dika: Zanin chu; zan dang ang lo takin ka lung a leng deuh nge maw ni. Ka khawharin youtube lamah ka leng kual a, tuna hmaa kan lo en fo thin leh hlimpui em em thin, YZTP Video clip te, T. Melody Concert te leh a dang dang ka enkual hnu ah, rin loh takin RFA Chin Prog. ka hmuh fuh hlauh a, khawi nge tia ka han ngaithla chu ka duhthawh deuh vang a ni mai thei, duh aiin a tawi mah mah a. Tin, Chin state hmun thenkhatah buh an thar that lohzia thute han ngaihthlak zet chuan, an lainat awmin ngaihtuahna a ti kalthui khawp a, keini ang duang tan chuan han tih ngaihna vak awm chuang si lo chu, kan ram sorkar thuneitute rilruah an lang lawrh lawrh mai a. Mahni fel loh vang leh thatchhiat vang pawh ni lo, ruahtui that loh vang te, rannung puang huaisual avang te leh etc… te a, vantlang harsatna te hi chu sorkar laipui te hian hnianghnar takin buh leh balah tal hi chuan han chhawmdawl thei hram se la aw, a va duhawm tak em ka ti vawng vawng mai a ni, an lainat awm ngei mai.
художник на икониИкони на светци
Author Archive
Dec 1, 2007 kuma fam khawpui lawi ta, Burma ram Zo hnahthlak ten; mi pawimawh kan neih zinga kan sawi hmaih ngai loh leh Zofate rilrua a hming dai ngai tawh lo tur khawp a mi chungchuang—Pu Kam Lian Buaia leh a nupui Pi Biak Veli te hriatrengna atana lungphung chu Dec 28, 2011 khan, an pianna khawpui Satawm of Chin State, Burma-ah tluang taka phun fel a ni a.
An nupa hringrengna lungphun hunpuiah hian hmun hrang hranga u leh nau, then leh rual te leh chhungkhat laina te an kalkim hlea thudawn a nih hnuah, an lungphun thlakhat champhaphak denchhanin, amah Pu C. Huala’n a hnuaia mi ang hian Pu Kam Lian Buaia chanchin tawi chu—ZOIN inlengte chhiar atan a rawn vawrhchhuak a, a lawmawm tak zet a ni. Tin, kan dilna anga an thlalak thenkhat min thawn tel bawk avangin kan lawm tak zet bawk a ni. Ed.
Member of Parliament, Burma
(Pythu Hlutdaw)
Mr. Kam Lian Buaia chanchin
By C. Huala
Pian leh Murna
Pu Kam Lian Buaia hi Chin State Hualngo ram, Satawm khaw—Zirtitu—Pu Sailianhaia leh Pi Sarokhawli fate paruk zinga Upa ber ni turin ni June 2, 1937 kumah a pa zirtir hna thawhna Chin Hills, Falam bial Zo Dihai khuaah a piang a. Amah hi Hualngo hnam a ni. A pian lai hian a pa zirtirtu Pu Sailianhaia chuan ka kam (hna) hi keia tan chuan a lian tawk a, ka buaive naknak anih hi tiin a fapa hmingah Kam Lian Buaia a sa ta a ni.
Zirna Lam: Kum 1945 June thla atangin Pawl khat a zir tan a, Falam bial School Inspector U Pho Sein-a chuan Bial a fang a, a Bial fannaah chuan pawl tina mite chu a test tir zel a, chumi tum chuan Pu Kam Lian Buaia chu school naupang zingah testna chhang tha ber anih avangin Inspector chuan pawl hnih a zawm tir ta a, Double promotion an tih School danga awm zen zen lo chu duhsakna ni lovin, a tlin avang zawkin pawl hnih leh pawl khat zirlai chu kawpin kum khat chhungin tha takin a zir zo thei ta a ni.
Tum lawkna awm lovin Hualngo Area chhunga Chawnghawih khuaah an insawn lehhnuin 1945 – 46 kumah pawl li (4) a zir zo leh ta a ni. Kum 1955 – 57 thlengin
khaw tinah zirtir hna a thawk a, a hlawh chhun sum leh pai tlem te chu khawlkhawmin a kalchâkna School Maymyo Colgate Memorial School-ah kalin kum 1958-ah Maymyo Colgate Memorial atangin Matric (Pawl sawm) chu a pass ta a ni.
Kum 1958 – 1962 thleng Arts & Science University, Rangoon-ah Pure Science Subject a zir chhunzawm leh a, Chin Stipend a dil thin te pawh a kum hnihna atang chuan a hmu ve ta a, chu chuan a harsatna zualpui te pawh a chhawk zangkhai viau a ni. Kum 1962-ah Arts & Science University Rangoon, Chemistry Department-ah Demonstrator hna a thawk chhunzawm leh a, a hna thawh rual chuan Bachelor of Law pawh ralchhan (Distance)-in a zir tel bawk a, rin loh takin tihluihna nen Tedim State High School-ah Senior Assistant Teacher (SAT) a thawk leh ta a ni. Zirna lam chu a chhunzawm thei ta lo a ni. Amah hi zirna lam ngâi sang tak a nih avangin Sawrkar hna nei chung pawhin a zirna chu a chhunzawm zel a, kum 1985-ah Diploma of Education (Dip. Ed.) chu tha takin a zo leh ta a ni.
Sawrkar zirna (Secular) lamah chuan mi chhuanawm tak mai niin B.Sc., Dip. Ed., a zir chhuak a ni. Hualngo Area mai nilo Kawlram Zofate zingah chuan Graduate hmasa ber a ni a, a pa’n Falam biala zirna chi a lo tuh hi a fapaah ngei a tuh rah a seng ta a ni. Kum 1988 a Kawlram Sawrkar thlak danglam a nih khan a hnathawh te chawlhsan a ngai ta a, Sawrkar hna a chawlhsan hnu pawh chuan Myanmar Institute of Theology (MIT) Rangoon-ah Zan Sikul te kai chhunzawm lehin Bachelor of Religious Education (BRE) chu kum 1990-ah tha takin a zir zo thei ta a ni. Chumi hnuah Reformed Theological Seminary Discipleship Training Centre School Rangoon atangin Master of Arts in Theology M.A, (Th) chu kum 2000, March thla khan a zir zo leh a, Zirna lamah chuan B.Sc.,Dip.Ed.,B.R.E., leh M.A. (Th) a zir zo a ni.
Sawrkar Hna:
Kum 1955-56 hun chhung khan Falam bial C. Zamualah Headmaster hna vuanin primary zirtirtu a thawka, tin 1956-57 kumah Tuibual Middile School-ah te, Lati-Kulzamah te Primary zirtirtu hna a thawk bawk a ni. Tichuan, University a kal lai khan Chin Special Division Stipend a lak avangin Rangoon Arts and Science University Chemistry Department-ah Zirtirtu Demonstrator a thawk leh a, chu hna a thawh mek lai chuan Tedim State High School-ah Science zirtirtu mamawhna a awm avangin Chin Affiairs Council chuan Tedima kal turin tihluihna nen chuan an tir ta a ni. “Action will be taken against you on criminal breach of bond” tiin, hei hi a chunga thleng thei anih avangin Sawrkar tirhna chu hnial lovin a kal ta a
ni. Stipend an lak dawnin a latu ten atul chuan kum hnih chhung chu zirtirtu hna ka thawk ang ti a thu intiam a awm avanga hnial ngam lo leh an intiam ang ngeia sawrkar pawhin a nawr lui an ni. Tedimah hian Senior Assistant Teacher in a awm a, kum 1966 June thla atangin Halkha S.A.T post vekin a awm leh a ni.
Politics Lam:
Halkha, State High School-a a thawh mek laiin Director of Eduction atangin Deputy Inspector of School (Science) for Chin Special Division hnaah a in hlangkai leh a, kum 1967 atangin he hna hi a thawk tan a ni. He hna a thawh mek lai hian Socialist sawrkar din chuan Halkha Township Workers Council-ah Secetary hna thawk turin a thlang leh a, Kum 1968 atangin a thawk tan ta a ni. Politik lam hi a tuizawng a nih avangin hlawh chungchangah pawh tlem zawkin indaih loh pawh a zual dawn a ni tih pawh hrereng chungin School Inspector hna aichuan a tuizawng lam chu a thawk ta a ni. Heti hun lai hian MNF (Mizo National Front) chuan Thlantlang leh Hmawngtlang khuaa Police te chu inpe (Surrender) turin an lo vo lai a ni a, Halkha khuaah Duhlian Lusei tawng hmang awm chhun a nih avangin Sawrkar lam chuan an ringhlel ti tih a, chumi tum chuan “Tu man Lusei tawng hman loh tur” tiin, order an chhuah hial a ni.
Kum 1971 khan Township tinah Socialist Party a tlem berah mi panga (5) tal thlan tlin tur an ti a, Falam Township chuan an mamawh zat an thlan tlin theih loh avangin Township Party Organizing Commttee Chairman mawhphurhna hna thawk turin chung lam atanga ruat a ni a, Ni 2 October 1971 atangin a hna thar chu a vuan ta a ni. Kum 1973-a Falam Party Unit an inthlan khan Committee Member-ah thlan tlin a ni a, Chairman atanga Committee member-a han ni ta chu a tan chuan hriatthiam a harin leh ngaituah tur a ti tam hle a. Mahse, hei hi atan chuan vanneihna a lo ni zawk a, Central Paty lam atanga duhsakna kawng hawntu a lo ni. Central Party palai atan thlan a nih phah ta a ni. Tunhma a ala kal ngailohna kawlram pum huap Socialist Party rorelna khawl sangberah chuan palai a ni ta a ni.
Kum 1977-a inthlan lehnaah khan Chairman nihna chu a vuan leh ta a, a hnuah Party Committee Member atan an thlang leh a, hemi rual hian Pu Lianchia pawh an bial atangin thlan tlin a ni a, Chin State Regional Party Halkha khawpuiah thawk turin mawhphurhna an pe a, hemi tum hian Secretary hna a thawk a ni. Kum 1981-ah Rangoon hmunpui a thu turin an insawn a, Central chuan Affairs Committee-ah mawhphurhna an pe leh a ni. Kum 1981 – 84 inkar hian Political Education and Cultural Committee hna a chhunzawm leh a, kum 1985 – 88 thleng Industrial and Natural Affairs Committee hnate a vuan a ni. Central Party mawhphurhna bakah Parliament Member (MP) atan thlan tlin a ni. Kum 1978 – 81-ah Falam Bial Constituency (1) na, hei hi Run lui atanga ni tlakna lam bialtu a ni. Kum 1981 – 85 hian Sagaing Division Khin Oo Bial Constituency (1) bialtu a ni. Kum 1985 – 88 hian Paletwa Bial Constituency (1) Bialtu a ni a, Hlutdaw Nationalities Affairs Committee Member nih a fawmkem bawk a ni.
A Hun Hnuhnung
Kum 2007 April thla tang khan a hriselna a tlahniam ta hle a, vawi tam tak theih tawp chhuahin damdawi inah te enkawlin, tawkfang chu tha thin mahse a han thlahniam leh thin a, kum 2007 chawhnu lamah chuan ngaiawh aiin tlak hniam lam a pan zel a, December ni 1, 2007 (Inrinni) chawhnu Be hliang mun hun velah Rangoon Asia Royal Damdawi In atangin at u leh fate leh amah lainat em em tute kalsanin chatuan ram a pan ta a ni.
A Nupui leh A Fate
Pu Kam Lian Buaia MP chu ni 30 December 1953 kumah Chin Hills Falam bial Satawm khua Pu Lianneka leh Pi Chalkungi te Fanu Biakveli nen Satawm khua Baptist Kohhran Biak Inah; kohhran Dan thianghlimin Rev. Bawka’n kut a suih a ni. A nupui Pi Biakveli hi nu taima tak leh a pasal hmun hrang hranga hna a thawh lai te pawha mo nih tling tak mai, upa ber nupui nih tlin tak, mi rilru tluang tak leh chhungpui nu nih tling tak mai a ni a, pasal te rawngbawlpui thei tak leh zirna lama tanpui thei nu fel, pasal te leh pianpui te, pasal nu leh pate hmangih thei tak a ni. Pi Biakveli chu kum 68 mi niin ni 13 March 2007 (Thawhleh ni) Zing dar 6 leh minute 45-ah a pasal duh tak leh a tu leh a fate kalsanin chatuan ram a pan ta a ni.
Pu Kam Lian Buaia leh Pi Biakveli te’n Pathian hnen atanga an fanau rochan te chu:-
1. Dr. Hmingsawithangi
2. Hualziki
3. Zothansanga
4. Laltawnluaia
5. Zarzoliana
6. Lalsawmliani
7. Hmingthanmawia leh
8. Lalfakzuali (fam) te an ni.
Pu Kam Lian Buaia leh Pi Biakveli te hian Pathian zarah Malsawmna an dawng nasa a, an fate pawh zirna lamah rualawt lovin Pathianin a hruai zel a, chu’ng an fate zinga zirna lama thangchhuah te chu:
1. Dr. Hmingsawithangi, B.Sc. (Phy. Credit); M.Sc.; Ph.D; Lecturer May Myo Sit-Takatho (May Myo Army University te Dagon University-ah te leh hmun hrang hrangah); (Myanmar Zofate zingah Ph.D. (Physics) hmu pahnihna a ni. Chin State leh Myanmar Zofa hmeichhe zingah Ph.D degree hmu hmasa ber a ni.)
