Archive for May, 2008

By: Editor
Zoin website hian khawvel eng a enpui theih zelna atana a lungthu-sawhnghettu—Huvalenthiamgroup member atang hian mahni thlurbingna huang atanga hlawhtlinna avanga inlawmpui tur kan nei kumtin hi a lawmawm thin mang e.

Hei le, kuminah pawh Huiva member un tak—Rev. Lalchhandama, Tv. Lallawmkunga, leh Nl. Lalchhuanmawii te chuan kum hnih pum hlun lawih an zirna course chu tluang takin an kinpui ta. Tunah chuan an pathum hian pianna ram Burma lamah haw zai an rel tak thu, dawn a ni a. An zirlai course tluang taka an zawhnaah ZOIN hian a lawmpui tak zet a ni, tiin chhunzawm zel ila.. (more…)

About the author

By: Pu Vanlal Zawma
Yangon Zofate zinga Nargis vanga chhiat tawkte leh mi harsa zualte kan tanpui dan tlangpui leh Yangon Zofate chanchin tlem kan hriat atan ka han report ang e. Yangon khawpuiah hian Zofate hi kum tinin kan pung ve zel a, Bible School lama hnathawk te, Company lama thawk te, Kohhran huanga rawngbawltu te, Sawkar office lama thawk te leh Sumdawnga ei zawngte kan ni hlawm a.

Mi thenkhat chu Burma sipaia lo tang tawh thin, penson hnu pawha hawng leh ta lova Yangon-a awmhmun bengbel ta te pawh an awm nual bawk a ni. Tin, Duhlian/Mizo tawng hmang ngawt pawh hi inchhui chhuah vek a harsa hle. (more…)

About the author

By : Siam Mawii, Yangon.

Kan Pipute kum 1800 vela thlangtla lo let leh chuan an lalna hlui Bochung khua mi kuta lo awm tawh chu an luah leh thei a, kan lalna hmun kan luah leh ta tiin kan pu Lalhmingliana chuan a fapa hmingah Lalhmunluaha a lo sa a ni awm e. Lalhmunluaha chu tlangval a lo nihin Bochung atangin sa pelin an ram chhuak a, tuna Hmunluah khua, zoram thar velah khian a ni ang. A ram chhuak chuan khaw thar sah a hawn ta ni awm a ni.

A fapa upa ber Liansela, nausen duhawm tak (thla 5-7 vel a ni ang e) chu hruaiin a tupa, Chawngchhunaga Cherput leh Chawngdaia te, Kawlha te, Dodanga te sawmin 1876 kumah khan Bochung khawpui chhuahsanin Chawnghawih, Siallam, Saek khuate tlawhin, Tuichirh khaw luah hmun khuar hmasa zetin, khua an lo sat a. (more…)

About the author

Awle, CZZ ten website siam an tum thu hre tawhte chuan eng tikah tak rawn siam chhuak ang maw tiin kan thlir thup a. Tunah chuan a duh apiang tana lenluh theih turin an website thar www.chhaktiangzirlaite.info chuan

khaw eng a hmu ta e. (more…)

About the author

By: Van Lawmsanga, Secretary, 60th CND-Germany
Hei, 60th Chin National Day DVD Germany chu, Pu Thangzadal leh a thawhpui German Uni Student Video Professional ho puihnain siam fel a ni ta tih kan han puang a. Kan hriat theuh tawh ang khan, Ram dang atangin Zaithiam Nl. Sungtinpar, Thuamkhama leh Pi Daduhi te rawih an ni a, an zaithiam zia hi kei chuan ka-in ka sawi chhuak zo lova, mit ngeia lo hmu ve duh chuan tlawmngaia min leisak turin kan han insawm nghal duh a ni. (more…)

About the author

By: Pu Khalhliana (Mama), Yangon
Kum tin Yangon khawpuia cheng Zo hnahthlak Unaute insuihkhawm (YZTP) chuan a piancham, YZTP Day(Anniversay) May 01, 2008 khan Rev., Dr. Lalthan Liana hall, Yangon-ah ropui takin an lawm a.

