Dec 1, 2007 kuma fam khawpui lawi ta, Burma ram Zo hnahthlak ten; mi pawimawh kan neih zinga kan sawi hmaih ngai loh leh Zofate rilrua a hming dai ngai tawh lo tur khawp a mi chungchuang—Pu Kam Lian Buaia leh a nupui Pi Biak Veli te hriatrengna atana lungphung chu Dec 28, 2011 khan, an pianna khawpui Satawm of Chin State, Burma-ah tluang taka phun fel a ni a.
An nupa hringrengna lungphun hunpuiah hian hmun hrang hranga u leh nau, then leh rual te leh chhungkhat laina te an kalkim hlea thudawn a nih hnuah, an lungphun thlakhat champhaphak denchhanin, amah Pu C. Huala’n a hnuaia mi ang hian Pu Kam Lian Buaia chanchin tawi chu—ZOIN inlengte chhiar atan a rawn vawrhchhuak a, a lawmawm tak zet a ni. Tin, kan dilna anga an thlalak thenkhat min thawn tel bawk avangin kan lawm tak zet bawk a ni. Ed.
Member of Parliament, Burma
(Pythu Hlutdaw)
Mr. Kam Lian Buaia chanchin
By C. Huala
Pian leh Murna
Pu Kam Lian Buaia hi Chin State Hualngo ram, Satawm khaw—Zirtitu—Pu Sailianhaia leh Pi Sarokhawli fate paruk zinga Upa ber ni turin ni June 2, 1937 kumah a pa zirtir hna thawhna Chin Hills, Falam bial Zo Dihai khuaah a piang a. Amah hi Hualngo hnam a ni. A pian lai hian a pa zirtirtu Pu Sailianhaia chuan ka kam (hna) hi keia tan chuan a lian tawk a, ka buaive naknak anih hi tiin a fapa hmingah Kam Lian Buaia a sa ta a ni.
Zirna Lam: Kum 1945 June thla atangin Pawl khat a zir tan a, Falam bial School Inspector U Pho Sein-a chuan Bial a fang a, a Bial fannaah chuan pawl tina mite chu a test tir zel a, chumi tum chuan Pu Kam Lian Buaia chu school naupang zingah testna chhang tha ber anih avangin Inspector chuan pawl hnih a zawm tir ta a, Double promotion an tih School danga awm zen zen lo chu duhsakna ni lovin, a tlin avang zawkin pawl hnih leh pawl khat zirlai chu kawpin kum khat chhungin tha takin a zir zo thei ta a ni.
Tum lawkna awm lovin Hualngo Area chhunga Chawnghawih khuaah an insawn lehhnuin 1945 – 46 kumah pawl li (4) a zir zo leh ta a ni. Kum 1955 – 57 thlengin
khaw tinah zirtir hna a thawk a, a hlawh chhun sum leh pai tlem te chu khawlkhawmin a kalchâkna School Maymyo Colgate Memorial School-ah kalin kum 1958-ah Maymyo Colgate Memorial atangin Matric (Pawl sawm) chu a pass ta a ni.
Kum 1958 – 1962 thleng Arts & Science University, Rangoon-ah Pure Science Subject a zir chhunzawm leh a, Chin Stipend a dil thin te pawh a kum hnihna atang chuan a hmu ve ta a, chu chuan a harsatna zualpui te pawh a chhawk zangkhai viau a ni. Kum 1962-ah Arts & Science University Rangoon, Chemistry Department-ah Demonstrator hna a thawk chhunzawm leh a, a hna thawh rual chuan Bachelor of Law pawh ralchhan (Distance)-in a zir tel bawk a, rin loh takin tihluihna nen Tedim State High School-ah Senior Assistant Teacher (SAT) a thawk leh ta a ni. Zirna lam chu a chhunzawm thei ta lo a ni. Amah hi zirna lam ngâi sang tak a nih avangin Sawrkar hna nei chung pawhin a zirna chu a chhunzawm zel a, kum 1985-ah Diploma of Education (Dip. Ed.) chu tha takin a zo leh ta a ni.
Sawrkar zirna (Secular) lamah chuan mi chhuanawm tak mai niin B.Sc., Dip. Ed., a zir chhuak a ni. Hualngo Area mai nilo Kawlram Zofate zingah chuan Graduate hmasa ber a ni a, a pa’n Falam biala zirna chi a lo tuh hi a fapaah ngei a tuh rah a seng ta a ni. Kum 1988 a Kawlram Sawrkar thlak danglam a nih khan a hnathawh te chawlhsan a ngai ta a, Sawrkar hna a chawlhsan hnu pawh chuan Myanmar Institute of Theology (MIT) Rangoon-ah Zan Sikul te kai chhunzawm lehin Bachelor of Religious Education (BRE) chu kum 1990-ah tha takin a zir zo thei ta a ni. Chumi hnuah Reformed Theological Seminary Discipleship Training Centre School Rangoon atangin Master of Arts in Theology M.A, (Th) chu kum 2000, March thla khan a zir zo leh a, Zirna lamah chuan B.Sc.,Dip.Ed.,B.R.E., leh M.A. (Th) a zir zo a ni.
