Kum 2012 Huivalenthiam Group Debate
Thupui: “ Zofate Inpumkhatna atan Thiamna leh Literature aiin Hruaitute an pawimawh zawk ”
Sawitu pathumna: Pu B. Zarzoliana, Malaysia
Pu Chairman ka lawm e.
Vawiina kan thusawi ngaithlatu (Chhiartu) zawng zawngte chibai ka buk a che u. Kan thupui kan luhchilh hmain ka hmaa hnialtute thu vuakthluk tawh sa hmang khan thu kam-hnih-khat han tih rik ve ka duh a.
“Zofate inpumkhatna atan thiamna leh Literature aiin Hruaitute an pawimawh zawk”, tih chu ka hmaa hnialtu khan; Hmanlai Mizo khawtlang nun kilkhawr ber atanga hrutin Rom sawrkar vanglai chanchinah min luhpui a. La duhtawk mai lovin; khawvel indopui pahnihna hun laia Germany tlawm thu leh chumi atanga an HRUAITU-ten thuziak hmanga an ram an siam that thu te, Burma ram independence movement hruaitu Aung San-a pawh college a kal laiin maga
zine editor a nih tawh thute min hrilh a, a bengvar thlakin a ngaihnawm hle mai.
Chu chauh a la ni lo, lehkha ziaktu ropui Shakespeare-a thuziak chungchuanzia leh rilzia, khawvel literature-ah chuan pa ber a nih thu te, a thuziakin thil a tihtheizia te pawh min hrilh tel ta zel a, a van ropui tak em!!!
Mahse, Pu Chairman; A ngaihnawm te, a hrezau te, thuziak tha leh ril nazawng te, mi thiam leh mi ropui apiangte pawh Zofate inpumkhatna atan mi pawimawh zawk an ni lo, tih hi hre hmasa ila. Tin, Thiamna leh Literature hi kan hnualsuatin kan hnawl hauh lo. Thiamna leh Literature hian hringnun hi hmasawnna tlangchhipah a hlangkai a, nun engthawl leh zalenna a siam a ni, tih pawh kan hai bik na hek lo. Mahse, chu chuan Zofate inpumkhatna kawng min zawhpui si lo a nih hi!
Hetiang hian i han sawifiah dawn teh ang:-
Tun tuma kan thupuiah hian zawhna hlawm lian tak pahnih a inthukphum khiau mai..
1. Tute nge inpumkhat mamawh?
2. Chung inpumkhat mamawhte tan chuan engnge pawimawh?
Zawhna pakhatna khi chu kan thupuiah “ ZOFATE INPUMKHATNA ATAN ” tiin chiang taka tarlan a ni tawh. Chutichuan chung Zofa inpumkhatna kawng zawng mekte tana rahbi hmasa ber leh pawimawh ber zawhna pahnihna chhanna chu ‘ HRUAITUTE ’ tih hi a ni. Khawvel inpumkhatna tur emaw ram zalenna kawng emaw, kohhran leh thurin emaw sum dawnna lam emaw sawi kan tum lo va, kan thupui a ni lo bawk.
Zofa, hnam khat, chhul khat chhuakte inpumkhat tur hian eng nge pawimawh ber tih sawi kan tum a ni a, chumi chhanna chu hruaitute tih an ni. Thiamna leh Literatur hi a pawimawh zawk lo. Chu chu tunlai zo khawvel boruak tawn mek hian a tichiang khawp mai. Thuziak chi hrang hrang hmangin kan inrun mek a, tawngkam chhe thei ang berin kan inchirhtheh a, chem lova lu lak an sawi ang hlauh kan nih tawh hi! Chuti chuang chuan kan inpumkhat thei ang maw? Hnai lo mai. Dr. Than Bil Luaia’n damlo enkawl nan Sawipuia sana a mamawh lo ang chiah hi a ni e.
Thiamna hi rangkachak angin a hlu a ni, mahse chu thiamna chu chapopuiin, thiante hmuhsih nan, pawl thar din nan, hlepruk nan intihtheih nan kan hmang a, chu thiamna vek chu biakin-ah kan inkhawmpui a, tawngtai nan leh pulpit tlang thlenga kan incheina a ni tho bawk! Chu chuan, rinawm tak leh tlawmngai taka pawl lo kaihruai ve tang tang thin, hruaitute umdarhin thlahkhat unau min then hrang a, mahni mual maulah ek vuak pherh an sawi angin kan darh ta nuai mai zawng a nih hi! Zonun mawi, tlawmngaihna kan tihte chu a hming chauh mai. Bible thu lahin awmzia a nei thei tawh hek lo! Chu chu eng vang ber maw? Thiamna leh Literature kan tih, Zofate zinga virus hlauhawm lutuk tak vang hi maw le!