He mi ni hian mipui 500 tha an pung khawm a, Intihsiakna leh infiamna chi hrang hrang hmangin intihhlimna an nei. Tin, Debate ropui tak neih a ni bawk a; a thupui a tan “Mizo tawnga hma kan sawn theihna turin, Thalaite aiin Nu leh Pa te kan pawimawh zawk” tih a ni a. Sawitu leh hnialtute an thiamin beng an titlai hle. (more…)

About the author

By: That Savunga, Chhinga Veng, Aizawl

Aizawl Post Vol.V.  No 112, dated 21st May, 2007 chhuaka Pu C. Ngura, White House, Chaltlang ziak ‘ TUTE NGE ZOHNAHTHLAK CHU’ tih kha Pu H.Zaneihsang, Churachandpur-a miin zawhna a rawn siam belh thu Aizawl Post Vol.V. No 175, dated August 3, 2007-chhuakah khan a lo lang a. Hemi thu hi amah Pu C. Nguran chhang turin min nawr angin ka han chhang dawn a ni. Pu Zaneihsanga’n a hriat thiam loh leh pawm harsa a tih ber chu Pu C. Ngura’n ‘MEITEI’ unaute Zo hnahthlaka a khung tel ve thu hi a ni a. Pu Ngura article hi ka lo chhiar ve loh avangin engtin nge a ziak tih chu ka hre lo a.

ZORO President Pu R. Thangmawia pawh hian Meiteiho Zo hnama chhiar tel hi a pawm bik lo. Kan Pathian Fakna Hlain, “Mipui an thuhmun fo thei lo, Dam leh damlo an awm thin;” a tih ang hian kan pawm duh dan hi a inthuhmun fo theilo hlawm reng a, Meiteiho Zo hnahthlaka pawm tute hian hriatna ( source ) tha tak kan neih ang hian a pawm ve duhlo tute pawhin chhan leh vang tha tawk tak neiah an inngai ve tho ang. Amah Pu H. Zaneihsang-in experienced tam tawk tak neiah a inngai ang hian Pu C. Ngura pawhin a nei turah ngai ila a hahdam thlak viau awm e.

Doctor G.A. Grierson chuan a lehkhabu hmingthang tak, ‘ THE LINGUISTIC SURVEY OF INDIA’ a tih ah chuan Zofate hi Mongoloid Stock, Tibeto-Chinese ( Sino-Tibetan an ti bawk ) Family, Tibeto-Burman Sub-Family, Assam-Burma Branch-ah Kuki-Chin Group hmingin min lo khaikhawm a. ( Vol.I, Part I & II leh Vol.III, Part III hi en la ) Tin, Meitei chauhlo pawh Nagate zinga mi then khat chu Naga-Kuki tiin kan zinga chhiar tel theih turin a lo khung ve bawk a. Chu mai a ni lo, Burma kan tih mai Kawl ho pawhin Nagaho hi Khampti Chin leh Somra Chin tiin Meitei ho hi Kathe (Kate) Chin tiin an lo sawi ve fo thin a ni.

Chu chu an ‘Office of Strategic Studies, Ministry of Defence record Political Situation of Myanmar and Its Role In The Region’-ah khungin ZOHNAHTLAK zawng zawngte chu CHIN COMPRISES ( 53 ) DIFFERENT ETHNIC GROUPS tiin min dah a, chutah pawh chuan Meitei leh Naga Unaute hi an lo telh ve leh bawk a ni. Kan hriat theuh angin kan thenawm Kawl kan tih mai ( Burmese )hoin Chin min tia, Vai kan tih mai ten Kuki min lo tih ve bawk avangin Dr. Grierson pawhin Kuki-Chin tiin min lo dah a nia, keimahni hnam hming veve kaihkawp mai a ni. Chu mai a la nilo cheu.