Sawrkar Hna:
Kum 1955-56 hun chhung khan Falam bial C. Zamualah Headmaster hna vuanin primary zirtirtu a thawka, tin 1956-57 kumah Tuibual Middile School-ah te, Lati-Kulzamah te Primary zirtirtu hna a thawk bawk a ni. Tichuan, University a kal lai khan Chin Special Division Stipend a lak avangin Rangoon Arts and Science University Chemistry Department-ah Zirtirtu Demonstrator a thawk leh a, chu hna a thawh mek lai chuan Tedim State High School-ah Science zirtirtu mamawhna a awm avangin Chin Affiairs Council chuan Tedima kal turin tihluihna nen chuan an tir ta a ni. “Action will be taken against you on criminal breach of bond” tiin, hei hi a chunga thleng thei anih avangin Sawrkar tirhna chu hnial lovin a kal ta a
ni. Stipend an lak dawnin a latu ten atul chuan kum hnih chhung chu zirtirtu hna ka thawk ang ti a thu intiam a awm avanga hnial ngam lo leh an intiam ang ngeia sawrkar pawhin a nawr lui an ni. Tedimah hian Senior Assistant Teacher in a awm a, kum 1966 June thla atangin Halkha S.A.T post vekin a awm leh a ni.
Politics Lam:
Halkha, State High School-a a thawh mek laiin Director of Eduction atangin Deputy Inspector of School (Science) for Chin Special Division hnaah a in hlangkai leh a, kum 1967 atangin he hna hi a thawk tan a ni. He hna a thawh mek lai hian Socialist sawrkar din chuan Halkha Township Workers Council-ah Secetary hna thawk turin a thlang leh a, Kum 1968 atangin a thawk tan ta a ni. Politik lam hi a tuizawng a nih avangin hlawh chungchangah pawh tlem zawkin indaih loh pawh a zual dawn a ni tih pawh hrereng chungin School Inspector hna aichuan a tuizawng lam chu a thawk ta a ni. Heti hun lai hian MNF (Mizo National Front) chuan Thlantlang leh Hmawngtlang khuaa Police te chu inpe (Surrender) turin an lo vo lai a ni a, Halkha khuaah Duhlian Lusei tawng hmang awm chhun a nih avangin Sawrkar lam chuan an ringhlel ti tih a, chumi tum chuan “Tu man Lusei tawng hman loh tur” tiin, order an chhuah hial a ni.
Kum 1971 khan Township tinah Socialist Party a tlem berah mi panga (5) tal thlan tlin tur an ti a, Falam Township chuan an mamawh zat an thlan tlin theih loh avangin Township Party Organizing Commttee Chairman mawhphurhna hna thawk turin chung lam atanga ruat a ni a, Ni 2 October 1971 atangin a hna thar chu a vuan ta a ni. Kum 1973-a Falam Party Unit an inthlan khan Committee Member-ah thlan tlin a ni a, Chairman atanga Committee member-a han ni ta chu a tan chuan hriatthiam a harin leh ngaituah tur a ti tam hle a. Mahse, hei hi atan chuan vanneihna a lo ni zawk a, Central Paty lam atanga duhsakna kawng hawntu a lo ni. Central Party palai atan thlan a nih phah ta a ni. Tunhma a ala kal ngailohna kawlram pum huap Socialist Party rorelna khawl sangberah chuan palai a ni ta a ni.
Kum 1977-a inthlan lehnaah khan Chairman nihna chu a vuan leh ta a, a hnuah Party Committee Member atan an thlang leh a, hemi rual hian Pu Lianchia pawh an bial atangin thlan tlin a ni a, Chin State Regional Party Halkha khawpuiah thawk turin mawhphurhna an pe a, hemi tum hian Secretary hna a thawk a ni. Kum 1981-ah Rangoon hmunpui a thu turin an insawn a, Central chuan Affairs Committee-ah mawhphurhna an pe leh a ni. Kum 1981 – 84 inkar hian Political Education and Cultural Committee hna a chhunzawm leh a, kum 1985 – 88 thleng Industrial and Natural Affairs Committee hnate a vuan a ni. Central Party mawhphurhna bakah Parliament Member (MP) atan thlan tlin a ni. Kum 1978 – 81-ah Falam Bial Constituency (1) na, hei hi Run lui atanga ni tlakna lam bialtu a ni. Kum 1981 – 85 hian Sagaing Division Khin Oo Bial Constituency (1) bialtu a ni. Kum 1985 – 88 hian Paletwa Bial Constituency (1) Bialtu a ni a, Hlutdaw Nationalities Affairs Committee Member nih a fawmkem bawk a ni.