2. Hualziki, B.Sc,(Zoo); M.Sc.(Zoo.)Dip.G.E.;Dip.B.L.;Dip.I.R hi International Relational; Assistant Director.Ministry for Border Areas and national Races Development Affairs, niin tunah Naypydaw-ah a khawsa a ni.
3. Lalsawmliani BA (Hons;), MA (English); ALT (Assistant Language Teacher); Dai 3 Meguro Junior High School, Tokyo, Japan (Japan public school sap tawng zirtirtu a ni.)
4. Zothansanga B.Th. hi Yangoon ah a awm.
5. Hmingthanmawia B.Sc.(Phy) hi Deck Cadet, First Marine Service, Able Seaman Lizter Enterprise Co.Ltd. Janpan.
Pu Kam Lian Buaia leh a nu fanaute chanchin hi tumahin ziak turin min ti lo nain,Vawiin hi an nupa a an hun hnuhnung ber an lungphun thlakhat champha hriatrengna atan leh ka mimal takin ka khawpui leh kan tu makpa te, kawng leh lama ka thlir chuan ka pute a lo ni bawk a, chumi avang chuan ziak tur zinga mi niin ka inhre ve a, mimal chanchin han ziak hi thil harsatak a ni a, ziah hmaih te pawh a awm ang ti pawh hrereng chungin ka rawn thai ve tawp a ni e. Tih sual leh tih hmaihp awh a awm ang tih pawh ka ring. A bik takin Pu Kam lian Buaia chanchin ziah hi a lungphunna Satawm khuaah ka kal theih loh avangin ZOIN website luahlumtu atan rawn tarlan hi tha ka ti in a phu kpawh ka ti a. Tin, thangthar te hian kan mi hmasa mual liam tawh te hi kan theihnghilh lova, kan hriatreng theih nan tia duhsakna nen ka rawn tarlang a ni e.
By B. Zosangliana, Tahan
Kum 2012-ah hian ni 366 a awm a, kan hman tangkai dan a inchen lo leh hle ngei dawn tih chu lei kan ben thelh thei lo tluka chiang a ni. Hmang tangkai ve thei lo tura ruat bik tumah an awm lo ang bawkin hmang tangkai bik tura ruat lawk pawh tumah an awm lo. Ni zat chhiar dan chu kan thiam rual vek na a, mi thenkhatin, “Vawiin chu ka indaih lo lutuk,” an tih laiin mi tam tak chu tih tur nei lo ni awm takin an tal pawl ve leh mai mai awm si a. Nun hi a hlu a, nun hlutna hre chiang tak takte chuan hun hlutna pawh an hre chiang lo thei lo. Chu vangin, i hun hlu tak kha tangkai taka i lo hman ve theih nan chhiar zawm zel phawt teh le.
1. Kum khat chhung a i inkhalh bingna tur ruahmanna siam hmasa ber la, ruahmanna awm lovin eng emaw ti tia hlawhtlin theih a nih lohzia ngaihtuah nawn fo rawh. Pawl thenkhat chuan kumpuan an nei a, mimal pawhin kumpuan hi neih ve chi tak a ni asin.
3. Ni tin mai hian mi thiamten thil thar an hmuh chhuah belh zel a, hriatna a pung zel bawk. Mahse, chu chu i um ve loh chuan miin an tlansan che ang a, i thing thuai mai ang. Ni tin hma i sawn nge, hmana i thiam sate kha i theihnghilh then zawk? Ni tin hirat belh leh thiam belh i neih loh chuan khawvel hian a nghak lo che a nia.
5. Khawvel mihring kan pun zel avangin ei leh bara harsatnain khawvel hmun hrang hrang a nuai mek. Ei leh bar zawnna kawngah kan inthlahdah vaih zawngin chim ral kan ni thuai ang. Mi dang tan i tangkai pha lo a nih pawhin mahni intodelh thei turin insang mar nasa che. Thawh tur hre loho hian an hre lo tak tak a ni lo va, thawh hreh an neih thin vanga hna nei lo an ni duh khawp mai.
Khawvela mihrign pakhat ve mai ni tlawng turin Pathianin a siam lo che. Nun awmze nei tak nun chhuahpui tura ropui taka din i ni asin. “Ka ti ve thei lo vang,” “Kan chhungkaw dinhmunin a zir ve lo,” “Ka mawl si, ka thiamnain a tlin ve lo,” ti ngawt thin suh. Mihringte hian engkim bulthut thluak angkhat kan neih theuh avangin a bei ngawrh peih leh a taima fal apiangte tan hlawhtlinna hi khawi hmunah pawh a awm. Chu chu Siamtu Pathian khuarel dan a ni si a.
By K. Remruatfela, K.L.E. Law College, Bangalore
Zirlaite leh politics chungchang hi tun hma atang tawha thu khel hlawh tak a ni a. Hemi chungchangah hian ngaihdan a phir nasain thenkhatin zirlaite politics-ah inrawlh tur a ni an tih laiin, a thenin an inrawlh chuan an zir lai an ngaihtuah tha thei lova, chu chuan nasa takin an zirlaiah an pawt hniam thin an ti ve thung a. Engpawhnise politics awmzia hi han hrilhfiah hmasa phawt ila.
Politics tih hian kan rilru a lo lang hmasa ber thin chu ‘Politics party hrang hrangten lalna leh thuneihna an inchuhna, thudik chanve hmanga vote duh vanga mipui bumna’ a ni fo mai. A nihna takah chuan politics hi thil tha tak mai a ni a. ‘Politics’ tih hi Greek tawng ‘Polis’ tih atanga lo piang a ni a. Hmanlai Greek hovin politics an tih chu mahnia fel taka ro inrel thin khua a ni. Chutiang polis a chengte chu mi dik tak, fel leh hawihhawm tak vek ni turah an ngai thin. Chuvangin, politics hi a pian leh murna-ah chuan mihringte khawsakna atana tha theihpatawp leh duhthusam a ni ringawt mai. Mahse, tun tumah chuan hemi ram inrelbawlna politics thil chauh ni lo hian khawtlang leh pawl thila kan inhmanna zawng zawng hi kan huap tel tir vek ang.
Prof R.H.Soltan chuan, “Politics hian mi zawng zawng a khawih a, chuvangin mitin an tel a, mawhphurhna an nei vek a ni. Dan, min phuartu that leh that loh te, an tangkai dan leh hman dan te, roreltu leh rorel dan a thianghlim em tih te, sawrkarin pawisa a lak luh dan leh hman dan dik leh dik lo te, sawrkar hnathawk rinawm leh rinawm lo te, hriselna lam kawnga in enkawl dan te leh thil dang tam tak mi zawng zawng khawih leh telna’’ tiin a hrilhfiah a. Hrilhfiahtu pakhat chuan, “Zinga i thingpui in thin kha politics a ni’’ a lo ti bawk. Heng atang hian politics chu enge a nih a chiang hle. Mizoten kan ngaihdan hrang hrangah chuan political party-te lalna leh thuneihna inchuh a, a mawi leh mawi lo pawh ngaihtuah lek lova an inbeihna chauh hi emaw politics kan ti ni berin a lang. Mahse, hemi bakah hian pawl engemaw leh khawtlang tana rawngbawlna pawh hi a huap tel vek tho a ni.
Mi tam takin, “Zirlaite chu politics-ah kan inhnamhnawih tur a ni lo” kan ti ngawt thin. Hei pawh hi politics an ngaihdan a dik tawk lohzia leh zirlaiten an tih reng reng hi Political party rilru nena an thlir thin vang a ni fo. Hmasang Greek mifing hmasa Socrates-a chuan, “Atheni khua mi mai kan ni lova, khawvel pum khua leh tui ka ni. Ram leh hnam siam tha turin mipui that a tul a. Khawpui ropuite vaivut leh thlalera chantir thintu tisa chakna leh duhamnate hi tihbo a ngai a. Dikna leh vantlang thatna aia mahni hamthatna leh dik lo taka sum eiral duhna ram chu ding reng thei an awm lo” a ti a. Tin, Kaphleia chuan’ “Ka ram leh hnam tan engmah tih tum lovin, hnahthel ro ang maiin ka tla mai mai dawn em ni?” a ti bawk. Hei hian ram leh hnam hmangaih a tulzia min hriatchhuatir awm e.
Zirlai kan nih lai atang ngei hian khawtlang thatna atan kan theihtawp kan chhuah tur a ni. Chu chu zirna thiltum – ‘Ram leh hnam hruaitu tha’ ni tura inzirna pawimawh tak a ni. Khawtlang thila inrawlh lo zirlaite chu an zirna kawng bikah lo hlawhtling ta pawh nise, khawtlang mi rawn leh ram leh hnam tana tangkai leh mi langsar an ni ngai meuh lova, an thih hnuah pawh an thlanlung a tlukbo rual ruala he khawvela an hming thamral thin an ni duh chawk. Mi thiam tih pawh an hlawh phak ngai hek lo. Zirna hian midangte pur buai ngai lova mahnia intodelh thei tur ringawta zirtute chherchhuah a tum lova. An thiamna leh finna chhawr tangkai a, ram leh hnam tana mi chhenfakawma siam a tum zawk thin.
Thil pawi tak chu nu leh paten an fate khawtlang thila inhmang lo turin an fuih thin a. Chumaibakah, zirlai ngeite pawhin khawtlang leh pawl thila inhman aiin nawmchenna danga inhman kan tuipui zawk a. Tlema, zirlai taima fal deuh te lahin an zirlai a har tia chhuanlama siamin inhmang hman lo niin an insawi thin bawk a. Hei hi anmahni tan mai bakah ram leh hnam tan a pawi hle. Zirlaite hi a tlangpuiin thalai rual deuh vek kan ni a. Chumi kan thatlai hun chu ram leh hnam tana hmang lova, mahni hmalam hun chauh thlira kan hmang a nih vaih chuan, ram leh hnam hmelma pawh kan ni thei hial ang.
Khawvel political history kan thlirlet chuanin sawrkar khalh ngil a, ram leh hnam tluchhe tur siam thatute chu zirlai rual intelkhawm deuh vekte an ni a. French Revolution 1795 velah pawh khan zirlaite leh kuthnathawktute lungawi lovin nasa takin an ram kalphung an sawi danglam tih kan hmu. A hnu fe kum 1968-ah te pawh khan Paris leh Bologna University zirlaite inhawrkhawmin kuthnathawktute leh rethei zawkte hmakhua an ngaihtuahin an lungawi pui thei lo va, chu chuan nghawng a rawn nei lian tual tual a, an ram kalphung tha lo lai an thlak phah hial ta reng a nih kha.
Chuvangin, keini zirlai rual intelkhawmte hi kan ram tluchhe mek tung ding leh theitu kan ni tih inhria ila, kan thiamna leh finna te hi ram leh hnam tan i hlan zel ang u. He kan ram, Zoram khawvel hriata pholang tur hian keini zirlai lote hi midang an awm chuang em ni? Khawvela hruaitu langsar tak tak te hi zirlai an nih laia khawtlang leh pawl thila inhmang hriam tawh deuh vek te an ni.
Chuvangin, keini zirlaite hian zirlai kan nih chhung ngei atang hian ram leh hnam tana kan pawimawhna hi hria ila. America ram President hlui ropui tak John F. Kennedy-a’n,“ Ka ramin eng nge min tihsak theih tih aiin, ka ram tan eng nge ka tih theih tih kan ngaihtuah zawk tur a ni” tia ram mipuite hnena thuchah ropui tak a rawn sawi tawh ang khan keini zirlaite pawh hian zirlai kan nih vang ringawta society laka tlanchhe thei kan ni lo tih hi i hre reng ang u.
THULAKNA: Thursday, 26 January 2012 06:21 Vanglaini
By Vanlal Zawma, UAE
Zofate (Mizo) history chhuitute hian zofate tobul an chhui hlat ber chu Chhinlung tih hi a ni mai awm e. Hei hi mihring hming anga ziak an awm laiin khawi emaw lai hmun pakhat emaw, puk pakhat emaw ang leka ziak an awm bawk. Engapawh chu lo nise Zofa zawng zawngte hi Chhinlung chhuak kan ni tih erawh chu kan tobul chhuitute hian an pawm tlang vek niin a lang.
By Zothangliana (Samsona pa)
Zawlnei tahbelh an tih mai thin, Jeremian, “Tihborala ka awm lo hi Lalpa zahngaihna a lo ni, a lainatnate chu a kang ngai loh avangin. A thar zel thin tuk tinin, i rinawmna a ropui e,” (Tah Hla 3:22,23) a tih angin, Lalpa zahngaihna avangin kum duhawm tak, 2011 chu kan lo hmang zo leh ta der mai a, kum thar min hruai thlenga, kum hlui tluana min venghim thintu Lalpa chu fakin awm hmasa rawh se.