Revolutionary Council Sorkar hun lai pawh khan Gen.Ne Win chuan Union Day (India Republic Day ang hi)tana Felicitation a thawnah chuan “Burmaah hian hnam hlawm lian Major Ethnic 4 kan awm a, chungte chu Burmese, Chin, Karen leh Shan te kan ni. Upper Burmaah Burmese, Chin leh Shan kan inhrawn a, Lower Burmaah chuan Burmese, Chin leh Karen kan inhrawn” a ti.

He thlir dan atang hi chuan Meitei leh Naga mai bakah Kachin State-a hnam hrang hrangte pawh Chin ah hian a hmer tel tih a hriat a ni. Pu Singkhokhai ziak “ ZO PEOPLE and THEIR CULTURE” page 4-na ah pawh Kuki-Chin chi 44 a tarlan zingah a hmasa ber number 1-ah Meitei hi a lo dah ve bawk a ni. He chi hming 44 hi “The Chin Hills Regulation 1896” a Kuki-Chin tihin a huam tura dah chhinte an ni.

Pu C.Ngura hian Meitei tlangval, lehkha thiam sang tak veve kum enge maw zat a lo kawl tawh a. Anni hian kum khat lek chhungin Mizo |awng ( Duhlian dialect ) hi an thiam hle hman a.Kan tawng hi inhnaih tak a ni an ti. Tin, Meitei mi pakhat ka hriat ve pawhin, “ Manipura Hmar, Paite leh Thahdo ho hian Mizo inti vek thei se chuan, keini Meitei ho pawh hian tun leh tunah nilo mah se, eng tikah emaw chuan Mizo Society hi kan zawm ve mai lo ang a tih theih loh,” a ti bawk. Pu Zaneihsanga sawi Meitei hel rualin Hmar hmeichhia an pawngsual thu a han sawi kha hnam hrang nihna vanga inlainatna tel miah loa tih angah a ngai a ni mai thei a.

Hnam nihna ( identity ) leh terrorism hi ngaihfin loh theih a tha khawp mai. Hinduism zui avanga Aryan Civilization enge maw chen an lo tawmpui tak avang hian Aryanah an inngai tak tak thei bik lo a ni tih hi an sawi fo bawk niin a hriate chuan an sawi thin a ni. A hnuaiah hian CHIN/ZO GENERIC TREE- kan han tarlang anga, tute hi nge ZOFATE chu tih leh tute nge kan unau hnai vai te chu tih pawh a lang fiah deuh mai thei. Hetah hian ZOHNAHTHLAK zawng zawng kan la kimlo mai thei a, hmaih a awm tih hriate chuan min han finchhuah thei nghe nghe ula, kan lawm hle ang. Hriat a awl nan keimahni nena inkungkaihna nei bik chu RED / BOLD TYPED-in kan tih lan hi.

 

 

CHIN/ZO GENERIC TREE

MONGOL

TIBETO-CHINESE / SINO-TIBETAN FAMILY MON-KHMER FAMILY

TIBETO-BURMAN SUB-FAMILY THAI-SHAN-CHINESE SUB-FAMILY

HIMALAYAN BRANCH ASSAM-BURMA BRANCH NORTH ASSAM BRANCH

BODO BURMESE CHIN/ZO KACHIN KAREN LOLO NAGA SAK
Boro Arakanese Central Jingpho Bwe Ahi Central Andro
Bru Burmese Meitei Laphai Kayin Aka East Chairel
Chutya Chaungtha Naga-Kuki Lashi Kayinphyu Ako Naga-Bodo Chak
Dimasa Davoyan Northern Lathong Monnephwa Kwi West Chakma
Garo Dhanu Old Kuki Maram Monphwa Lahu Daingnak
Kachari Inntha Southern Marip Pagu Lisaw Ganan
Koch Maingtha Maru Palechi Lolo Kadu
Lalung Man-aung JNkhun Sagaw Miao-tsi Loi/Lui
Moran Mogh Phuntsi Saphyu Muso Sak
Rabha Myeik Rawang Sho/Pwo Phun Sengmai
Reang Rambre Szi Talay-phwa Pyen Taman
Tripuri Taungtha Tamang
Yaw Tongjynya

