AN HRILLAWKNA DIK LO LAR BERTE
Published on: Jan 29th, 2010 | Posted by: zoin | 109 views
By: Gabriel Kunga, Tahan-Satawm,
1. “American colony-te hian hel theihna an nei lo’ng,” tiin 1773 khan King George II chuan a lo sawi a. (Mahse kum 1776 atangin British awpna laka independence sualin American ho an hel ta mai si.)
2. “Van boruakah khian chak taka thlawh theih a ni lo vang; passenger-te thaw a chham vek ang,” tiin Zabi 19-na tir lamah England rama astronomy professor pakhat chuan a sawi. (Kum 100 a liam dawn meuh chuan Orville Wright-a leh Wilbur Wright-ate unauvin 17 Dec. 1903 khan thlawhna an siam chhuak a. Jet Engine hmangin 1939-ah Hans von Ohain-a chuan a lo thlawk thei leh ta bawk. Chuta chin chu thlawhna lian passenger tam tak phur thei siam an lo ni zel a, Khawvel inzin pawhna a lo nit a ber zel mai a ni.)
3. “Louis Pasteur-an natna hrikte chanchin a lo sawi hi thawnthu phuah chawp mai a ni,” tiin 1872-ah Toulouse-a Professor of Physiology thawk Pierre Pachet-an a lo sawi. (Louis Pasteur-a hian 1860-ah daih tawh khan natna hrikte avangin mihring kan damlo thin a ni tih a lo hriatchhuah tawh kha awih duh lo teh mahse, a hnuah natna hrik chi hrang tam tak hriatfiah a lo niin micro-scope nena hmuh theih hial a lo ni ta si a.)
4. “Telephone hi a tha lo em mai a, inbiakpawhna hmanrua atan ngaihpawimawh tlak a ni lo. He thil hian kan tan tangkaina a pai thlawt lo ve,” tih 1876 Western Union internal memo-ah ziak a ni. (Alexander Graham Bel-an telephone a siam chhuah kum kha a ni a. Kum hnih hnu 1878-ah Alfred Galpin-a avangin mimal intea hman theih a lo ni tan ta a. Telephone chu kawvel hian a lo tangkai pui chho nasa hle a nih hi!)
5. “A thiltihin kawngro a su lo. Engmah a rawn ni chho lo vang,” tiin 1895 khan Albert Einstein-a zirtirtuin a pa a hrilh. (A naupan lai chuan Einstein-a hi zir mi lo lutuk a ni ve a. Mahse 1921 Nobel Prize (Physics) dawng pha hiala tan rawn la chho thei a ni tlat nia.)
6. “Thlawhnate hi toy duhawm tak chu an ni. Mahse sipai ral dona atan chuan an tlaktlai lo taw pang,” tiin 1911 khan Marshal Ferdinand Foch-an a lo sawi. (Mahse, 1909 August 2 khan US sawrkar chuan The 1909 Wright Flyer chu indo thlawhna hmasa ber atan a lo pawn tawh a. Kum rei vak lo hnu atang phei chuan indonaah indo thlawhna an hmang tangkai nasa ta em em zel chu a ni.)
7. “He lawngpui hi a pil thei lo (unsinkable),” tiin White Star Line official pakhat chuan 1912-a an din thar Titanic chanchin a sawi. (He mi kumah ngei hian Pacific Tuipuiah Titanic lawngpui chu a pil tar up mai si.)
8. “Suangtuahna mai atang chuan television hi thil awm thei a ni; mahse thil ni thei tak tak chu a ni lovin ka hria, hun senga ngaihtuah buai chi a ni lo,” 1926 kuma TV chhunga hlimthla sem chhuak thei cathode ray tube an tih siam chhuaktu Lee de Forest-an a ti. (Kum khat hnu lawk 1927 atang chuan television hi khawvelin a lo hmang tan ta mai si a.)
9. “Tuin nge lemchangtute (actors) thusawi hre duh tehlul ang le,” tiin 1927-ah H. M. Warner-an a sawi. (Mahse, TV, video leh cinema te a lo tam tak zel chinah chuan mipuiin actor larte thusawi an bengkhawn ta hle zel mai.)
10. “Thil siam chhuahte (stokes) hi tlang sang tak kumhlun tur ang main an muk hle tawh a ni,” tiin 16 Oct. 1929 khan Yale University-a professor of Economics tawh Irving Fisher-an a sawi. (Mahse vawiin thleng hian company tam takin tun hma aia tam zawk leh thil thar tam tak an siam belh zel a, an hralh zung zung zel a, mipuiin kan leiin kan hmang ral ve leh zel zawng a lo nih hi!)
11. “TV buaithlakna chu a screenah miin an mit an futtir a ngai tlat a, American mi nawlpuiten an thlir hman dawn lo,” tih 1939-a The New York Times chuan a sawi. (TV channel hrang tam tak a lo awm nual taka chin phei chu chhung tin deuh thaw main an thlir zing hle. DVD play theih a lo ni leh zel ta bawk a, tun laiah chuan TV culture an khawi ngam ta vek mai si a.)