Lalpa zahngaihna avangin kum 2011 chu kan paltlangin kan kalsan tan leh ta. Kha kum hlui kal ta chhunga kan awm dan leh chezia, thiltihte chu a tha emaw, a chhia emaw pawh lo ni se, siam that theih a ni tawh lo va, a nih ang angin rorelna niah tihlana awm turin khekkhawlin a awm ta a ni. Lal Isuan, “Miten thu lawi lo an sawi apiang, chu thu chu rorelna niah chuan an sawifiah a la tul ang,” (Matt. 12:36) a ti miau si a. Hei hian thu sawi leh thiltih a huam a: Hun liam tawh kan ko kir leh thei tawh lo angin, thu sawi tawh leh thiltih tawh a siam that theih tawh bawk hek lo. Chuvangin, tun hun leh, hun lo la thleng tur thilah kan fimkhur a va han ngai dawn tak em!
Mihring tungchhova piang/kal tawh phawt chuan, dam chhung ni chhiar tur kan nei theuh a, kan dam rei leh chhiar tur kan ngah a, kan dam rei loh erawh chuan chhiar tur kan nei tlem a. Dam chhung ni chhiar kan tih hian Saihlum chhiara chhiar a, pakhat, pahnih, pathum, za, zanga, sang tih lam a ni lo va, kan ni tin hun hman that dan emaw, hman khawloh dan emaw kha a ni zawk.
Tun lai, hun hnuhnung, sualna leh hun khirh tak a lo pun tual tualna hnuaiah hian, pawisawi lo naupangte pawh natna hri bakah, mi suaksualte kutah an thi chamchi ta mai zawng a nih hi! Naupangte hun tawn hi a rapthlakin a tihbaiawm em em a, Sodom khawpui sualna rapthlak-ah kha chuan, nau tih thlak leh kum tlinglo pawngsualte pawh kha a awm lo a ni chek ang chu: ziah lan chhiar tur a awm miau si lo – kan tun hunah zet chuan nausente pawhin an lo tuar ta a nih hi! Thlan ngai lo nausen thi an tam ta hle mai. Heng avangte hian naupangten dam chhung ni an chhiar thiam theih nan: 1 Samuela 3:10-a, “Lalpa thu sawi rawh, i chhiahhlawhin a ngaithla e,” tia inziak hi, mahni tan ngeia seng lutin, dam chhung nite an chhiar thiam theih nan, nu leh pa ten tan kan lak a va mamawh tawh tak em!
Thufing chuan, “Naupang thlahthlam chuan a nu zahna a thlen thin,” ati a, tin, “Naupang thinlungah chuan atna a bet tlat a, mahse thununna tiangin hla takah a hnawt kiang ang,” a lo ti bawk nen, chutiang zelin, “I fapa chu thunun fel la, chawlhna a pe ang che,” tihte hi a taka hmangtu nih a va hun tawh tak em! Kan Bible-in, “Tiang hmang duh lo chuan a fa a hua a ni,” a ti hlawt mai si a, kan tu leh kan fate la hi kan hmangaih angin miten min lo hmangaihpui ve thei si lo va, kan dawh theih angin miten min dawhsakpui thei lo tih hriain, mi dang tana ninawm leh hnawksak lutuk lo tura enkawl hi a tul hrim hrim. Kan fate an kalna awm kawngah hruai i tum theuh ang u, sualna tipungtu mai mai ni lo turin.
Finna leh changkanna, hmasawnnain kil tin a fang zel a, kan fate pawh an lo changkang ve det det a, duhzawng leh tha tihzawng a dang thuai thuai a, kum 10 an han pelh tawh chuan an nung ta em em mai a. Dam chhung ni an chhiar thiam lo han ti rawk dawn ila, anmahni ngaihah chuan “thing” tak, khawvel thangchho leh changkanna ei phak ve tawh lo dinhmuna din hi kan chan tawk a lo ni zawk der mai lo zuk nia! Mahse, “THI RENG SI A, NUNG HMING PU,” an tih anga, dam chhung ni chhiar tlak nei miah lo kan ngah lutuk ang tih a va hlauhawm em!
Mite sawi thawm hriat tur a tam ta hle! “Kan tun lai hunah, hman lai ang mai maia Pathian biak hi a thing tawh, thalaite hipna atan phei chuan, changkang deuh, rimawi chi tinreng, eng engemaw ri bur bur tur a awm loh chuan an hip theih tawh loh,” an ti thin! Khawvel thang chho, mahni duhzawng leh chakzawng ringawt hmatheha kal chho hut hut tan chuan a inhmeh hle leh lawi si. Mahse, Thlarau hipna ni lo, khawvel changkanna zurzui rimawi hipna mai mai a lo ni reng palh ang tih zawng a hlauhawm hlel lo thei lo a ni! Lal Isuan, “Chakna ni lovin, thiltihtheihna ni hek lovin, Ka Thlarau zawkin le,” a ti tlat si a.
Sam 73:27 chuan, “Ngai teh, nangmah hlata awmte chu an boral dawn si a,” a ti a. “Hlat” tih hian: Pathian nena inzawmna nei lo tih lam a kawk deuh ber awm e! Tun hun, kan khawvelah hian kawng dik lo lama min hruai bo turin leh, kan hriat loh laiin, Pathian hlat taka kan awm beiseiin, Setana hian khawvel finna leh changkanna tam tak hmangin mi
a bei mek a ni. Chu chu mahni duhzawng leh ngaih dan kawnga rawngbawlna lam a ni a, khawvel nena inmila rawngbawlna rah lo awm a ni! Khawvelah hian Setana pawhin, Pathian malsawmna bak hi a mite hnenah, Pathian hming chhal ve tho si hian a pe ve thei reng a ni tih hriain, rawngbawlna satliah, changkang takte kan itna lakahte hian i fimkhur ang u. changkan leh ropui hi a tha a ni, mihringte lawmzawng leh duhzawng tak pawh a ni, mahse, Lalpa hnung zui hi nuamsa leh changkang taka zui kan tum phawt chuan, tluksan Kohhran lo la awm tur, Pathian luak tichhuaktu hma hruai lek hi kan lo ni palh dah ang e!
Changkanna thlarauin a kaihruai a, an hlimin an phur ve em em thin a, Lalpa chu a thain a ropui a ni, tiin Pathian hming zawng an lam ri ve thin. Mahse, Pathian Thlarau kaihhruaina lam a nih loh avangin, an tawpna chu chapona maia a lo zo leh lawi mai si thin hi, a pawi chauh pawh ni lovin, a pawi lutuk piah lam a ni. A vang chu, Marthi anga Lalpa hnaih taka awm emaw kan in tih laiin, mahni inti buai reng rengin kan lo hlatin, mite kan lo hlatpui teuh hi a lo ni reng mai si thin. A chunga kan Bible chang hmuhah khian, “Hlat chu boralna a ni,” tih a ni a. Heta “Boral” a tih hi taksa thih hnu piah lamah,
thawhlehna taksain thih hnihna a tawn lehna leh, thlarau, rilru chatuana hremna chu a ni tih hi hriat tur a ni a. “Thi reng sia nung,” tih ang zia zangin, Lalpa ngaiha dam chhung ni chhiar tur pawh neih ve phak lohna a ni.
Chuvangin, “eng tin nge kan dam chhung nite chhiar dan kan thiam ve theih ang?” tiin lo inzawt ta ila, a chhanna chu, “A (Lalpa) thu ang zela awm dan veng thain,” tih leh “Kei atan erawh zawng Pathian hnaih hi a tha a ni,” tih hi dam chhung ni chhiar nan a tha ber mai awm e. Chutiang deuh bawkin, “Thalaite u inthat lai chen ula,” tih thu chauhah hian tawp mai lo ila, a dawt leh thu, “in chungah ro a la rel dawn.” tih hi ngaipawimawh ta zawk ila, chu tak chu “dam chhung ni chhiar” nana thutak innghahna chu a ni mai lo ang maw? A thutaka kan innghah tlat chuan hum sual pawh kan dai lo ngei ang!
Thulakna: zounungroupmail
Huivalenthiam mailing group dintu zinga mi leh zoin website dintu zinga mi ni bawk; vawin thlenga kan hotu pawimawh ber leh tlawmngai taka moderator hna min thawh saktu—Lallian Kunga Sailo chuan January 11, 2012 khan a nuamah pawh a hreawmah pawh a dam chhunga a kawppui tur—Lai Than Par nen Vengpi Baptist Biakin, Hmunlai khua, Kalemyo, Sagaing Division, Upper Myanamr ah “Tiam Tlat E” tiin Pathian leh a kohhran mithianghlimte hmaah thu an thiam fel ta tih thu kan dawng a, thinlung leh tih tak zetin kan lawmpui a ni.
Kan hotu ber leh Huivalenthiam/zoin member zinga senior berin nupui a nei ta hi keini a member ve mai leh zoin enkawntute tan chuan—’Mo Kan Nei Ta E’ han tih loh phal chi rual a ni lo. American leh Myanmar an innei a ni ta ber a, tun lai kan ram boruak nen pawh a inmil viau bawk. A rang thei ang bera USA ah emaw, Kungbawiha lehkhazirna hmun Germany lamah emaw an chendun (an inhruai) thuai theihna turin duhsakna kan hlan a, kan tawngtaipui mawlh mawlh bawk a ni. An nupain ram khatah cheng dun thuai se, fanau maltluan chawi a, Kristian chhungkaw hlim tak an dinchhuah theih nan—Pathianin awmpuin a malsawmna chhiarsen loh vurh mawlh rawh se, tih hi an nupa tana kan tawngtaina a ni. Eds/
By Valtea, Melbourne
Hman ni chu, Zoram khaw chhak tlangdung ka han fang tak tak a, hmana ka bialnu hluite chhangchhe taka ka tawn leh nual hnuah tun hma a, ka bialnu bialpa pawh ka hmu ve ta nawlh mai! Tun hma ang khan kan karah thikthu chhiatna thu reng awm ta hek lo, thiantha tak ang maiin, hlim takin kan inkawm bawrh bawrh mai a, “Jerusalem tharah chuan Sakeibaknei nen pawh,” tih ang deuh kha a ni awm e. Kan inti chhung em em vel ta mai mai.
Pawltlak thla, Ni 20. Kan nau Zaia’n a Bolero a en fel hnu chuan muangchangin Champhai lam kan pan chho a. Selingah Zopa tana chawhmeh tui ber, vawksa rep, a kawchhung chhum nen kan han ei tak tak chu, ei man pek belh ka chak rum rum mai. Ka pu ni bawk, ka nau ni bawk, Ela a tel a, Champhai Mami Varte kan tih mai chu a tel ve bawk a. Champhaiah ka tan liau liau a, Grape tui, duhsak taka an lo um chu kan lam chho a. Rihkhawdar leh Khawbung lam pan tur kan ni. Zotlang zan vawt tak maiah kan riak chho a, thlen in ten min thleng zo ngang mai. Tum lawk pawh awm miah lovin, YZTP model, nula ria nalh zet, Korea film star ang ve tak chu kan zinna apianga tel ve turin kan thlen inah chuan a rawn lut ve tawp mai kha, a tu ber tawngtai chhanna nge ni ta ang? A mah zawk kha a ni thei ang em?
Ni 21. A tuk chuan Tiau ral chu Champhai SP remruatnain Official takin kan kai a. Rih pasaltha Pu Rohngaka ka ral hnu chuan, hun rei tak ka hmuh tawh loh pi leh pute pialral kaina Rihlipui chu ka fang leh ta. Tleitir chhingmit ianga meng pawl thin, Rihlipui chuan tlang karah nuih zai a rel thei ta lo. Rih dil chuan danglamna vak nei lo mah se, a kam vel erawh chu awm nuam lo khawpin a danglam ta thung a. Lung pawh a leng hlei thei lo. Haw lamah Tiauah kan chawl a, hman ni lawka min boralsan, ka thianpa Zonunsanga ka ral zawh chuan chakkhai te dapin kan haw leh ta a. Khawbunga riak phei tur kan ni.
Mizo hla khun tak tak ngaithla pah chuan Zoram tlang mawi lutuk chu ka thlir ning thei mawlh lo. Lasi nula, Chawnglinleri lenna ni a mawi, khamrang chhengchhe takte chu tlai tla eng chuan a chhun paw riai a, han tlan pelh theih mai an ni lo. Lungchim takin kan thlir ngawih ngawih mai a ni. Titi thiam leh fiamthu thiam tak tak pahnih leh nula pakhat chauh ka zinpui na a, kan ri nak nak hlawm a. Khawbungah chuan Nghalpui sa, Mizo chhum dik tak chuan min lo hmuak a, kan inchhuang hle. Tui kan ti ngang a ni ang, a tukah pawh min chhum sak leh ringawt.
Ni 22. Sik ni eng mawi tak chuan Khawbung tlang dung chu a rawn en mawi hle a. Thingpui kan in zawh chuan Hlakungpui Mual pan chuan kan chho ta sang sang a. Thlan ropui ka fan tawh zingah chuan a la tak ber awm e. A kimtlang leh mawina te, a ropuina te ai mah chuan a takna chuan mi a hip na zawk a. Tiau chhum zing paw chiai chungah chuan Thu leh Hlaa mi rilte hriatrengna mual chu a cham phei diai a. A hmasaber atang chuan uluk takin chibai ka buk phei zel a, an thlanlung chu an chanchin ziak nan a lian tawk lo ka ti hle. Chu hmun atang chuan chhim lam ka han hawi phei a, Mizoram tlang sang ber Phawngpui (Phulpui tihna) tlang a lang paw chiai a. Ka’n hawi thla leh a, Selesih sang sarih, Mizote thlang an tlak(1750-60) laia hmun hlui chu a lo lang iar a.