ZO ( KUKI/CHIN ) SUB-GROUPS

Meitei Zo Northern Zo Central Zo Old-Kuki/Zo Naga-Kuki/Zo Southern Zo
Old-Meitei Aimol Bawmzo/Bawm Bawng Khoibu Ah-nu
New Meitei Anal Gunte Bawngcher Khoirau Asho(Khyang)
Changsan Khiangte Biate Kolren Chinbok
Chohte Khawlhring Chaimal Kwoireng Chinbon
Chongloi Khualsim Chaw/Pualnam Maram Chindwe
Gangte Lai Chiru Maring Chinme
Gualnam Laizo Chorai Mikir Chongtu
Guite Mara/Lakher Darlong Myangkhang Kaukadang
Hiroi Lautu Hallam Sopvoma Kaungtu
Kamhau Lente Hmar Tangkhu Khaungtso
Lamgang Lungzerh Hrangchal Khaungtu
Misau Lusei Hrangkhol Khumi
Molsom Mi-e Jongte Kwenam
Naulak Ngawn Kaipeng Laingtu
Paite Pangkhua Khelma Ledu
Pautu Renthlei Khochung Matu
Ralte/Galte Senthang Khol
Mro/Mria
Sihzang Sim Khothlang Saingbaung
Simte Tlaisun Mualthuam Sittu
Sukte Tlau Purum Tamang
Thahdo Zahau Ranglong Ta-Oo
Vaiphei Zangiat Sakechep Taungtha
Vawkhmai Zophei Tarao Welaung
Zou Zotung Tikhup Yindu/Dai

Kan hnam hming sawi dante pawh hi siam that a ngaiin ka hria; Entirnan: Nation hi Hnam tih nan kan hman chuan Tribe hi Chi, Clan hi Kuang tiin sawi ve tawh thin ila, hei hian kan hnamah a tha zawnga inpumkhatna, unau theuh kan nih zia a tilang chiang leh zual ngei ang. Mizo or Zo hnam ( Nation )ah Hmar, Paite, Lusei etc.Chi te kan awm a, Lusei Chi-ah hian Chawngte, Chhangte, Hauhnar, Sailo etc. te hi a Kuanga te chu kan ni leh mai. Hetiang zel hian Hmar Chi-ah te, Thahdo Chi-ah te pawh an ni kan tithei ang chu!

Pu H.Zaneihsanga khan “… tawng kam bungrua mal hnih khat in-an vanga Zo Hnahthlaka khung” ti ang zawngin a la a ni mai thei. Kan han sawi tak LINGUISTIC SURVEY OF INDIA ah khan zawng se, Meitei tawng leh Zohnahthlak chi hrang hrang tawngkam bungrua in-ang lai chu 70%-80% an tling ang. Hetiang chin hi Grierson-an Group khata a khungkhawmte chu an ni deuh ber. Sub-Group khata mite phei chu 75%-95%-in kan inhnaih leh zual niin Linguist te chuan an sawi a ni.

Sa phun hranna hian unaute inkarah literature-ah leh culture-ah hmelhmang a tidanglam vek thei tih kan hriat tlan a duhawm hle.Anni Meitei unaute chu sawi loh, Burma ram phaizawla khawsa rei tawh kan Asho ( Khyang ) unaute pawh Buddhism an zui avangin pawnlang taka en chuan kan in-anna tlem tawh tak a ni. Bangladesh Chittagong Hill Tracts-a kan Khyang Unaute pawh khu kan unaute an ni ang tih rin har khawpin an danglam ve tawh bawk.Meiteiin Hinduism an zui vanga Aryan hnahthlaka an inchhiar tel duh ta ang tho hian heng kan unau Asho ho te pawh Buddhism kaltlangin Kawl emaw an nih tih tur khawpin Aryan culture leh civilization-in a chimral ral lek lek tawh pawh tam tak an awm ve tho a ni.

