By: Chhiarpuiliana Hmar, Tahan
Mihring kan lo nih phat hian enkawltu kan manawh nghal a, ni tin hmasawn turin zirtir kan ngai bawk . Tichuan kan hun neih chu zirnain a tawp a, mahse zir zo hman lovin kan liam thin a ni. He khawvel kan zinnaah hian mahni thawhrah ei tura passport siamsak kan ni a, mi thawh sa ringa eiin chu mi anglo ( piangsual ) an ni thin . Chuvangin kan awmna khawvel hi hlawhchhuah khawvel ani.
Hlawhtlinna hi thawh tel lo chuan ban phak maiin a awm lo va, malsawmna kan tih pawh hi hlawh chhuah ngai a ni. Mahse mi kuhmuma par hi kan mizia pakhat a ni a, mi thawh sa atanga hlawkna lo hmuh tum hi mi tam tak chuan kan tih dan phung a ni. Mi hlawhtlingte dinhmun ang luah ve kan duh a, a sawihah a tawp mai thin. Zirna lama hlawhtling te , sum leh paia hausa te, thil siam kawnga themthiam te chanchin kan sawi a , kan awt thin, mahse mi pangngai mai an nih laia an thawhna leh zirna kha kan awt hmaih thin. Miin matric a pass chuan a vannei , Pathian malsawmna te kan ti a, a dik tho mai, a bul ber chu lehkha a chhiar tam vang a ni.
Mihring pakhat kan nih ve chuan mahni phak tawkah hna pakhat tal an nei ve tur a ni. Mi tam tak chuan hna bik nei lovin kil tin kil tang an chuk lawr a, eng kawngah mah hlawhtlinna fumte an hmu hlei thei lo. Eng hna pawh mahni phurna leh tuina a nih chuan hna tha a ni a, chu chu Atchilh tawp mai tur a ni. Chu chu hlawhtlinna bul a ni bawk. Hna thawh reng rengah a lutuk a awm lova, “ A in hlum thak” tih ai chuan “ a thawk hlum thak , lehkha a chhiar lutuka a chhiat phah” tihte chu a va ropui tak zawk em !Khawvel mi ropui Thomas Edisona khan Electric khawl chi hrang hrang a siam chhuah dawn khan a hnaah a tui lutuka, a nupui neih zan a theihnghilh tawp mai, a thianpain a hrilh vang chauhvin a hre chhuak leh a nih kha!. Chutiang bawkin Atom bomb hmuchhuaktu Albert Einsteina khan a hnaah a rilru zawng zawng a pe a, chutih laiin bankah pawisa la turin kal a ngai a, bank a thleng chu a hming an lo zawt a, a theihngilh tlat mai!!A beidawng chu a haw leh a, kawngah an thenawm nuin a hrilh vang chauhvin a hre chhuak leh a ni. He mite pahnih hian an nupui neih leh an hming theihngilh thakin hna an thawk a, Electric khawl chi hrang hrang khawvelin kan neih phah ta. Thim a ta engah min hruai lut tu an lo ni.
Tun lai khawvelah thiamna a sang a, zirna lamah kan intlansiak nasa hle, mahse lehkha thiam si, hna mumal nei lo kan tam ta! Hei hi a chhan tam tak a awm , A tlangpui thu chuan thahrui thawha , hnathawh kawr inbel kan peih loh vang niin a lang. Mi thenkhat chuan thawh tur a awm lo, a hlawk lo kan ti thin. Hei pawh hi thatchhiat chhuanlam mai a ni. Vawi leh khata hlawk tum chiam hi mitinin kan duh vek a,hmuh mai tur a awm lo, chuvangin eng hna pawh ei zawn nan a tlak vek a, rilru leh tihtakzeta kan thawh chuan, thawh sen loh a awm mai thin.
Eng hna pawh ni se hlawhtling tur chuan miten “A a ta em mi aw” tih tur khawpin Atchilh a ngai a, khawvela hla ropui ber phuahtu G.F Handela (1665-1759)pawh kha “Haleluiah Chorus” a phuah laiin a rilru zawng zawngin a ngaihtuah a, dawhkanah a kiu nghatin, thi ang derin a awm a, chechang hlek lovin rei tak a awm ani.A chhiahhlawh chuan chaw a va hlui a, ei nachang pawh hre lovin a hna chu a atchilh tawp mai a ni. A chaw chu a dai leh thuai a, vawi tam tak a chhiahhlawh chuan chaw lumin a thlaksaka, a tawpah phei chuan a chhiahhlawh chu a mangang a, a pu chu a thi ta emaw tiin Doctor a va ko ta ngawt a, doctor leh chhiahhlawh chu Handela pindan an va thlen chuan Hendela chu sang taka ban pharin, a hla phuah thar chu lo sain “Ro a rel ang chatuanin “ a lo ti hlep help mai ani. Chuvangin hlawhtlinna chu thawh tel lo chuan beisei bo a ni a, engkim mai hi hlawh chhuah ngai a lo ni.

Van tha hap hap ve le, hlawhchhuah ngai a ni, engkim hi.
Nupui te pawh hi hlawhchhuah a nia, fate pawh nise.
Khawvel mi ropui te sawi loh, keini tlangmite zing a hming lang deuh te pawh hi, an tuizawng hi chu an atchilh tawp a ni in ka hria. Atchilh tur khawp a, “tuizawng” hre lo kan tam lutuk te hi “atchilh” tham a ni…
Uchhirpuia chu irawn ziak thra hle mai ka mamawh em em mai thrin irawn ziak chhuaka.Rawn ti zel teh khai
A thupui hi a fuhin a chhung thu pawhin a thlawp hneh hle. Chik taka chhiartute thinglungah phurna thar a pek ngei ka ring.