Lung tileng zualtu atan kan Grape um chu kan thli deuh reng a. Dung tlang in sangsarih lal fanu hmeltha, Lianchhiari lunglen tlang kan pan hngal a. Kan model hruai chu Lianchhiari lunglenna lungpui pohchhuak takah chuan a thu larh a, hman a, chan tawka lungawi zo lo, Lianchhiari’n ngai em em a, a thlir nin theih loh, hnam chawm fa, Chawngfianga te khua chu a thlir ve vang vang a, suangtuahnain Lianchhiari khawvel kan fanpui a ni ber e. Palai rinawm loh pawi zia hi zofate zirlai a tling hial awm e.
Lasi zawl pha, thangtharte nun nin vanga fam ta, Thasiama se no neihna, hringfate tan pawha thlen har, kham chhawrdawh chu kan pan leh vang vang a. A kal ngai vak awm ta lo chu, kalna pangaia kal ta lo chuan kham ang titih chhawr dawh tak takah chuan kan ban kual chho vel a, a nuam dang dai ve tho mai. Hun chep tak karah chuan, Tan kham hnuaia lo hnam chhuak, fahrah tui chang ve thei lo, Fiara tui an tih hmun pawh chu kan va tlawh leh a. A chung tlang ngaw chuan a khuh hneh vang emaw ni, rin loh takin vur a lo tla var sang a, kan khawih laih laih a. Fiara tui khur thuhruk han thal a, han in khiah khiah bik chu nuam ve tak a ni. Fiara tuiin hmai I phih ve tawh em?
Ril tam tawka chaw kan fak hnu chuan Khawbung pasaltha Pu Sawma leh Ela nen Sanghal pel turin kan inkhalh chhuak leh a. Chul rama thlamah chuan ro kan han rel a, kan thlanga ngaw chu enin sa channa tur kan insem thliah thliah a. A pawi ber mai chu, Torch Light ka ahchhuah theihhngilh tlat mai a nih chu! Thimtham deuhvah chuan thiante pawh kan hmu sakhi mai ang tih pawh a hlauhawm hle. Sanghal pawh lo chhuak se, ai-mit-thlawn chung chuan cho rual a ni dawn si lo tiin chul rama thlam chu bawkvak titih chuan ka pan chhova, vawi hnih khat chu awipangah ka lum hnge hnge.
Tapchhak meilumah chuan Khawbung pasalthate nen thingpui senhang in pahin zan tlai thleng kan inkawm ta hlawm a. Khawvel changkannain rawn hrut chhuak ve tawh tak mahse, Zopa taka tapchhak zawla tuibur hmuam paha han inkawm chu a lo nuam bik hle. Zofate luah ram zawng zawnga laili ber, Khawbung chuan lung min len a, a ram ngaw dum dur mai chuan mutmu pawh tuah thei lovin mi thlem reng mai a. Va fang leh ila, Chawngtinleri’n zah ngai tak ang maw?
2011 December khan, Sagaing Division—Burma, Kan Gaw khua leh Bungzung khaw inkarah Motor a chesual a, vanneih thlak taka nunna chan an awm loh thu—kan thulakna hian a sawi a. Hliam tuar erawh an thahnem hlein a sawi thung. Hliam tuar zingah Zo hnahthlak, Laimi thahnem tak an tel thu a sawilang zauh bawk.
He Motor chetsual avanga hliam tuar zingah—Pastor Rev. Ram Dawt Ling-a chu a kut leh a ke a tliak a. Tin, a kawng hnuai lam chinin ngai a awh tawh lo a, Kan Gaw damdawi Inpuiah luhpui a nih thu; kan thulakna hian a sawiin leh khum number K-665-a mut a nih thu te bakah, a khum sira khum number K-666 ah kawl mi hausa damlohna avanga thluak chiang tawh lo, mahse a taksa dang erawh dam iam, U Swe Than-a chu thih nghaka a mutzal ve reng thu te a sawi lang a. Thudang kan kal thui hmain Rev. Ram Dawt Ling-a chanchin tlem; kan thulaknain a sawi hi han thailang ila.
Rev. Ram Dawt Ling-a hi ramthim nawra Pathian rawngbawl thin a ni. Tun tuma rawngbawl tura an thlahna khua hian, an khuaah Pathian rawngbawl an phal loh avangin kut te an thlak rawn a, a chenna In pawh an suasam sakin, khua atang pawhin hnawhchhuah a tawk bawk a. Tichuan, an sawisakna hliam pawh a dam fel nghak thei lo chuan; hliampui tuar chungin an khaw (Tinam, Chin State, Burma) lama a haw a tul ta a ni. Rev. Ram Dawt Ling-a hian lunghnur taka an khaw lam pana a hawnaah he vanduaina hi a tawk hlauh a, a lainat awm hle a ni, tiin kan thulakna chuan a chanchin tlem a sawilang a.
Rev. Ram Dawt Ling-a chu Kankaw damdawi Ina thawk mek—Doctor chuan a han en a, “a nun pawhin karkhat bak a awh lovang, a thluak tih loh, a taksa dang chu a thi vek tawh” a ti a. Chutiang bawkin, Rev. Ram Dawt Ling-a khum sira damlo—U Swe Than pawh chu “A thluak hi a chhe vek tawh tluk a ni a, a nung leh a nih pawhin mi-ang-sa-ang-ah a chhuak tawh lovang, in chhungkaw ti mualphotu lekah a tang thei a ni” tiin damlo awmpuitute hnenah a ruh lang rawt rawtin damlo dinhmun chu a hrilh hmiah hmiah a, a beidawn thlak duh viauin a rinawm.
Kan thulaknain a sawi zel danin, Doctor chuan damlo a enkawl mekte pahnih inkarah thurawn a siam a. Damlo awmpuitute hnenah chuan “Anni pahnih hi dam pangngai mi pakhatah siam theih an ni, Rev. Ram Dawt Ling-a thluak hi, U Swe Than-a thluak-ah kan thleng chuan U Swe Than-a chu a dam tha leh thei ang a, mi pangngai takah a chawrchhuak leh thei dawn a ni, tiin leh Rev. Ram Dawt Ling-a erawh chu ka sawi tawh angin karkhat chhungah a hliam hi a thihpui tho tho dawn a ni” tiin.
Doctor chuan Rev. Ram Dawt Ling-a chhungte hnenah “An dinhmun chu he ti hi a ni ta a, thluak thleng sak chu rem in tih chuan in thu thu a ni mai” tiin a zawt lehzauh a. Rev. Ram Dawt Ling-a chhungte chuan ngunngaih takin ngaihtuahhona chu an nei ta a. Tuna hma a, Rev. Ram Dawt Ling-a’n a chhungte hnena thuchah a lo neih, “Ka thih hunah chuan ka taksa peng hrang hrang zinga pakhat khat hian, midang tana thatna nei tur a awm a nih chuan; a mamawhtu hnenah in lo hlan dawn a nia” a tih kha an hrechhuak thut a. Tichuan, an chhungkua chuan lungrual takin Rev. Ram Dawt Ling-a thluak chu, a khum sira damlo, thih nghak ve ran tawh—U Swe Than-a tan chuan hlan(Donate) rem an ti ta a ni.
Tichuan, Rev. Ram Dawt Ling-a chhungte chuan, Doctor hnenah “Kan unaupa hi a dam theih tawh dawn loh roro chuan, a damlaia a duhthusam leh a thu min chah ang ngeiin a thluak hi Swe Than-a tan chuan kan hlan thei e” tia an han hrilh chuan, Doctor pawh a lawm hle a. Doctor chuan, hetiang anga thluak inhlannah hian Ks. 5 Million a sin an inpek thin, Swe Than-a phei hi chu mi hosa tak an ni a, Ks. 5 Million aia tam pawh an pe thei ang che u” a lehtih a. Mahse, Rev. Ram Dawt Ling-a chhungte chuan “A hlan(donate)-a inhlan a ni a, kan zawrhmi pawh a ni lo, dere senkhat pawh mi inpe tur a ni lo, sum leh pai mi pek in tum chuan kan unaupa thluak hi kan hlan thei lo ang che u” an lehtih ta zawk a. Chutichuan, lehlam lehlam thutlukna chuan Rev. Ram Dawt Ling-a thluak leh U Swe Than-a thluak chu Doctor ten hlawhtling takin an thleng sak ta a, Burma ram Doctor te pawh hi an thiamna a lo sang na-ngiang mai, tiin kan thulakna hian a tuihnih a ni.
Kan Gaw Damdawi Ina an Doctor lian ber sawilawk ang ngei chuan, Rev. Ram Dawt Ling-a chuan a hliam tuar lovin; fam khawpui a lawi ta a. Tichuan, damdawi In atangin an khua, Tinam—Chin State ah Motor-in an phur haw ta a ni. Doctor sawilawk ang bawkin, U Swe Than-a pawh a kar hnihnaah chuan hriatna fim nen a rawn harhchhuak ta hlawl mai a, a rawn tawng chhuak taphawng mai. Mahse, amah vilvenga buaipuitute a ti mangang. Engvangmah nilovin, a tawng chhuah hmasat berin kawlpa ni si, mahse kawl tawng a hmang ta lo. Halkha tawng (Ziah ka hawi le hna kha tah? Khawnge ka thiante teh kha tiin)-in a tawng ta mauh mai. Amah vilvengtu, a chhungte tan a tawngin awmzia a neih tak loh avangin mi ang-sa-ang-ah an ngai thei mai ta lo a, an mangang tulh tulh!!! Tichuan, a rawn tawng leh a, “Khoi Bible ca rel hna u sih, Khai le, Bible i chhiar ho ang u” an han tihleh zet chuan a vilvengtute chu ka ang huauvin an meng phawk reng a.
Tichuan, U Swe Than-a vilvengtute mangang tihngaihna hre lo chuan, Damdawi inah Halkha tawng thiam an zawng ta a. Vanneih asiamin Halkha mi Sayama Sui Par, nurse a lo awm hlauh a.
“Awle, ka han tawngtai ang e, abiktakin, tunhnaia min sawisatute leh khua atanga min hnawtchhuaktu mipui tan te bakah rawngbawl tura min thlahtu kan unaute tan te tiin leh nangmah i in-hmangaih angin i vengte pawh i hmangaih tur a ni, tih hi Pathian thuin min zirtir dan a ni, etc…) tia U Swe Thana-a’n Halkha tawnga a sawi te chu Sayama Sui Par chuan Kawl tawngin a let ta vek a. Hetia, U Swe Than-a’n Pathian thu te sawi a, tawngtai thupui a rawtna te hian a chhungte lairil chu a fan hneh hlein an mittuite a sur na sa a, tahna thlarauvin a bual ta tih theih khawpin an tap chhuak hawm hawm a ni. Tichuan, U Swe Than-a chhungte chuan, Sayama Sui Pari hnenah “pathian tak tak hi chu in Pathian hi a lo ni e” tiin an chhungkaw dinhmuna thilmak an tawn atangin Pathian nung Krista—-an varpawh ta a ni.
U Swe Than-a chhungte chuan “Vawin atang hian Christian-ah min pawm ve rawh u” tiin Sayama Sui Par hnenah, an varpawh Pathian nung Krista angchhungah in tukluh duhin an ngen a. “In thinlung inthleng apangin Krista chuan a pawm tawh che u a lom” tiin Sayama Sui Par chuan sermon tawi hmangin a chhawn a. “Thiltha tihna hian vanram min thlen tir lo a, Pathian khawngaihna avang zawkin, A fapa Krista Isua chuan kan sual ngaihdamna atan min tuar sak tawh” tiin Sayama Sui Pari chuan Pathian thute a tlin tawkin a sawipui zel a. Anni chuan, “A ni maw, in Pathian hmangiahna leh khawngaihna mak tak chu kan unau dang te hnenah pawh kan lo puangzar ve zel ang” tiin leh keini kan pathian rinnaah chuan thiltha tih hi kan ngaih thupui ber a ni a, in Bible thianghlim te hi min hawh thei em? tiin thu an inchhawn zel a.
Sayama Sui Par chuan, “Kawl tawnga ziak Bible ka nei mai lo a, ka thian, Mai Zalarmay-i’n a nei a” tia a sawi rual chuan “Engzat man pawh ni se, Bible chu kan lei huam” tiin U Swe Than-a vilvengtute chuan Bible an awhzia an lantir nghal a. Tichuan, Sayama Sui Par chuan “Bible chu a zawrha inzawrh lam ni lovin, in thinlung Kristaah inthleng thu ka hrilh chuan a pekin a pe nghal ang che u” tiin a thiannu—Mai Zalarmay-i chu a han phone nghal a. Rei a rial hmain Mai Zalarmay-I pawh chu a rawn thleng ve nghalin, Bible chu a rawn ken a, an chhiar dan tur te leh, thuthlung hlui leh thar awmzia te an han inhrilh hnu chuan tawngtaina nen an Bible chu an inhlan ta a ni. An awmna Room (Ward)-a damlo dang leh nurse te bakah Doctor te chu; Rev. Ram Dawt Ling-a leh U Swe Than-a dinhmun avanga lawm avangin mittui sur zawih zawih chungin an tap hawm hawm a ni.
thulakna: falampawlpiGroupmail
By Vanlal Zawma, UAE
Kan ram politics thrat loh avanga mahni hnathawh lai chana ram danga kal chhuak kan ni ve a, kan ram thrat hun hi kan nghakhlel ve em em thin. Tukin chu ka zing thawh hmain ka thian pakhat Doha lama khawsa in SMS min rawn thawn a, tho la internet news chhiar vat rawh chanchin thar lawmawm em em a awm a nia a rawn ti a, ka tho thuai a, ka han keu kual dun dun a, zoin inlengte ka rawn hleh ve nghal che u a ni. A hrechiang zawk ten comment huang lamah pawh nise in rawn chhunzawm zel mai dawn nia.