Mahse, hnama chiang tan sakhua emaw, pawl emaw daidan theih kan ni lo. Hnam tin hi sakhaw hrang hrangah kan inten darh thei a, keini pawh kohhran hrang hrangah kan inthen darh ve tho mai hi. Tunah lek phei chuan kohhran pawn lam ( Israelite ) thleng thlenga pen chhuakte pawh kan awm tak hial dan atang hian a hriat hle a ni. Israel rama lo zu awm rei tawh, Mizorama rawn chuang chhuak ve ngailo pawh an kal hmaa an nunphung nen chuan a inhlat tawh ngawt ang.

A tawp ber atan chuan Meitei mai nilo Chaimal an tih Tripura khawthlang tawpa cheng mi tlemte, Bangladesh chan lama tam tham ve tak khu Kuki chhungkuaah min lo dah sak tu an awm a, miin inunaute an ni min tih na na na chuan ’ngahnge kan khung loh bik ang? tiin ka sawi duh hial a ni. Guwahatia kan kal tumin Silchar atanga kan chuanna Sumo-a chuan ve min diltu police pakhat chuan Chaimal a nih thu leh an chheh vela mi ten Kuki tia an lo koh thin thu a sawi. Hei bakah West Bengala Totos hnamte nen pawh khuan kan inhnaih ang reng viau a sin, I ngaihtuah ve ngai em???

About the author

Type chhawngtu: LK
Hmangaih leh duh ber…(He tah hian ka hming a ziak a), A hmasaberin hming mawi ber Isua hmingin chibai ka buk a che. Tlinlohna te leh zahna na men lo chuan i hnena thusawi lo tur hian min phuar bet zo ngang lo chu a ni ta ber e. Ka laka beisei awma i awm vang pawh ni hoh lovin, keimaha thil awm zawk chu ka han hrilh ang che.

Tuipui boruak te leh tuipui boruakte chu chhun zan zawma inchhim tawn turin an tleh heuh heuh thin a. Hetiang thlifim (more…)

About the author

By: Dika
Chin Femine Emergency Relief Committee (CFERC), Mizoram-India chuan Canada Dollar $5,555.00 (Sangnga leh zanga sawmnga—panga), Chin Christian Fellowship of Canada ten CHIN State Mautam tam tuarte tanpuina atana May 17, 2008-a an thawn chu fel taka an dawn tawh thu, dawn a ni.

Tunlai pawisa thleng rate nena thlengin tanpuina an dawn hi Rs. 229,497.09 (Nuaihnih leh singhnih—sangkua zali sawmkua pasarih leh 9 cent) a ni. CFERC hi Chin State, Burma khaw hrang hranga Mautam tam tuar, (more…)

About the author

By: Muantea
Awle, kan nghahfak T. Melody Album chu a lem entheihin VCD-ah an rawn siamchhuak ta. Tahan-a ka awm laiin TSO Music Production CEO, Pu Ni Lian Sanga nen kan inkawm a; kan inhmuh ve leh thudang sawi set set lovin, VCD thar chungchang ka han zawt nghal chawt a. A ni pawhin VCD puitlin a nih tawh thute leh an lo inpuahchhah dante hahipin min lo hrilh ve bawk a.

He VCD an inbuatsaih nan Burma cheng Nuai 30 chuang an sen thute ka’n hre leh zel chuan ngaihtuahna nasa tak min pe a. Tunlai Burma ram eiin harsat ziate ka han ngaihtuah puiin an inpekzawhna hi ropui ka ti lo thei lova. Musician-te pawhin mahni hlawkna em miah lova, Zoram rimawi khawvel (more…)

About the author

By: Nl. Mahlimi
Kumin chu Pathian zarah Lo leh Huan thlai siamna hun tha ka nei thei a. A hlimawm hle mai. Kan hmanlai pi pute eizawn dan te hi a nuam ve riau tih ka hmu chhuak a. Mahni huan thar ngat han ei a, a rah han seng nawmzia-te ka hre thar a. A hlimawm riau a sin. Tun hma zawng chuan Thal huan siam nachang kan hre lo va. Huan thlai ei tur kan van thin. Alu (Potato) leh Dawnfawh phei chu keini Mizo pa chin turah kan lo dah ngai lo va.