A Hun Hnuhnung
Kum 2007 April thla tang khan a hriselna a tlahniam ta hle a, vawi tam tak theih tawp chhuahin damdawi inah te enkawlin, tawkfang chu tha thin mahse a han thlahniam leh thin a, kum 2007 chawhnu lamah chuan ngaiawh aiin tlak hniam lam a pan zel a, December ni 1, 2007 (Inrinni) chawhnu Be hliang mun hun velah Rangoon Asia Royal Damdawi In atangin at u leh fate leh amah lainat em em tute kalsanin chatuan ram a pan ta a ni.
A Nupui leh A Fate
Pu Kam Lian Buaia MP chu ni 30 December 1953 kumah Chin Hills Falam bial Satawm khua Pu Lianneka leh Pi Chalkungi te Fanu Biakveli nen Satawm khua Baptist Kohhran Biak Inah; kohhran Dan thianghlimin Rev. Bawka’n kut a suih a ni. A nupui Pi Biakveli hi nu taima tak leh a pasal hmun hrang hranga hna a thawh lai te pawha mo nih tling tak mai, upa ber nupui nih tlin tak, mi rilru tluang tak leh chhungpui nu nih tling tak mai a ni a, pasal te rawngbawlpui thei tak leh zirna lama tanpui thei nu fel, pasal te leh pianpui te, pasal nu leh pate hmangih thei tak a ni. Pi Biakveli chu kum 68 mi niin ni 13 March 2007 (Thawhleh ni) Zing dar 6 leh minute 45-ah a pasal duh tak leh a tu leh a fate kalsanin chatuan ram a pan ta a ni.
Pu Kam Lian Buaia leh Pi Biakveli te’n Pathian hnen atanga an fanau rochan te chu:-
1. Dr. Hmingsawithangi
2. Hualziki
3. Zothansanga
4. Laltawnluaia
5. Zarzoliana
6. Lalsawmliani
7. Hmingthanmawia leh
8. Lalfakzuali (fam) te an ni.
Pu Kam Lian Buaia leh Pi Biakveli te hian Pathian zarah Malsawmna an dawng nasa a, an fate pawh zirna lamah rualawt lovin Pathianin a hruai zel a, chu’ng an fate zinga zirna lama thangchhuah te chu:
1. Dr. Hmingsawithangi, B.Sc. (Phy. Credit); M.Sc.; Ph.D; Lecturer May Myo Sit-Takatho (May Myo Army University te Dagon University-ah te leh hmun hrang hrangah); (Myanmar Zofate zingah Ph.D. (Physics) hmu pahnihna a ni. Chin State leh Myanmar Zofa hmeichhe zingah Ph.D degree hmu hmasa ber a ni.)
2. Hualziki, B.Sc,(Zoo); M.Sc.(Zoo.)Dip.G.E.;Dip.B.L.;Dip.I.R hi International Relational; Assistant Director.Ministry for Border Areas and national Races Development Affairs, niin tunah Naypydaw-ah a khawsa a ni.
3. Lalsawmliani BA (Hons;), MA (English); ALT (Assistant Language Teacher); Dai 3 Meguro Junior High School, Tokyo, Japan (Japan public school sap tawng zirtirtu a ni.)
4. Zothansanga B.Th. hi Yangoon ah a awm.
5. Hmingthanmawia B.Sc.(Phy) hi Deck Cadet, First Marine Service, Able Seaman Lizter Enterprise Co.Ltd. Janpan.
Pu Kam Lian Buaia leh a nu fanaute chanchin hi tumahin ziak turin min ti lo nain,Vawiin hi an nupa a an hun hnuhnung ber an lungphun thlakhat champha hriatrengna atan leh ka mimal takin ka khawpui leh kan tu makpa te, kawng leh lama ka thlir chuan ka pute a lo ni bawk a, chumi avang chuan ziak tur zinga mi niin ka inhre ve a, mimal chanchin han ziak hi thil harsatak a ni a, ziah hmaih te pawh a awm ang ti pawh hrereng chungin ka rawn thai ve tawp a ni e. Tih sual leh tih hmaihp awh a awm ang tih pawh ka ring. A bik takin Pu Kam lian Buaia chanchin ziah hi a lungphunna Satawm khuaah ka kal theih loh avangin ZOIN website luahlumtu atan rawn tarlan hi tha ka ti in a phu kpawh ka ti a. Tin, thangthar te hian kan mi hmasa mual liam tawh te hi kan theihnghilh lova, kan hriatreng theih nan tia duhsakna nen ka rawn tarlang a ni e.