88 school naupang hotu zinga mi Min Ko Naing, Ko Ko Gyi, Ko Htay Kywe, Ko Jimmy, Ma Nilar Thein te bakah mi dang tam takte chu tukin January 13, 2012 zing dar 8:00 khan zalenna pek an ni awm e.
- Tayet lungin a atangin Ko Min Ko Naing leh Military Intelligence (MI) lungin tang Maj. San Pwint telin mi 27 an chhuah
- Shan state chhak lam Maing Set lungin atangin 88 school naupang hotu Ko Ko Gyi telin mi 14 te an chhuah
- Rakhine State, Bu Thae Taung lungin atangin Ko Htay Kywe telin mi 10 leh Military Intelligence (MI) lungin tang ho zing atang mi 31 te an chhuah
- Shan state hmar lam Lashio lungin atangin Ko Zeyar telin mi 10 an chhuah
- Ayeyarwadi Division Myung Mya lungin atangin Ko Jimmy, Ko Mya Aye leh 2007 buai tuma kawl puithiamho hmahruaitu Ashin Gambira te an chhuah
- Taung Ngoo lungin atangin Shan Entics group hotu U Khun Htun Oo, 88 school naupang hotu Ko Zaw Min leh Military Intelligence (MI) lungin tang Maj. Win Myint telin mi 24 te an chhuah
- Thar Yar Wadi lungin atangin Ma Nilar Thein leh Ma Kyi Kyi War te pawh an lo chhuak
Tukinah lungin tang an chhuah zalen takte hi an vaiin mi 651 niin news te chuan an tar lang a ni.
Thubelh: USA leh Europeon Union ten Burma sorkar an nawrna ber leh khawvel mipuiin kan thlir ber Politics avanga lungin tangte he tia a chhuah zalen ta hian khawng chi hrang hrangah hmasawnna min neih tir ngei a beisei awm hle a ni. USA lam pawh hian kan ram an ngaihsak hle a, tunah pawh Democratic lam atangin Joseph Crowley Burmaah a thang mek a ni a, chu tih lai mek chuan American in kan ram thu leh hla ngaihven tura a mi ruat bik Derek Mitchell leh Human Trafficking lam relfel pui tura USA in a ruat bik Luis Cdebaca te pawh Bruma ram hruaitute nen an inbe mek a, opposition leader Aung San Su Kyi nen pawh thu an sawi ho bawk a ni. Republican lam pawh an awm mai mai thei bik lova Senator Mitch McConnell chuan hmakar chhung ngeiah Burma ram zin a tum thu a puang fel ve leh ta.
Eng le khaw le, China leh India behchhana lo dak ve dek dek nih ai chuan USA chu paah vawna khawvela hawi ve lah lah chu thil chak awm zawk niin ka hria. Vawin thleng chuan USA lam tang leh a tilawm thiam apiang an la nihlawh zel zawng a nih hi.
88 school naupang hotute bakah Military Intelligence (MI) lam lungin tang an chhuak ve na sa bawk a, kan hma lawka lo awm tur by-election chu a hmuh nawm ngawtin ka ring. Prime Minister hlui MI hotu ber lo ni thin Khin Nyunt leh MI tangchhuank ho hian NLD an tlawp zawk mai awm mang nge tiin ka lo ngaihtuah ve mai mai bawk a, awmhmun atangin ka lo phur ve hle a ni. Kan ram chanchin leh inthlak danglam dan hi i thlir zel phawt teh ang u.
A tawp ber atan Thein Sein-a sorkar hian kum khat pawh a la tlin hma hauhvin khawvel nghawr dawt khawpa Kawlram inrelbawl dan an tidang lam thei hi a ropuiin a fak awm tih loh rual a ni lo. Tuna an kawng zawh mekah hian fel tak leh tluang taka an kal zel theih nan leh democracy ram ropui tak an dinchhuah theih nan in tawngtai pui mawlh mawlh ang u tiin ka han insawm nghal a ni e.
NB: Kan pi ASSK leh kan party NLD pawhin hma a sawn ve zel a, parliment lamah an luh chhoh ve hun phei chuan Burma ram hmasawn dan tur hi sawi phak a ni lo, tu emaw tidan takin hmasawnna chu a zuan in a zuang dawn a ni ringawt mai….hahahaha
By: Dr. Rodinga, USA
2012 chu USA president thlan tur kum a nih leh ta. USSR tia lam tawi Soviet Union a tlakchhiat hnu—1991 atranga khawvela super power awmchhun lo ni ta; USA ram president hi khawvel ram lal ah chuan an ‘lal’ in an ropui a, khawvel pawhin a ngaihven ber an nih hi!!
USA a president thlantlin chuan Executive Branch an tih roreltu atan a Cabinet Ministers (USA ah chuan Secretary an ti a) chu ama duh zawng, a duhdan angin a thlangin a ruat thei a, hei hian an “lal tak tak an nih zia” a tilang hle a ni.
USA Constitution in “November thla Thawhlehni hmasa berah inthlan tur” a tih angin kumin 2012 November 6 ah President an thlang ang a, an thlantlin President thar ( a ngai bawk Obama a ni thei thova) chuan January 20, 2013 ah President nihna a chelh ang a, kum 4 chhung super power lal ber a ni dawn a ni.
Hetia, “November thla Thawhlehni hmasa ber” ti a Thawhlehni an tih kher chhan hi; tun hma chuan kalvelna motor, rail, thlawhtheihna etc. ala awm lova, vote thlakna tur hmun kha ni khat or ni hnih kala hla te a ni a, a hma Pathianni ah Biak In ah an inhmukhawma (Christian deuh vek an ni bawk a), vote thlak a kal turin an insawmkhawm a, Thawhtanni chu ‘kal ni’ ah an hmang a, Thawhlehni ah vote thlakna hmun an thlenkim theih hunah vote an thlak thrin a, chu mi hrerenga Thawhlehni hi ruat a lo ni.
Kumin inthlanna ah hian Democratic party chuan President chuh turin Obama an chhawpchhuak tawh a, “Final” khelhpui tur nghakin a awm reng tawh.
Obama hi an sawiselna berte chu:
1. USA economics a tlahniam zel rih a, Obama hian a siamthra thei lo.
2. “Obama Care” an tih mai Health Care Change tur Obama ruahmanna (2008 a au hla ber) hi puitlin chi a ni lo.
3. Mipui hamthratna aiin sorkar hamthratna a en zawk.
4. Income tax leh tax dang dang hmangin mi hausa ho sumdawnna a hrekbet.
5. USA sorkar budget a ti tam lutk a, sorkar in leiba tam tak a neih phah.
Republican party (Grand Old Party, GOP tia hriat bawk) hian Obama khinga bei tur, “Final” kal tur an inthlang mek a, tunah hian mi 6 in “Quarter Final” an khel mek a nih hi!! Heng mi 6 te chu:
1. Mitt Romney (Massachusetts Governor hlui)
2. Rick Santorum (Pennsylvania state Senator hlui)
3. Rick Perry ( Taxas state Governor ni mek)
4. Newt Gingrich (Pennsylvania state Representative hlui, HR Chairman hlui)
5. Ron Paul ( Texas state Representative)
6. John Huntsman ( China ambassador hlui)
GOP hian tun kum thar atrang khan state tinah anmahni party member-te vote an thlak tir a, President atan an duh ber vote an thlak a, “Republican party member ka ni” ti zawng chuan vote an thlak thei a, hetia vote an thlak hi “Caucus, or Primary” an ti. January 3 khan Iowa state in an “sikhawng” phawt a, Iowa caucus ah hian Mitt Romney an 25% in hma a hruai a, Rick Santorum 24% in pahnihna a ni. Nimin (January 10) ah New Hampshire state ah Primary a ni leh a, hetah pawh hian Mitt Romney-an hma a hruai leh a. State tin in Caucus or Primary hi an an ei zel ang a, ka awmna Indiana state chuan May 8,2012 ah Primary a nei ve ang.
USA ram pumpui ah GOP hian palai vote 2,380 awm turin an siam a, state tina mihring awmzat leh Republican party member tam dan a zirin he palai 2,380 hi state tinah an sem leh a. Tunah Mitt Romney-an Iowa state palai vote (20), Rick Santorum an (12), Ron Paul an (3), John Huntsman vote (2) an hmu a, state tina caucus leh Prima a vote an hmuhte an belhkhawm ang a, GOP National Conference an neih huna palai kal mi 400 chuang vote an thlak a an vote hmuhte nen, vote 1144 aia tam hmu chu GOP president candidate an ni ang a, “Final” kaiin 2012 November 6 ah Obama nen “tu chak chak, tu huai huai” an ti dawn ta a ni.
Tuna GOP a hmahruaitu Mitt Romney hi Governor hlui a ni a, business company pakhat ah CEO a ni a, mi hausa tak leh economics thiam tak a nih avangin, tunlai USA mipuiin an lungkham ber “Economics tla hniam” enkawl damtu turah ngaiin vote a dawng thra hle niin alang.
9/11 an tih mai World Trade Center Osama Bin Laden ho Al-Qaida in an sutchhiat hnu (2001) ah USA mipuiin an lungkham ber chu “Ram himna, Security leh Terrorist” a ni a, President atan a huai leh rorum deuh (Bush) an thlang kha a ni a. Nikum ah Osama Binladen an that thei a, Iraq leh Afghanistan pawh a ralmuang tawhah an ngai a, tuna an lungkham ber chu “Job leh Economics” a ni a, Mitt Romney hian chingfel thei tura ring an tam deuh a ni mahna.
Mitt Romney hi sakhuanaah “Mormon” an tih Latter-Day Saints (LDS) kohhran a ni a, Christian kohhran pangngai chuan “kal sual” anga an ngaih ho an ni a. Mahse, Economics thiam a an rinna hian LDS anihna lam chu an haider thei a nih hmel a, tun ang zel a nih chuan—”A huai huai, a chak chak ka chuam ah, Obama nge Mitt Romney” kan ti mai theiin ka ring.
By: RD
Tunlai kan ram (Burma) politics lam boruak chu thu thar leh thil thleng thar a awm reng mai a, “thrat lam kan pan mai awm mangnge” titute tan beisei awm vio in a lang a, mahse, chik tak leh ngun taka thlir erawha ngai niin a lang. CNF/A leh sipai sorkar inkahhai mai te hian ngaihtuah chu a tithui duh hle a nih hi!!!
Burma politics thlir leh ngaihven mi tam takin an hmuhdan leh ngaihdanah chuan tuna USDA sorkar (Thein Sein-a sorkar) ah khian ngaihdan inang miah lo—group 2 chiang takin an awm a, a thren chuan group 4 lai awmin an hmu a, khi groupte khian “tu nge chak chak” tiin lalna an inchuh mek niin an hmu a.
Burma rama dictator (tuna sipai lal ho pu ber) Ne Win-a khan a lalna a bansan (1988)-ah group mi pakhat chauh hnena lalna a pekchhawn mai kha fuh lo riau niin general Than Shwe khan a hmu ni ngei tur a ni a. Achhan chu khatia Ne Win-a’n Gen. Saw Maung ho (SLORC) hnenah lalna a pekchhawn mai takah chuan kum 2-3 lekah “Kan lel ve reng reng a ni, Burma ram lal ber kan ni) tiin an trangrual ta a, a pu ber Ne Win pawh zah leh a thu ngai tawh lovin an lu an ling ta a, Ne Win-a tufa te jail an tan tir hmiah mai a, Ne Win thih pawh khan a ruang kha kuang ah pawh thun lovin, puan a tuam mai in, mi 5 lek vuitu nei turin an ti ta a nih kha!!!
Than Shwe hian a pu Ne Win thil tihsual hrereng in, amah lah hi sipai officer a nih tirh atrangin “Psychological warfare” a thawk a ni bawk a, Ne Win anga tisual ve lo turin, nikumah lalna a chawlhsan khan group 2 ( or 4) ah lalna a semdarh ta a, heng group te hian lalna an inchuh chhung chuan amah Than Shwe hian thu a nei reng anga, an dodal dawn lo tih a hmufuh reng mai si a.
Tuna alan dan chuan President Thein Sein, Parliament chairman Shwe Man, U Zaw Min (Tuna CNF nena inkahhaina siam a kal, Railway minister) ho hi “Khawvel hmuh ah pawh a mawi tawh love, Burma hi zawi zawi in democracy ah i siam ang u” ti pawl niin an langa, politics jail tang pawh chhuahtir vek duh ho, NLD leh ka ni Aung San Suu Kyii biakrawn duh ho an nih hmel a.
