka ei ka inna leh Pathian ka biakpuite chu “Refugee” tia kan koh te vek an ni a. Chu chuan Refugee dinhmun leh thil kaldung tam tak min ngaihtuah nawntir a. Refugee awmzia zir chian tul tihna, Refugee-te dinhmun chiang zawka hriat tul tihna, Refugee te chunga kohhranhote mawhphurhna bih chian tul tihna, Refugee te nun kawnga Bible zirtirna zawn chhuah tul tihna, Refugee an pun mek avanga an taksa leh an thlarau kaihhruaina kawngah kohhran ten tan kan lakpui a tul zia te min ngaihtuahtir nasa hle a. Chu rilru atang chuan he thuziak hi a lo piang a, fawk khawm thiam erawh chu a harsa em em a, a nawlpui erawh chu he thuziak hian a pho lang theiin ka beisei.
Tute nge Refugee chu?
“Refugee” tih hi kan tawng ni lo mahse, kan tawng angin kan hmang a, a awmzia tak hriat chian erawh a harsa mai thei. Kan hriat dan tlanglawn ber nia lang chu: “Politics avanga mahni ram chhunga cheng thei lova, ram pawnah taksa humhim nana chengte” hi refugee nia kan sawi te chu an ni chawk a. Chu mi piah lamah UNO chuan a aia zau zawkin refugee awmzia a hrilhfiah a. 1951 kuma an neih United Nations Refugee Convention pawhin “Mi tu pawh, hnam, sakhuana, ram mi nihna, pawlho leh politics avanga taksa humhim nana mahni khua leh tui chhuahsantute hi refugee an ni,” a ti a. Chu mai ni lovin chhuizauna siamin a kaihhnawih tam tak a siama a kawhhmuh bawk a. Chung zingah chuan, tualchhung ral avanga sa himna zawnga ral tlan te; tam, hri, leh chhiatna avanga mahni in leh lo chhuah sana an sahimna tur leh an ei hmuh theihna tur hmuna cheng te; sakhuanaa innekbehna avanga ram pawna tlan chhuaka insaseng te; sum zawnna leh ei zawnna thua innekbehna avanga ram pawna awmte pawh a huaptir a.
Ringtu leh Refugee:
Refugee te nun hi kawng khata kan sawi chuan “Beiseina tha zawk neia mahni khua leh tui atanga kal chhuakte,” kan ti thei awm e. Kawng leh lam atanga kan thlir let chuan “Pathian malsawmna lian zawk chang tura Pathianin an khua leh tui atanga a kal chhuahtirte,” kan ti thei bawk ang. Then khat chu tum leh beisei neia kal chhuak mai an awm rualin, tum leh beisei pawh nei em em lova Pathianin a hruai chhuahte an awm thei bawk awm e. Pathian beisei chunga awlsam taka kal chhuak an awm laiin, Pathian malsawmna an hriat phak loh hmu tura harsa titaka kal chhuakte pawh an awm bawk ang. Engtianga kal chhuak an nih pawhin Paul’n Rom mite hnenah, “… beiseina Pathian chuan in rin angin, lawmna leh remna tinrengin tikhat che u rawh se,” (Rom 15:13) a tih ang khan Pathian mite chuan dinhmun tha zawk leh lei rem tha zawk rap turin Pathian an beisei fo thin. Ringtute chu he lei hmun atanga van hmun an thlen thlenga beiseina neia kalte an ni si a.