Amaherawhchu, Leiletpa pawh hma kan lo sawn ve zel a. Alu-te, Dawnfawh-te, Tomato-te, Parbawr-te, Zikhlum-te leh Purun-te mahni ei tur mai bakah Tamu lam leh hmun danga thawn chhuah or zawrh chhuah tur kan lo thar ta nual mai. Leilet chauh nilovin thlai dang chin dan kan thiam thar zel a. (more…)

About the author

By: Pu Vanlal Zawma
Hei a hnuaia thil ret kai vel hi lo thlir ve mai mai teh u. Nitin ei chawp zawng tan chuan hah thlak tak zawng a ni. Nitin inhlawhfakna tur a awm loh phei chuan nghei a ni mai. Bold letter hi vawin rate a ni a, bold loh zawk hi thli tleh hlim chhawn (kan hnung kar) a mi a ni. (more…)

About the author

BY: ZOIN Editor
Zinglam dar hnih vel a ni a, hna atanga ka haw email ka han hawng chiah chu “Dika, tlawmngaih chhuahin Huivagroupmember atanga tlawmngai tura chancho kan inruat ho kha, email nilovin phone nen ngeiin lo dawr kual thei vek la, tichuan ZOIN website lamah report rawn ziak leh thei la, a va tha awm em, Ngei ngeiin aw!!!” tiin kan hotupa, Pu Vanlal Zawma’n order min rawn pe mauh mai a. Ka E-heu na sa.

Dik tak chuan hetiang kawnga tlawmngaih chhuah tura tlangautu nih hi inthlahrun awm ka tih hle bakah hrehawm pawh ti ve thin tak ka ni a. Mahse, Rangoon lama kan chipui, tanpui ngaite chhawmdawlna tur kawng a ni a law’m tiin “Pu ber thu ang hian ni rawh se” tih leh ka phone card neihsa ziah hawn ka rual a, tiin kam ka han keu hmasa e. (more…)

About the author

CWI: Irrawaddy delta a chhanhimna pawl chuan tanpuina— ei-leh-in tur tlem an dawn thu an sawi a. Marawhchu, Emergency tanpuina dang a lo thlen thuai loh erawh chuan mihring sangtel nunna hi chhanhim anih dawn loh thu an sawi. Thuneitu Sipai hian Internatioanl atanga tanpuina lo kal tur hi an thlahlel em em nachungin tanpuina rawn sem tura inpuahchah ho erawh ram chhung luhphalna an la pe lo a ni. (more…)

About the author

By: ZOIN Editor
Kan ram (Burma)-in thlichhe tleh nasa taka a tawrh avanga khawvel a nghawng zia chu kan hre tlang ang a. He thlichia hian kan hnahthlakpui unau thenkhatte pawh in-leh-lo chan khawpin a nuai tel a ni. Kan pi leh pute hunlai atang tawh a, tanpui ngaite intanpui tawn thin khawtlanga seilian kan nih angin, an bulhnaia awm tlawmngai pawl—YZTP (Yangon Zofa Thalai Pawl)-ten an theih ang angin an chhawmdawl a. Chhungkaw khatah Ks. 10,000 zelin, chhungkhaw 11 te hnenah an tanpui a ni. (more…)

About the author

By: Rev. Lal Sawi Vula
Vawikhat chu thumal pakhat, khawvela tawngkam mawi ber an zawng a, pakhatna atana an thlan chu “Nu” (Mother) tih hi a ni. Nute Ni lo tleng tur hi, nute min hmangaihna leh chawimawina kan lantirna ni atan kum tin kan nghakhlel hle thin. Mitin tan erawh chuan lawmna ni a ni kher lo vang. Amaherawh, nute hian chawimawi leh ngaihhlut an phu hle a, Nute Ni mai ni lo, a aia nasaa chawimawi hi an phu a ni. Chhungkuaa hluber anni a, hei hi pate hian kan hre lo fo thin. Pate hian nupuite aia smart zawk leh pawimawh zawkah kan inngai fova, heivang hian chawimawi an phu (more…)

About the author