Sipai lalber (Commander of Chiefs) general Min Aung Hlaing leh vice president Thiha Thura Tin Aung Myint Oo (Shit Lone), U Kyaw San etc.. ho hi sipai chunga ro nei ber, Than Shwe a mi rin ber te an ni thung a. Than Shwe an direct in command a pe renga ngaih an ni.
Than Shwe a sipai officer training kalpui (same batch in DSA) U Aung Thaung leh midang USDA minister ho hi Than Swe an Burma economics chelh tura a thlan leh ruat an ni hlawm bawka, thu nei tak group an ni ve bawk a..
President Thein Sein leh a hote hian ram siamthratna tur hma an lak hi kan lo lawm in kan lo “Amen” dial diala, a lawmawm reng bawka. Mahse, an duh dan angin an thu hi a tlang thei bik lo tih hi a lang tran zel a, a pawi khawp in ka hria. Entirnan, Shwe Man-a khan USA secretary of States Hillary Clinton-i hnenah khan “Politics jail tang ho kan chhuah thuai ang” tiin a lo tiam a, U Aung Min pawh in November khan Thailand ah “politics jail tang ho hi kum thar ah kan chhuah vek ang, trum 2 in kan chhuah ang” a ti a, mahse, tunah Burma independent ni (Jan 4) khan jail tang kan chhuah an tih chu sualna avanga tang ho an tan hun tih tlem sak kha a ni ta mai a, politics avanga tang mi 30 vel (chhuah hun ve reng) an lo chhuah ve lek a nih kha!!
A awmzia chu, Thein Sein ram thratna tura an thil tih tum hi sipai lam leh group dangin an “Khap” thei tlat a, an duh angin an ti thei lo tih hi a chiang em em a ni.
Nimin piahah ka ni ASSK pawhin AP (Associat Press news)-ah “Thein Sein sorkar thiltih tum hi sipaiin en chen nge an phal sak, tih chungah a innghat a ni” a tih tak hi le!!!
Tuna CNF/A leh sorkar inkahhaina thuthlung pawh hi a lawm awm rual rual in “Dar benthek ri mai mai ang” hi a ni mai mai ang tih hi ka hlau a ni e.
source: zoin comment huang atanga lakchhawn a ni. Ed/
Hming Pum: Ernesto Guevara de la Serna
Pian kum leh hmun: 1928, June 14, Rosario, Argentina
Thih kum leh hmun: 1967, October, Bolivia (kum 39)
Sakhua: Nei lo (atheist)
A Hmingah chuan Che:
Tunlai thalaite zingah tunge a nih tih hre lem lova thlalak lar tak kan hmuh fo chu Che Guevera hi a ni awm e. Bike leh car sticker-ah pawh hmel lang tam ber a tih theih bawk ang. Che Guevara emaw El Che emaw Che tihte hi an koh dan lar zual a ni. “Che” tih hming a putna chhan hi a ho ang reng hle. Mipui hmaa thu a sawi dawn hian Sap tawnga “Hey” an tih hmasak thin ang hian Argentine tawngin “Che” tih hi a hmang fo va, chu ta tang chuan “Che” tiin a hming lem an vuahsak ta a, huatah pawh la ta lo chuan a lawm phian a niang chu – Cuba ram Finance Minister a nih hnuah an pawisa siam tharah a hming sign chuantir a tul si a, “Che” ti ringawtin zu han sign pek a! Mi thenkhat phun nawi thawm a hriat chuan tangka a ngainat loh vang leh chi inthliarna a huat vanga “Che” ta mai a nih thu a sawi ta daih a, tih ngaihna tak pawh an hre lo.
Thiam Thil Leh Tuina Lam:
Literature lama tui eltiang a ni a, a seilenna inpuiah hian englai pawhin lehkhabu chi 3,000 chuang an kawl reng thin. Mahni nihna inhmuchhuak thei khawpa chhiarmi a nihnain khawvel chunga leng pha mi tlem te zingah a inhlang kaitir. A thu atchilh burte pawh khawvel buaipui tham thiau – Karl Marx, F. Engels, Vladimir Lenin, Jean-Paul Sartre, H.G.Wells leh Robert Frost-a te lehkhabu a ni hlawm. Heng mite thu ziak a buaipui lai hian kum 20 bak a la ni lo.
Lehkha chhiar a atchilhnain thu ziak mi a nihna a kaitho va, philosophy ril pui pui – Buddha leh hmasang miril Aristotle te a khaikhin a, Jack London-a vantlang nun a zir loh leh Nietzsche-a’n thihna chungchang a ngaih dan a luhchilh thul. Lehkhabu a ziah atanga khawvelin an hriatna ber chu The Motorcycle Diaries leh Guerrilla Warfare niin a hun laia hralh tla ber lehkhabu an nih bakah Guerrilla Warfare phei chu tun thlenga khawvel chhiar hlawh ber a la ni.
Hriselna lamah Asthma a benvawn a, a ruh lam fel lohna avangin a kal bai bawk. Thawhah natnain a huat ber, football, rugby, golf, tuihleuh a tui zual emaw tih tur a ni a, thirsakawr khalhah phei chuan “hahtheilova” tiin an ko hial. A pa-in chess a khelhpui thin avangin kum 12 mi lek a nih lai atang tualchhung inelna lamah a tel tan tawh. School a kalin a inbual khat avang leh a kamis kar tluan thaka a hak thin avangin a school kalpuiten “Vawka” tiin an ko duhdah fo.
Motorcycle Diaries
Marxist ruhkawl a ni a, zirna lamah damdawi lam doctor zir chhuak a ni. Doctor a zirlai hian (1951) a thianpa nen Buenos Aires an chhuahsan thut a, motorcycle-in South America khawmual an fang ta chiam a. An zin tawpna berah Amazon Luipui kama Peru sawrkarin pharho a dahna San Pablo Leper Colony an tih hmunah hun an hmang. Pharho chuan a rilru a khawih ngang a niang: Mihringa inpumkhatna leh rinawmna kan tih hi heng mi khawhar leh nun beidawngho zingah ngei hian a nih hi a lo awm a tichhuak hial. Motorcycle-a a zinchhuak hian Guevara nun a her danglam ta vek a. Machu Picchu an tlawh bawk a, chuta loneimi berh te te, an rilru leh an taksaa retheihnain ro a rel hnan mek, mi hnuaihnung mai ni lo, hnuaihnung saa pianga inngai laklawh tlat tawhte chuan Guevara thinlung an deng nghal dawt dawt a. Mahni puala ram nei zo ve lo, milianho leileta mahni hrawk chawmna tur lek hlawh tura thawk tawk tawk vek mai hi an lo ni a. Guevara lung a awi thei lo. Motorcycle-a a ram fannaa a thil hmuhte chu “Motorcycle Diaries” tiin lehkhabuah a siam ta hial a ni.
Rual awt reng renga naupang lo seilenna chhan chu anmahni enkawlna tur sum leh pai tlakchham vang tih leh, rilru insawh nghehtir hman lek lova mi kan va tihduhdaha kan va hrek riltam vak vaknain thinurna a puahkehtir thin. Chu chuan fa-chuang ui-chuang a siam tih hi a khawvel thlir dan a ni. Chutiang fa-chuang ui-chuang an awm tawh lohna tura beihpui thlak chu ama mimal mawhphurhna liau liau niin a hre tlat a. Chuvangin doctor hna thawh aiin politic huang chhunga zuan luh a, ralthuam chelek mai chu tihmakmawh niin a hre ta hluah hluah a ni.
Guatemala leh United Fruit Company
A thil vei chuan a kiansan thei awzawng lo va, Latin America fang turin a phek chhuah leh ta ringawt a. Guatemala a thlenin United Fruit Company lianho duham zia leh huamhap zia, chin lem nei lova “capitalist”-ho duhamna rapthlak zia, chem lova miretheite lu lak hmang an nih chiah thu leh mi huamhapte keuhthluk an nih hma chu chawl lova bei zui zel tura chhia a chham tak thu pawh a ni Beatriz-i hnenah lehkhathawnin a hrilh hrep bawk. Hetih laia Guatemala ram president Jacobo Arbenz Guzman-a policy chu mi rethei leh rahbeha awmte tan chuan a tha hle a. A taka engmah ching si lova mihausa leh thiltithei zawkte’na ram zau pui pui an lo ta neih chu chhuhsaka ram nei zo ve lo, hna thawk tak taktu ni zawk si, loneimite hnena sem darh turin hma a la mek a lo ni a. President Arbenz-a hmalakna chu Che-a lung kuai zawng tak a ni a, chu pawl chu a zawmve nghal ta a ni. Chu hmalakna chuan milianho (capitalists) mit a tikham thuai a, a thinur nasa ber chu United Fruit Company a ni.
A hnu lawkah an hotupa ber President Jacobo Arbenz-a’n an group a phatsan leh ta tlat a, ram dang mi zawng zawngin Guatemala chhuahsan turin a rawn ngen leh ta si a, Che-a a lungawi lo kher mai. Arbenz-a ngenna chu a lo ep nghal rap a. Tichuan Mexico lamah ral tlanin Mexico General Hospital-ah a thawk leh ta lawp lawp a ni. Mexico rama a chen chhung hian Cuba atanga ral tlan Fidel Castro-a leh Raul Castro te unau nen an inchhar ta a ni.
Cuba ram tana Fidel Castro-te nen Thawhhona:
1956 kumah Castro-te unau leh thuihruai 80-ten sorkar dinglai General Fulgencio Batista paihthlak tumin Cuba-ah an rawn haw a, Che-a’n a rawn zui ve nghal. Hei hi July 26 Movement tiin khawvelin a hming a vuah a, a hunlai chuan khawvelin a thlir thup mai a ni. Tlang an pal tlangna lamah sorkar sipai lam nen an inkap vak a, Cuba an thlen chuan mi 16 chauh damin silai 12 chauh an nei tawh. Tual chhung sipai (Guerrilla army) an din that leh hnuah sipai control-na hnuaia leilette chhuh let lehin loneitu rethei tak takte leilet zawng zawng an pe kir leh vek a ni. Loneituten Batista sipaite do let nan Castro-te chu theih tawpin an tanpui ve thung a. Castro-ate lam sipaite chu loneitute, khawpui lama zirlaite leh Catholic puithiamte an ni thin.
Batista sipaiten Castro-a leh Che-a te awmna an hriat theih nan mipui an dawp nasa thin a, mahse tuman an birukna an sawi chhuak duh ngai lo. Che-a te lam tanga an rin deuhte chu rinhlelhnain sipaiin an man hmiah hmiah a, naupang pawh ni se, an zuah ngai lo. Revolutionaries-ho warning pek nan tiin mi thenkhat chu kawnglaiah an khaihlum a, ni rei tak tak chhung an ruang lakthlak an phal thin lo. Batista sipai lam an chet bawraw thinna hian Che-a te revolutionary group zawmtu a tipung sauh zawk a. Argentinaa piang ni mah se, Fidel Castro-te nen tangrualin Cuba ram zalen nan a thawh that em avangin Cuba sorkarin khua leh tui nihna (a Cuban citizen by birth) an hlan nghe nghe a ni.
Tum khat pawh hliam enkawl tur chauha Cuba ral beihnaah a tel tumin hliam enkawl hman lovin damdawi bur aiah silai a thlang hmasa zawk zel. A huaisenna leh tumruhnain Cuba revolution lu ber Fidel Castro-a lung a kuai ngang a niang, Castro chuan: Hlauh nei lo mihring, fing-fel leh entawntlak tawpkhawk, a sipaite rilru chhungril pawh hneh thei khawpa huhang ngah a ti thlawt a ni.
Che-a hi mi turu a nih bakah pawisak nei lovin a che bawraw thin hle bawk. Chuvangin Fidel Castro-a khan commander nihna a pek rualin ramhnuai sipai tlanbo vei pawl hotu nihna a chelh kawp bawk. Ramhnuai sipai an nih laia relhruk tum leh rinhleh deuhte kahhlum mai pawh a awlsam hle.
1958 July thlaa Cuban dictator Batista sipai 1500 leh Castro-a ramhnuai sipai, Che-a lam tlem te chu an inbei a, nalh lutuk tak mai hian Che-a chuan “a huna huaisen, a huna tlanchhiat thiam” tia ral beih dan a chher nen chuan a lo bei a, a tlem zawkin an hneh chiang hle. He inbeihna- Battle of Las Marcedes tia an koh hi khawvela Che-a hmingchherna a ni leh nghal bawk. Hemi inbeihnaa tel hmelma lam ami Major chuan Che-a te chet dan chu “nalh lutuk” tih tawngkam hmangin a fak nghe nghe. 1959 atang Castro-a ten hnehna changin tun thlengin Cuba chu Castro-a sorkarin a chelh ta a ni. Cuba-ah Fidel Castro a thu ber a, a dawtah Che Guevara.