12. “Eng pawh lo thleng sela, tumahin US Navy hi a inrin loh hlanin an rawn thawng thut lo vang,” tih US Secretary of the Navy, Frank Knox-a chuan 4 Dec. 1941 khan a lo sawi. (A ni thum ni, 7 Dec. zing dar 7:00-ah zet chuan Japan ralin Pearl Harbor chu an rawn thawng ta thut a nih kha!)
13. “Khawvel sumdawnna market-ah computer panga vel chauh a awm theih ka ring,” tiin 1943 khan IBM-a Board Chairman, Thomas J. Watson-an a lo sawi. (Rei lote hnuah chuan khawvel ram tam takah computer an siam chhuak nasa mai).
14. “Hun lo la kal torah chuan computer hi ton 1.5 bak a rit tawh lo’ng,” tiin 1949 khan khawlsiamtu hmingthangten chelh din rual lohva science hmasawn dan an lo sawi lawk. (Kutphah bawk tia lek computer rawn awm thei tur kha an lo ring pha lo tak mang e!)
15. “Kan ramah ram dang siam car 50 chuang zawrh mek a ni a, Japan auto industry chuan US market-ah hian hmun a luah tam hmel loh hle,” tiin Business Week chuan 1958 khan a sawi. (Japan company chhuak car an duh em em ta thuai mai a nih kha!)
16. “An rimawi kan duh lo, an guitar ri lah a thing si,” tiin 1962 khan Decca Recording Co. chuan the Beatles ho a lo hnawl a. (Kum khat hnu, 1963-ah mai chuan BBC TV-in Beatlemania (the Beatles) zai thiam zia leh an rimawi duhawm zia a fak ta mai si a. An rawn lar chho zel a, khawvel pumah an thang chhuak ta bawk a nih kha!)
17. “Hmeichhia Prime Minister a nih theih hun tur chu kum tam a la duh ang, keia dam chhung chuan a ni lo taw pang,” tiin 1974 khan Margaret Thatcher-in a lo sawi. (Kum 5 hnuah mai chuan, 1979-ah amah ngei hi British hmeichhe Prime Minister hmasa ber a lo ni ta si a. 1990 kum thlengin term 3 thlawt PM a thlantlin a ni. Ni 13 Nov. 2009 khan a thi.)
18. “Tu tan pawh 640 K hi a tawk mai ang,” tiin Bill Gates-an 1981 khan a lo sawi. (Tun laiah eng computer mah hi chuti anga tlem KB hmang a awm tawh lo va, file a leng tlem lutuk dawn avangin. Vawiina sawi ang chu ni sela, Microsoft Company neitu Bill Gates-a hian, “Mi naran tan 640 K x 106 (640 GB) a tawk” a ti tawh ang le.)
19. “Kan mamawh lo che, college pawh i la rap chhuak si lo,” tiin Hewlett Packard-an a company-a hna rawn dil Steve Jobs-a chu a lo hnawl. (A hnu deuh lawk, 1976 atang chuan Steve Jobs-a chuan Steve Wozniak-a nen computer man to ber pawl Apple Computer an lo siam chhuak thei si a.)
Hmawrbawkna:
Mithiamte leh mi ropuiten an lo sawi dik lo nasa the e! Dawt sawi satliah an ni ngawt lo va, an sawi hun laia thil awm dante leh an rilrua an ngaihdante an sawichhuak fuh em em tho a ni. Chutih hun laia khawvel awm dan leh thlek dante chu tidanglam thei leh mai khawpa mi ropuite thiltih avangin heng sawilawknate hi a lo dik loh phah tawp mai a ni ber. Tunah chuan, nangmah ngeiin chang 20-naah hian a hmawr lo bawk ve ang che.
I thiante emaw, i thawhpuite emaw, nangmah hmusittuten i chanchin an sawi dik zel dawn em ni ang?

20. na, kan belh teh ang.
Keini tlangmite zing ah, lungrualna, insuihkhawmna a awm thei tak tak dawn chuang lo. Kan in phelsin zel ang a, kan darh vek ang! Kan chhehvela hnam pui ten min lem vek ang. 2010 (Bawihtetea)
2020: Dawduai…
Van nuam dawn em!
Kan lo insuihkhawm ta, hruikhat vuanin leh lungrual takin kan leng za.
A ni khawp mai. A hun lai chuan thil hi sawi dik a har na ngiang a ni ang e.
He ti zawng hian ka han thai ve teh ang. Selna-ka zirtirtu tha tih ang deuhvin mite min sawiselna hi a hmang thiam tan chuan hlawhtlinna ropui tak a ni reng a ni. Kan ngaihthlak tak zawng zawng hi thil thleng dik tak vek an ni a, an hun lai a mila an sawi avangin tun dinhmun hian a dik lohzia a rawn tarlang mai a ni e.
Kei ka belh ve duh chu kan Zofate zingah hian Mi Ropui tak tak khawvelin a hmel tham an lo chhuak zel ang tih hi ka ring bur a ni.