Thuthlung Hlui huna ringtute nun kan thlirin refugee dinhmunah an ding a, ram khua leh tui tha zawk beiseiin an vakvai tih kan hmu a. Abrahama khan beiseina neiin a khua leh a tui a chhuahsan a (Genesis 12; Hebrai 11:9), a beisei ram thleng tura a kawng zawhna leh refugee nun a hmannaah harsatna tam tak a tawk tih kan hmu. Mahse, a kotu en leh hre rengin rinawm takin a awm thin. Josepha erawh kha chu itsikna avanga sawisak leh hralh tuarin Aigupta ramah a refugee ve thung a (Genesis 37). Mahse, chutianga a lo retheihna chu a pa Jacoba leh a unaute tana thatna tur, Pathian malsawmna hmanrua atana lo rethei hmasa a ni tih Bible-in min hrilh (Gensis 46). Thuthlung Thar bul kan tan chho dek dek a, a sul sutu Isua ngei chu nausen te ni chungin Aigupta ramah a refugee nghal hmiah mai tih kan hmu leh bawk (Matthaia 2:13ff). Chutiang zelin kan thlarau nunin a beisei pawh he lei ramah mai tawp lovin, “Keini zawng van khua leh tui kan ni si a,” (Philippi 3:20) tiin tuna kan chen mekna khawvel aia hlimna leh lawmna zawk chu kan la beisei ta fan a. He lei ram hi kan chatuan nun ram thlen nana kan refugee-na hmun a ni.
Refugee ni tura Pathian remtihna hi engnge ni ang?
Lal Isuan a zirtirte chu “Chutichuan, kal ula, hnam tina mi zirtirahte siam ula, Pa leh Fapa leh Thlarau Thianghlim hmingah chuan baptis ula …” tiin thupek ropui a pe a (Matthaia 24:19, 20). Chu mawhphurhna chu awlsam tak leh tluangtlam takin zirtirte khan an thawk chhuak dawn lo tih Isuan a hre chiang a, “Ngai teh u, chinghne zinga beram awm angin ka tirh che u hi … keimah avangin hotute leh lalte hmaah anmahni leh Jentailte hriattirna turin an la hruai ang che u,” (Matthaia 10:16-18) a lo ti sa a. An chaklohna leh an tlinlohnate chu Thlarau Thianghlimin a khahchhilh sak a. Kawlkil thlenga a thu hre tura a ruatte chuan nuam tak leh hlim taka Chanchin Tha feh chhuahpui lovin, tihduhdahna avangin Jerusalem an chhuah san a, Samari ram leh ram hrang hang an thlenga mi ramah Refugee in an awm ta a. Chu chu Chanchin Tha thehdarh nana Pathian ruat leh remtih zawng chu a lo ni a. Aquila leh Priskili te pawh Rom khuaa awm thei lova Refugee-a an awm laiin Paula nen an inhmu a, Paula Chanchin Tha hril rawngbawl hna puitu mi rinawm tak an lo ni a, Korinth leh Ephesi khuaa Chanchin Tha thlentute an lo ni ta a (Tirhkohte 18:1, 2, 18, 19; Rom 16:3-5).
Khawvela ram changkang lo ber zinga mi, hnam mawl ber leh hnufual berte zinga mi keiniho kan refugee-na chhan hi kawng hrang hrang puh thluk tur a awm thei ang. Pastor thlirna tukverh atang chuan, “ChanchinTha hril tura kohna,” a ni ang tih hi chhanna pakhat chu a ni ngeiin ka ring. Kan hnufualna ata hmasawn tur te, kan mawlna ata changkang tur te, kan retheihna ata lo thawveng tawh turtea Pathian malsawmna a nih rualin, chutiang malsawmnain rah chhuah a duh chu “Chanchin Tha hril,” hi a nih loh chuan malsawmna emaw kan tihte hi rei lo tea kan tlukpui tur leh kan chhiatpui tur a nih a rinawm. Jurusalema atanga hnawhchhuahte kha kawlkil thlenga a thu hretu an lo ni ang khan keini pawh hi min duh a nih a rinhlelhawm lo vang!