December 1964-ah phei chuan revolutionary hmel tilang chiang bertuah khawvelin a hmuh avangin Cuban aiawha thusawi turin New York-a United Nations inhmuhkhawmnaah a kal ta a. Hemi tum hian United States policy-in an ram chhunga midumte laka an chet dan lungawi lohna a sawi lang piap piap mai:
Midum naupangte chu an vunrawng a danglam bik avangin hmusit takin an tihlum nitin a, chung midum thattute chu man lohvin an zalen em em reng a, an venghim zawk a, mahni zahawmna humhalh duh vanga dikna chanvo ngentu midumte chu an la hrem zawk a – heti ang mihringte (U.S mite) hian zalenna vawnghimtu kan ni engtin nge an la tih theih cheu?
1965 atang Cuba ram chu a chhuahsan leh tat hut a, a tirah phei chuan a bo emaw an ti hial a, ram dang dang fangin a zin kual leh hrep chu niin. Thla engemaw zat ral hnuah Castro-a chuan Guevera lehkhathawn a dawn thu a sawi a, a lehkhaah chuan Cuba ram hmakhua zelah duhsakna a hlan thu te, Cuba rama a nihna chelh zawng zawng a bansan thu te, Cuba khua leh tui nihna pawh a pawm tawh loh thu te, zau zawka hma la tura a pen chhuah tak thu te a ziak lang a ni.
A hma atangin Africa ram a hmangaih zia a lo sawi lan tawh angin Africa khawmual a fang kual hrep a. Ram buai tak Congo ram a thlen phei chuan thi lova a dam chhuah leh tuman an ring lo. Amah ngei pawhin Congo ram chu a thihna hmun turah a ngai hman hial. A thian thate leh Castro-a te ngeiin Cuba rama haw leh tura an thlem ngat ngat pawhin a let duh tlat lo. A chhan nia lang chu – Castro-a lehkha a thawn kha Cuba mipui mangthana lehkhathawn a ni si a, Castro lahin mipui hriat turin a chhiar chhuak bawk nen, han let leh ringawt chu a tlawm la ni berin an ngai.
CIA lamin an veh reng avangin 1965 kum tawp lamah Che-a leh a thuihruai Cuban-mite chuan Congo an tlanchhiatsan leh a. 1966 November thlaah Bolivia ram chu a ruk thei ang berin a pan leh a. Ramhnuai sipai 50 vel khawmin National Liberation Army of Bolivia pawl a din leh hem mai a, an chet that thin em avangin sorkar phei chuan member tam tak neiah a ngai hial a ni. 1967 October ni 7-ah Yuro huam chhunga Guevara tawmkuk chep leh thuk zet mai awmna chu mi pakhatin Bolivian Special Force-ho hnenah a rawn hrilh ta mai a. A tawm kukah an kah chilh a, silaiin hmun hnihah an hliam avangin a tlan chhe thei tawh lo va, a inpe ta chauh a ni. Primary school in chhe takah an hreng ta a. An thah hma hian hemi hmuna zirtirtu Julia Cortez-i chiah a hmu duh a, Cortez-i chuan Che-a chu mitmeng tuar har khawpa zahawm leh tlang, mi chhun tlanga ngaih theih, dai raih, mahse chang em em si niin a sawi. Cortez-i nen an inhmuh hian Che-a chuan zirna leh zirna kalphung a sawipui hman a, an school building chhe lutuk chu sawiselin zirna kalphung a kalh thu a sawi chhuak hram bawk a ni.
October ni 9-ah Bolivia president Renen Barrientos-a chuan Che-a kah hlum tur thu a pe a, Bolivia sipaite nena inpawmchilhnaa thi anga a than theihna tura kah dan bik nei kher turin a chah uluk viau bawk. Che-a kaphlum tura an ruat hi Sergeant Mario Teran-a a ni. School rap in chhungah chuan Mario Teran- chu a rawn pen lut ta a. Guevera chuan a mit taka lo enin, “min that tura lo lut i ni tih ka hria che, min kap nghal ta che, dawihzep pa? Mihring pakhat ve mai bawk a lawm i thah dawn” tiin ring zetin a lo au khum a, a thattu tur zawk pawh a zam an ti. Indonaa thi anga lang turin a darah leh a keah leh a awmah te silai mu pakua kah luh a ni ta a. Khawvel mipui zatve chuan thi awm hliah hliaha an ngaih laiin a zatve dang chuan ram chhantuah an la ngai reng. October ni 18, Che-a sun tawpna niah Havana khawpui mipui maktaduai khat vel punkhawmnaah Che-a thian tha ber Fidel Castro-a chuan:-
Chhuan lo kal lehzel tura mihring mipa awm dan tura kan duhthusam kan sawi dawn chuan: Che-a ang kha ni rawh se! Kan fate hi lehkha thiam tura kan duha an zir dan tura duhthu kan sam dawn a nih pawhin inngaihtuah khawtlai lovin, Che-a thlarau changin zir rawh se! tiin a thusawi tlang a kawm a ni.
(He thu hi JFL. Jr. & Sangtea buatsaih Che Guevera leh Thu Ngaihnawm Dangte lehkhabu (Aizawl: 2010) lak a ni deuh ber. Thu lakna dang, www.spartacus.schoolnet.co.uk, http://en.wikipedia.org/wiki/Che_Guevara, accessed on 22 June 2011)
CNF leh Chin State sawrkar inbiakna chuan rah a chhuah ta e. An inbiak ni; Jan 5—6, 2012 ah chuan inkahhaina siamin thuthlung an sign thei ta. An thuthlun 9 (a tlangpui lak tawi) te chu hetiang hi a ni:
Chin State sorkar – State level palai-te leh CNF/A State level palai-te chuan:
1. He thuthlung ziah ni atangin indo titawp turin an rem ti.
2. Thantlang khuaah CNF liaison office (Set-tuai-yi yon) hawn rem tih a ni a, Matupi leh Tidim-ah pawh hawng tura hmalak a ni ang. Inkahhai chhungin Thlantlang township chhung bial (Auk-su) 3 ah CNF/A te awmhmun khuar turin rem tih a ni a. Tidim leh Paletwa township chhunga bial thenkhatah pawh awmhmun khuar tura hmalak a ni ang.
3. CNF/A sipaite chu ralthuam an ken loh chuan Burma ram pumpuiah zalen taka zin vahvel phalsak an ni.
4. Union level inbiakna neih thuai a nih theih nan chak taka hmala turin an rem ti.
5. He thuthlung ziak fel a nih rualin CNF ten; Union level inbiaknaa Chin mite duhdan diktak an put luh theih nan CNF te
chu ram chhung leh ram pawna Chin mite zalen taka rawn kual (public consultation)-na neih phal sak turin an rem ti.
6. Ram pawn NGO tlawmngai pawlte zalen taka hnathawh phalsak turin an rem ti.
7. Sorkar laipui tanpuinain CNF chuan Chin State chhungah Special Economic Zone din turin an rem ti.
8. Chin State a changkan chhoh zel theihna turin State sorkar leh CNF te chu inrawn a, inpui tawn zel turin an rem ti.
9. Chin State hmar lama Heroin (No 4) ching/sumdawnna chi hrang hrangte chu tangruala ti-reh vek turin rem tih a ni.
He thuthlung hi Chin State sorkar aiawhin State Defence & Border Minister Col. Zaw Min Oo (leader) leh midang pa 4 ten hming an ziak a, CNF aiawhin Dr. Sui Khar (leader), Pu HC. Ral Hnin, Dr. Salai Ngun Cung Lian, Col. Solomon, Pu Rokhawma, Pu Thetni, Pu Hla Htun, Pu Ngai Cia Thang, Salai Peter Lian leh Serg. Maj Khin Maung Lay ten hming an ziak a ni.
Tin, he State level inbiakna thuthlung hi Union Cabinet minister pahnih – Railway Minister U Aung Min leh U Win Tun, Enviroment & Forest Minister – bakah Chin State CM Hung Ngai, Rev. Dr. Lal Uk, Rev. Tluan Ceu ten hriatpuina hming an ziak bawk a ni.
A tlai hian CNF palaite leh sawrkar palaite bakah Chin State sawrkar cabinet memberte leh MP te, Departmen tina hotute leh Hakha, Thantlang leh Falam-a sawm bik mi thenkhatte nen ruai an kilho nghal a ni.
PS: Kawl tawnga ziak leh an hming ziak en duh tan, Click to>> CNF/A & CHIN State Sawrkar inremna thuthlung
zoin: Kum 23 chhung zet zalenna sual mektu—CNF leh Burma sokar dinglai ten remna thu sawi tura ruahman-lawkna an neih angin, Jan. 4, 2011 ah CNF palai te chu Hakha, Chin State khawpui an lut tawh a, Mipui 3000 rual zetin hlim leh lawm taka an lo hmuah thu chanchinbu hrang hrangah tarlan a ni. CNF atanga remna thu sawi tura kal, palai te chu; 1. Dr. Sui Khar 2. HC. Ral Hnin 3. Dr. Salai Ngun Cung Lian 4. Brigadier General Solomon 5. Pu Thetni 6. Pu Rokhawma 7. Pu Hla Htun 8. Pu Ngai Cia Thang 9. Salai Peter Lian leh 10. Pu Khin Maung Lay te an ni a. Tin, Burma sorkar atanga an palai te chu; U Aung Min leh U Aung Thaung (Minister ve ve) te an ni. Rokhawlhna dang a awm loh chuan Jan. 5-6, 2012 ni hian remna thu an sawi ho dawn a ni.
He an inbiakna hian eng thuthlung tak rawn hring chhuak ang maw? tih hi tunlai Zoram khawvel nghawr nghingtu a ni a, an inbiakna hian inremna tha tak a hrinchhuah theihna atan khawvel hmun hrang hranga khawsa zofaten Pathian an au na sa a ni. Hetianga CNF leh Burma sorkarten remna thu sawi tlang tura inbiakrawnna an neih theih na chhan tlangpui—groupmail-a an ziak hi tlema-zawng han tarlang ila, a hnuaia mi ang hian.
Ni kum, April 2011 a lo ding thar U Thein Seina ho Burma USDA sorkar hian ralthuam hmanga zalenna sualtu pawl hrang hrangte nen inbiakna nei turin an sawm a, KNU, MNSP, PPLO, KNPP etc. te nen pawh Thai-Burma border ah an inbe tawh a.
Tin, Thai-Burma border ah November, 2011 khan Dr. Sui Khar leh U Aung Min hi an inbe tawh a, chumi atranga an thu inhmuhna avanga hetia Hakha khawpui ah CNF palai hi remthu sawi tura kal an ni. U Thein Sein-a sorkar hmalak dan hi kan thlir thrup a ni ber a, “Democracy ah min kalpui dawn” ti a lo ring an awm laiin “Khawvel bum nan an ti mai mai a, an lal rei nan leka thil ti an ni” ti an tam hle bawk. An thiltihin a hril zel ang chu.
CNF hian kum 23 lai hriamhrei kengin zalenna a lo sual tawh a, tun truma Chin State khawpui—Hakha a an kal dawn hian anmahni—CNF chauh hminga kal aiin, Chin mipui remtihna leh trawmpuina ngeia kal an duh a, ni kum December thla khan Indo-Burma border (an HQ )-ah ram chhung leh pawn atanga Chin palai tam tak sawmin “CNF Emergency Conference” an buatsaih a, ram chhung leh ram pawn atangin mi thrahnem tak an kal a ni.
Tin, CNF conference kha kar khat (ni 6-7) lai an rei a, chutah chuan tunhmaa CNF kalphung leh inrelbawl dan te an thlak danglam nasa a, Central Committee ah mi 55 an thlang a, CNF Chairman pawh mi 4 an thlang. Chairman atana an thlan te chu: Dr. Za Hlei Thang, Pu Lian Uk, Salai Kipp Kho Lian, Pu Nang Lian thang te an ni. Heng chairman 4 te hian CNF chairman nihna kum 1 zel an inchelh chhawk dawn a ni. An term chu kum 1 a ni tihna a nih chu!!! CNF tuna coommittee hi kum 4 term tur a ni a. A hmasa berah Dr. Za Hlei Thanga’n Chairman nihna kum 1 a chelh ang a, tichuan a tum hnihnaah Pu Lian Uk-a’n a chhawk ang, chutiang zelin Salai Kipp Kho Lian leh Pu Nang Lian Thang te pawn an dan angin Chairman nihna an chelh ve zel ang.
“CNF Chairman te chanchin tawi”:
1. Dr. Za Hlei Thanga hi Zathlir khua, Falam biala piang a ni a, a nupui chu Pi Ni Dong (Pu Thang Tin Liana fanu tlum ber) a ni. 1970s??? ah MBBS a zova, Tahan ah “High Lander” clinic Bazar kiangah a hawng. Sikul naupang a nih laiin (1972-74) politics avangin jail a tang. 1990 Burma election ah Falam constituency (2) an thlantlin MP a ni. A party awmna chu Chin National League for Democracy (CNLD, Chin League kan tih mai hi) a ni.
2. Pu Lian Uk hi Zophei mi, Aibur khawchhuak, Hakha peng mi a ni. 1960s ah BA, BL Rangoon University an a zo. 1972-74 ah jail atang ve. CNLD dintu leh vice-chairman hmasa ber a ni. 1990 inthlan ah khan CNLD hmingin midang an din tir avangin “Private candidate, party nei lo in” Hakha ah thlantlin a ni. India ah a tlan a, 1992? ah USA ah a pem. Tunah Washington DC ah a cheng mek.