Abraham Lincoln chu rorelna inpui a luah dawn khan, a khawnbawl upa pakhat chuan “ Ka pu, miin an sawiselna che chu, “ Sawtiang lehkha zir thiamna pawh nei lo, mimawl sawn, engtin nge ram a hruai ang? an ti che a sin”, a ti a. Engdanga chhang ta lo chuan, Abraham Lincoln-a chuan “Pathian hian mimawl, lehkha zir thiamna nei lote hi a duh ber a nih ka ring, khawvelah chutiang mi chu a siam tam zawk si a”, tiin a chang a ni.
Pu Chairman, Hruaitute pawimawhzia chu he bungah hian i han nemnghet dawn teh ang. Zofate nun khawih danglam a, kan khawtlang mai bakah, ram leh hnam nun innghahna bul chu—Hruaitute an ni. Zo khawvel hlui atanga vawiin thleng hian hlimthla ang maiin hruaitu mamawhna thlarau hian min zui reng a. Chung hruaitu atan chuan khawdang leh ramdanga thiamna zir chhuak emaw; college leh University atanga degree khum ferfur kan phut hran lo. Hruaitu han tih ringawt hi Zofate rilruah chuan a ropui nghal em em a, mi mangang leh lungngaite tan pawh thlamuanna an tling thin. Chutiang khawpa hruaitu nihna zahawm leh ropui chu mihring tawng ringawt chuan sawifiah thiam chi rual a ni lo zawk ang. Hruaitute nunah hian a kaihhruaite tana thil tha; mihringin a tihtheih ang chi reng reng tihtheihna a awm kim vek turah kan ngai tawp mai.
Hruaitu chu Tlawmngaihnain a luah khat vek a, chu tlawmngaihna ti hlawhting tur chuan dawhtheihna, chhelna leh huaisena hrui chat thei lovin a nun a phuar tlat a. Englaimaha kang ve ngai lo, finna tuifim tak a nuna luang reng chu a hun leh a hmun dik takah a rawn parchhuak thin a ni. Khawtlang damna tur leh inpumkhatna tur a nih phawt chuan, thil hlauhawm leh harsatna engpawh a hmachhawn huam a, midang a phut ngai lo. Hamthatna leh vanneihna chu mipuiten dawng hmasa se, a ti thung.
Pu Chairman; A chunga kan sawi tak atang hian Zofate inpumkhatna atan hian Hruaitute an pawimawhzia hi tlemte chauh pawh kan lo varpawh ve a nih chuan, chu chu kan Debate hlawtlinna-ah ka ngai lo thei lo. L.Keivom thukhawchang ang deuhin, ‘Zawng lu rova dikri sei pui pui bel ang chauh kan nih chuan, thiamna lama kan hmelhmang pawh, piantharna hmaithinghawng kan vuah fur hlawm ang hian, belh chian hunah thil chhuanawm tak a ni lovang” a ti mathlawn lovin, Zofate zinga mithiam kan tih hian belhchian a dawl lo vang tih a va hlauhawm em? Literature pawh hian Zofate inpumkhatna leh inlungrualna min ei chhe mek a, hruaitu nihna leh a tihtur hre uk si lo, thiamna ki bul hmachhuantu, hruaitu ni lo HOTU nih duh lutukte avangin kan hnam hi timualpho a ni mek bawk. Chutiang mite chuan Zofate inpumkhatna tlang min tlenpui dawn lo mai pawh ni lovin, min tipumkeh zel zawk dawn a ni.
Hei hi, kan thu tlangkawmna ni rawh se. Tungchhova kal; lei hringfate hi kan nun a lo tawp hunah kan ruang chungah kan chanchin an la rawn sawi dawn a, chumi huna thu ngaihnawm ber tur chu ‘ Kan thiamna leh kan finna te, kan hausakna leh kan hmel thatnate ni lovin, kan dam laia kan khawtlang, kan hnam leh kan ram tana kan thil tihte” a ni zawk ang.
Chutichuan, “Zofate inpumkhatna atan thiamna leh Literature aichuan Hruaitute an pawimawh” tih hi Vawkpuiin thla a neih hma chu thudik kumkhua tur a ni e.
Pu Chairman; Ka lawm e.
.


Ni khawp mai,,Kanin pumkhat lo tih kan hria a.Inpumkhat tak tak turin kan chanchin kanin chhui duh leh tak tak bawk si lo va.Social Life leh Politic huikhawp kan tum thin hi ni berin ka hria kan inpumkhat theih lohna chhan.Social life ah chuan a fel hluam,buaina awm lo.Politic thil ang ah chuan thil hi felfai tak leh fimkhur taka tih a lo ngai tawh thina..chu chu a niang e Burma Enga/Mizo tawng hmang te buaina.
Thianpa Pazara eng eng isawitha thei lutuk, i thusawi zawng zawng kha ka thlawpmai. Keini Delhi pawh kan in pumkhat theilo a ni bermai, achhan chu Lushai, Mizo, Hualngo ah kan la buai a nia khua a varhar dawn in ka hria….. I thu rawn ka la duh a ni e.
I thianpa LC.hima
Delhi