Kan duh loh zawk malsawmna:
“Keini’n vanduainaah kan ruat, a hmangaihna lantirtu,” tih hla hi Pathian ruat anga a koh ringtute nunah a dik fo thin a. Bible thu leh kohhran chanchin kan zir chian pawhin ringtute tana thil tha lo tura mihring lamin a ngaih, Pathian malsawmna lo ni ta zawk sawi tur a tam awm e. A chunga kan tar lan tawh angin, Josepha chunga a unaute khawsa dante kha ngeiawm hle mahse, an chhungkaw thatna tur a lo ni hlauh mai! Juda’n Isua a sawngbawl dante kha thil tenawm leh ngeiawm a nih rualin kan chhandamna kawnga tifamkimtu a ni bawk a. Martarte tuar dan leh an thih dante chu lainatawm hle mahse, vawiin nia kohhran phuntu leh tichaktu a la ni fo bawk thin. Kristiante chunga sawrkar that lohna chu ngeiawmin tawrhhlelawm hle mah se, kawng leh lamah Pathian khawngaihna dawn thleng a ni fo thin. Refugee ni tura min kaltirtu, kan dinhmun te hi chhut let ila, mihringin tha a tih loh, mawi a tih loh, mihring leh mihring inkara tihawm loh tam tak a awm ang. Mahse, “Pathian remtih lohvin ringtute chungah thil a thleng ngai lo,” tih hi tluang tlam taka kan pawm chuan kan duh loh zawk phena malsawmna a lo lang ngei ang.
Refugee te dinhmun:
Ram thumna thleng turin mi khua leh mi ramah hun engnge maw ti chhung tan an cheng a. An pian leh murnain a ken, ei leh in, nun khawsak dan, nunphung leh sakhuanate an chhawm tel zel a tul bawk si a. Mi ramah awm mahse, an tui tih zawng a danglam mai lova, an rilru put dan leh an sukthlek dan an thlak thleng mai thei lo va, an sakhaw nun thlahthlama tihdanglam mai a theih lo va, an lo seilenpui leh an nun chawmtu Pathian thu an pawm dante an thlak thleng mai thei bawk lo. An dinhmun hre renga enkawla chawm liantu an mamawh em em. Mahnia insawiveng thei lo leh an duh zawng ziak chhuak thei lote tam tak an awm avangin tanpuitu an mamawh em em bawk. Kuala Lumpur-a tlangval pakhat chuan, “Mi hnamte chuan an chipuite ngaihsakin ram thumna atangin an lo let leh a, an mite an rawn bawisawm a, an rawn tanpui a. Keini hnam zingah chuan chutiang mi chu kan la awm thei lo,” a ti a. Tanpuitu an ngai a ni.
Tlangkawmna:
“Refugee” tih hi kan hriat fo tawh thin leh kan la hriat zel tur a ni a. Khawvel a dam chhung hi chuan Refugee awmtirtu thuneihna inchuhna, intihduhdahna, innghirnghona, ramchhung buaina, tamna, hrileng leh chhiatna te hi a awm zel dawn a. Khawvel mihring lo pung chho zel leh mahni tanghma haina lo lian chho zel hian Refugee nihna kawng a hawng zel bawk ang. Chutiang avang chuan ringtute leh kohhranhote hi kan beidawng mai tur a ni lova, kan mawhphurhna lenzia min hriattirtu ni zawk se, tanpui ngaite tanpuitu ni tura koh kan nihzia te, mite zirtirtu atana ruat kan nihziate hre reng chungin; mite tana nung tura Isua nun kan zirna hun remchang atana kan hman a tha hle zawkin a rinawm.
Kan ram leh kan hnam, kan sakhaw chanchin chu kan nitin khawsak dan hian a ziak mek a. Kan rama cheng mekte, chawlhlawknaa cheng mekte leh thlang tla fel tawhte kan ni hlawm a. Kan thlang tlakna leh kan thlang tlakna kawnga kan nitin nun hian eng hnam leh eng sakhua nge a la pian chhuahtir dawn? Tun hnu kum sawma kan hnam nunzia tur hi eng ang nge ni ang? Kan rinna hi kan dinpui thei ang nge kan tlukpui ang? tihte hi hriat a ngahhlelhawm hle a. Tawng pakhat mumal taka hum thei leh hmang thei turte, sakhaw thurin leh sakhaw nun mumal tak dinpui theitu kan nih a pawimawh hle dawn a. Mi nun dan leh silh leh fen dan apiang zir mai mai mi kan nih a, mi rinna leh pathian tawmpui mai maitu kan nih erawh chuan tun atanga kum rei lo teah chim ral kan ni ngei ang!