3. Salai Kipp Kho Lian hi Major Khai Kho Hau (Sihzang) fapa a ni a, Rangoon RIT ah Engineer a zirlai 1972-74 ah sikul naupang hruaitu a nih avangin an mana, U Thant ruang buaina (1974) ah an man leh a, sikul an ban hlen tir a, Singapore ah a tlan a, tunah Humburg, Germany ah a cheng mek. Chin Forum ah hruaitu a ni.
4. Pu Nang Lian Thang hi Burma ah 1970 ah a graduate a, Burma sorkar, department 1 ah director nihna thleng hna a thawk. Japan ah a cheng mek a, Chin Forum ah member a ni.

By: Gabriel Kunga
“Khawngaihna mak, mawi leh duhawm…” tih chu lei chung van hnuaia hymn hla, hun inher danglam zel pawha chuai lova vul reng, hnam hrang hrang leh tawng tam tak zinga Kohhrante ngainat hlawh ber hla thu bul a ni a. A hla thu ziaktu chu sual riangvai tak nia inchhiar, suala a bo hnu khawngaihnain a zawn hmuh leh tak, John Newton-a a ni. Amah John Newton-a nun danglam dan thu ngei pawh chu Khawngaihna Mak chanchin a lo ni reng mai!
John Sr. Newton leh Elizabeth-i te fapa mal, John Newton-a chu July ni 24, 1725 khan London-ah a piang a. Kum 7 a tlin dawn tepah a nu, Pathian ngaihsak mi tak mai chuan a boralsan a. A pa, Mediterranean lawng sipai captain chuan, kum khat hnuin nupui dang a nei leh a. Kum 11 a nih atanga lawngpui zui tanin, kum 7 chhung zet lawngah a thawk reng a.
Lawng Zin Mi
Apa hian tum ruk lawngpuiah a zinpui hnuin a thihsan a. Kum 18 mi a nihin rawlthar Newton-a chu HMS ‘Harwich’ lawngah lawngsipai rual an bengluh zingah a tel ve a. An dan khirh tak hnuaia awm reng chu ngei thei lovin lawng a chhuah ruksan ta hial a. Amah an zawn hmuh leh tak chuan, a kawr hlilhsakin an vaw nek mai a. Beidawnna thim tak chim buaia awm, lungchhe tak tlangval Newton-a chu British Royal Navy atanga ban niin, sal thiarna lawngah, ama ngenna angin, an sawn ta a. Kum ruk chhung tuipui zau tak chungah zalen taka a zin kual hnu chuan, kum 20 tlangval Newton-a chu West Africa tuipui kama Sierra Leone-ah kum rei tak sal hmanga sumdawng mi chhiahhlawhin a awm a. A pu Sappa leh a pi African nu kut rawng tak tuarin natna leh tamna te chuan suangtuah anga sumdawn a lo tum ve thin pawh chu an luahlan vek ta mai si. Chuta tangin a pa thianpa puihna hmanga a chhuah leh hnu chuan, sal hmanga sumdawngin ama lawng captain niin sal enkawltu a ni leh ta tho va.
A naupan laiin, a nu chuan Pathian Thu a hrilh fo thin kha a ni a; tunah chuan sakhua rinna reng reng hawisanin rinna dodaltu a ni lui tlat tawh a ni.
Thlipui Hrang Kara Khawngaihna
Kum 22 a tlin meuh chuan, Pathian sawichhe pawng pawng thintu misual riangvai Newton-a chu Pathian ringtu, Kristaa rinna nasa tak neitu niin a lo piangthar ve ta hlauh mai. March ni 12, 1748 khan Africa atanga England panna lawngah thlipui nasa tak leh tuifawn karah ‘Greyhound’ bungraw phur lawnga a thawhpuite nen chuan an talbuai map map mai a, lawng puanzar thler pheng phawng nen an lawng pil tan mek chu hum thei hian an inring tawh lo va, beidawng tak chunga thilpui rapthlak tak chu an do hnuah pawh chau chhe tak leh ei leh in tur nei tawh lovin, a tuk an dam theih pawh inring lov chuan an awm a.
Amaherawhchu, kha lawng zin mi tlangval tan kha chuan chu mi dinhmunah chhandamna ni a lo tawng tlat mai le. A tan chuan, thutak hmu tura thutlukna a siam hun darkar a lo ni hlauh mai. An zaa an chi-ai mek laiin, mi hrilhai leh hlauhnaa khat John Newton-a chuan thinlung leh tihtakzetin Lal Isua Krista chu a au ta a, Chhandamtu ngilneihna ropui avangin simna thinlung nen a tawngtai ta hlawl a. “Aw Lalpa, min khawngaih rawh!” tiin a au chhuak tawp mai a; a pindana a luh leh hnuin a thusawi chu a ngaihtuah zawm ta nauh nauh va. May ni 10, 1748-ah “Chhanchhuahna ropui” tia a ziah leh a sawi chhawn thin kha a tawng ta bawk a, Pathianin a khawngaih tak takzia a hrefiah ta.
Inpekna Nasa Tak
A pianthar hnu pawhin eng emaw chhung chu sal hmanga sumdawnna a la chhunzawm rih a; mahse a kut hnuaia salte chungah that a chhuah zel thung. Lawnga a thawh lai hian, Latin tawng a inzir pah a. Kum 25 a nih chuan, 1950-ah kum sarih chhung a lo hmangaih tawh Mary Catlett-i (kum 21) chu nupuiah a nei a. Kum 29 a lo nih chuan, 1755-ah nasa taka a dam loh hnuin John Newton-an amah hlauhna hmuna awmtirtu tuipuia sumdawnna chu hnuchhawn hlenin, Lal Isua zirtir anga a thanlenna turin, kum li zet chu nitin Bible chhiar leh subject dang dangte mahnia inzirin a bei ngawrh hle a ni. December ni 16, 1758-ah chuan, Isua Krista chanchin tha hril turin a nun pumpui a hlan bawk.
1755 atang 1760 thlenga Liverpool tuipui enkawltu hna a thawh laiin, Church of England rawngbawltu leh thuhriltu, Calvinistic Methodist Church hruaitu ni bawk George Whitefield-a nen an intawng a. Whitefield-a zirtir tha tak niin, John Wesley pawh a ngaihsan phah hle a; Greek leh Hebrai tawngte pawh a inzir chho ta zel a ni.
Kum 39 a nihin, Kohhrana rawngbawltu nih tumin vawi ruk ordain a dil. A dilna chu Archbishop of York chuan pawmsak lo mahse, Bishop of Lincoln thlawpnain pastor puitu (curate) atan Church of England chuan a ordain a, Cambridge bula awm Olney biak ina thawk tura ruat a ni. Olney khua chu Pheikhawk leh chhang siama hnathawk thinte khawsakna Buckinghamshire biala awm thingtlang khawte a ni. A hnuah chuan, Olney pastor (Vicar) a ni thuai bawk a. Inkhawm an tam zel a, biakin zauh a ni bawk a; Olney mai ni lo, Buckinghamshire bial puma khaw dang dangahte thuhrilin a thianpa William Cowper-a nen an kal thin.
Hla Mak Tak Chu
Kum 45 a nihin, thuhril leh zaia rawngbawl kawp chu inah leh biak ina inkaihhruaina tha takah chuan nuam titakin a thawk chho zel a. Bible ringtu, pawmzau lo, rilru zim si lo a ni a. Thil thar tihchhuaktu leh bulsutu a nih angin, an khawtlanga rawngbawl dan kawng hrang hrangte ngaihtuah chhuakin, a kohhran mipui zirtir dan tha zawk a zawng fo thin a. Pathianni inkhawm bakah tawngtai inkhawm kartin an huaihawt a; a kohhran mipui hnenah ama hla phuahte leh a thianpa William Cowper-a nen an phuah fakna leh thlarau lam hla tharte a hlan thin a ni. Olney Hymns hla bu tam tak an siam chhuak ta a; a bu hmasa berah Cowper-a hla 68 leh Newton-a hla 280 a awm.
‘Khawngaihna Mak’ tih hla hi chung a hla phuah tharte zinga pakhat niin, a thinglung in-hlanna ril tak leh a rilru inthununna chak tak hmanga December thla nawi, 1772 kuma a siam fel tak kha a ni. A tirah chuan, ‘Faith’s Review and Expectation’ (Rinna Thlirletna leh Beisei-na) tia a thupui a lo siam kha niin, Kum Thar Ni inkhawmnaa sak atan a hla thu pawh tawng-tai hla taka duan a ni. 1 Chronicles 17:16-17 chhiara ama nun ngei chu Davida thu hmanga a thlirlet leh nak chuan, tuipuia a zin kual laia a nun khawlo tak te, inthlahdah nun leh sal hmanga sumdawnna te a tlansan tak atanga a lo thlen thui tawhzia a ngaihtuah a. Israel Lal Davida ang khan, Olney pastor chu Pathian thatna mak tak leh a ropuina chuan a fan hneh em em mai a. Chutih lai tak chuan, a kuthnu hmingthang ber lo ni tur chu a lo piang a ni.
1835 kumah ‘Faith’s Review and Expectation’ hian America (Ram Thar)ah chuan a kawppui hla a tawng fuh ta a, tichuan ‘Amazing Grace’ (Khawngaihna Mak) tih hming puin a lo piang nawn leh a ni. Tuna kan hriat lar anga a lo pian nawn dan chu, England ram chhung thlarau thuchah kha America chhim lairila hla thluk tluangtlam tak nen intawnga an inneih tak hnuah nausen ianga pai leh hrin a lo ni.
1900 kum khan, American hlaphuah thiam Edwin Othello Excell (1815-1921) chuan chang tawp ber chu paihin a thlak ta a, hla thluk milin ‘Jerusalem, My Happy Home’ tih hlaa chang khat kha a dah ta a:
Chutah kum sang sawm ral hnuin, ni eng mawi takah chuan;
Fak hla mawi tan ang a ni ang, chatuana zual zel tur.
Rawngbawlna Hlu Tak
Kum 57 a nihin, Newton-a te nupa chu kum 16 chhung rawng an lo bawl tawhna Olney local chhuahsan turin an ti a, duhthlan tur a vai hle. Olney khawte atang chuan London khawpuiah an insuan ve ta a. December ni 19, 1779-ah St. Mary Woolnoth Church hruaitu (rector) nihna atangin a sermon hmasa ber a thlak a ni. A rawngbawlna Pathianin England tuipui kam atangin Australia Botany Bay thleng a tizau va. Evangelical Kristian insuihkhawm “the Eclectic Society” hruaitu lu ber a ni bawk a; September ni 23, 1786-ah ama dilna Rev. Richard Johnson-an a remtihpui ang chuan, lawng sipaite chaplain ni turin a inpe leh ta zel a. A hun hnuhnung chu Australia lamah rawngbawlin a hmangral ta a ni. A lehkhabu ziah hmasa, ama chanchin testimony “Authentic Narrative” chuan vawiin thleng hian mi tam tak nun tihdanglam nan leh siam thar leh nan Pathianin a hmang nasa hle a. Tin, “Thoughts on African Slave Trade” lehkhabu a ziah pawh chu Pathianin a hmang em em a; hei zet hi chuan a zirtir William Wilberforce-a (M.P.) chu, sal tihban a nih theihna tur thuah, huaisen leh rinawm taka campaign-na kum 20 a neih hnuah kum 1807 khan British awp ram zawng zawng tan hlawhtling taka parliament thuchhuahtir thei turin a lo buatsaih reng hi lo niin!!
December ni 21, 1807ah kum 82 mi John Newton-a chu he lei taksa hrehawmna kalsanin a Chhandamtu Lalpa hnenah chatuana a nun chawlhna a chang ta. A thih kum thlengin, midel chung pawh chuan thu a hril thin a. Tluksantu ni thin kha, ringtu tha a lo ni ta, John Newton-a chuan Khawngaihna Makin a van in a hruai thleng ngei dawn tih rinnaah a chiang em em!
John Newtona Lungphuna inziak chu:
JOHN NEWTON, Clerk [preacher]
Once an infidel and libertine
A servant of slaves in Africa,
Was, by the rich mercy
of our Lord and Saviour
JESUS CHRIST,
restored, pardoned and
appointed to preach
the Gospel which he had
long laboured to destroy.
He ministered,
Near sixteen years in Olney, in Bucks,
And twenty eight years in this Church.
Ama ziak ngei atanga lak niin, St Mary, Woolnoth, UK biak inah sailungvar kera ziak a ni bawk.
Lalpa Pathianin Kum Thar 2012 malsawmnate chu chhiartute nunah thlen mawlh rawh se! Amen….
| Amazing grace! (how sweet the sound) That sav’d a wretch like me! I once was lost, but now am found, Was blind, but now I see.’Twas grace that taught my heart to fear, And grace my fears reliev’d; How precious did that grace appear, The hour I first believ’d! Thro’ many dangers, toils and snares, |
The Lord has promis’d good to me, His word my hope secures; He will my shield and portion be, As long as life endures.Yes, when this flesh and heart shall fail, And mortal life shall cease; I shall possess, within the veil, A life of joy and peace. The earth shall soon dissolve like snow, |
When we’ve been there ten thousand years, Bright shining as the sun,
We’ve no less days to sing God’s praise Than when we’d first begun.
















