CHIN NATIONAL DAY KA HMUH DAN

February 17, 2012
by zoin

CHIN NATIONAL DAY KA HMUH DAN
By Vanlal Zawma, UAE
February 17, 2012

Chin National Day a hnai ta bawk a, ngaihtuah neuh neuh tur a tam leh ta hle mai. Chin National Day (CND) chanchin leh a lo dinchhuah dan thuziak chi hrang hrang chhiar tur pawh kan nei ta nual mai. Mithiamte ziak ka chhiar atanga Chin National Day in min hriatchhuah tir thin leh ka hmuh dante ka’n ziak chhuak ve leh nawk nawk ang a, chhiartute tan tangkaina eng emaw tal a nei ve hlauh ka beisei. Hetiang hian bul ka’n tan ang e:

1. Chin National Day hian CHIN mite chu Democracy kal phung dik tak zui duh mi kan nih zia min hriat thar tir
2. Chin National Day hian CHIN mite hnam anga kan din khawchhuah a pawimawh zia min hriat chhuah tir
3. Chin National Day hian Pang Long Agreement a kan chanvo neih kha min hriat chhuah tir
4. Chin National Day hian Kawl kut hnuaiah kan kun ngai lova keimahnia ram hran neiin kan awm thin tih min hriat tir
5. Chin National Day hian CHIN mite puithu-na leh zahawmna a lan chhuah tir

Ka ngaihtuahna a kal thui chang phei chuan Pang Long Agreement haidera Kawl sorkarin min hlamchhiah dante ka zu hrechhuak leh a, Kawl ho chungah ka rilru a na thar leh thin a ni. Kei mah ang bawkin mi tam takte rilruah pawh a thar ve in ka ring. Chuvangin Chin National Day hi CHIN mi zawng zawng tan thil tangkai leh pawimawh tak, CHIN mite inlungrualna siamtu leh CHIN mite hnam hmangaihna rilru neih tirtu a ni tih a chiang em em a ni.

Pang Long Agreement ah kha chuan Kawl, Shan, Kachin leh Chin te kha ang khat (equal) vek kan ni a, tumah sang zawk leh hnuaihnung zawk awm lovin leh lungrual takin Union of Burma tih ram chu kan din ho a ni. Kawl ho vervek hian min bum dah palh ang tiin Pang Long Agreement an siam zawh hnuah pawh, a nemngheh nan kan Pu, Vawmtu Mawnga khan March 4-6, 1947ah Chin-Burma Friendships meeting a neih pui nghe nghe a nih kha. Chu mai duh tawk lovin Pang Long Agreement ah hian Kawl ho an rin awm loh a, tlang chung mite chu an kuthnuaia min dah hlauin March 18-20, 1947 niah Supreme Council of the United Hills People (SCOUHP) tih chu President ni ta Sat Shwe Htaik hovin an lo din hial a ni. Mahse chung zawng zawng chuan awmzia reng reng a nei thei ta lo a nih ber hi.

January 4, 1948 ah chuan Independent chu kan han hmu ta ngei mai a, Pang Long Agreement ang taka kan kala Chin mite pawh mahnia kan inawp hran ve theihna turin kan inlungrual hmasak a tul a ni tih hriain Pu Vawmtu Mawnga – Chin Afairs Minister hmasa ber leh a pawlte chuan Tedim, Falam, Halkh-ahte kalin mipui ngaihdan an la khawm a, mipui tam zawkte chuan Tribal Cheifs lalna (lal chhungkaw bik rorelna) chu tih tawpa mipuite rem tih anga lal tur pawh tlan zel chu tha an ti hlawm a. Chu mi nemngheh nan February 18-20, 1948 ah Chin Special Devision khawpui Falamah Conference neih a ni a, khual lianah President Sat Shwe Htaik pawh sawm a ni bawk. Chu mi ni chuan mipui 5000 kal khawm zingah mi 4983 te chuan Lungrual taka kut insuihin Democracy dan hmanga inawp chu rem an lo titlang ta a ni. Rem tihna banphar ve duh lo mi 17 te hi Tribal Cheifs families memberte an nih a rin awm.

Democracy dan hmang tura Chin mipuite lungrualna ni chu Chin National Day ni turin Parliment rorelnaah theh luh a ni leh a, Burma ram pum parliment rem tihnain February 20 chu Chin National Day atan hman a lo ni ta a ni. He mi ni February 20 hian Chin Special Devision (tuna Chin State) pumpuiah office khar (public holiday) vek a ni. Tichuan, 1951 ah Mindat khawpuiah Chin National Day chu hman tan a lo ni a, chu mi tum chuan Burma Governor U Nu pawhin khual lian chanchangin a hman pui nghe nghe a ni. Pang Long Agreement nena inzawm tlat a nih avangin a hun laia Parliment pawh hian Chin National Day hi hmang ngei turin a lo tawmpui a ni.

Chin National Day hi CHIN mipuite tan a tangkaiin a pawimawh em em a ni tih chu Kawl sorkar hian Chin mipuite aiin a hrechiang zawk a, chuvangin Chin National Day hmang lo turin kawng chi hrang hrangin min khap beh sak thin a ni. A thua min hneh loh chinah thuneihna leh thil tihtheihna hmangin min vo a, min rap bet ta zel a nih ber hi. Kan pu, Vawmtu Mawnga hun lai atang tawh khan Chin National Day hi hmang lo turin an lo thlem a, mahse kan pute kha a thu mai maia biak bum theih an ni lo. Sipai chakna leh thuneihna erawh chu tumahin kan hnial theih loh avangin vawin thlengin zalen takin Chin National Day kan hman theih loh phah mai zawk a ni.

Chin National Day kan hman chhung chuan Chin mite hi Kawl hovin an kut hnuaiah duh duhin min rapbet thei dawn lo a ni tih an hriat ve kiau avangin Gen. Ni Win-a sokarna lak chin (Revolutionary Council Sorkar) phei kha chuan na sa takin a do va, Chin National Day chu min thai bo sak a tum ta a ni. General Ni Win-a chuan tihian lehkha a thawn a: “Chin hnam hruaitu zahawm tak Pu Vawmtu Mawng, Chin Hills tlang sang tak leh khaw vawt takah khan, he puanlum (Bandola Blanket) hi sinin Chin Hills Day hi lo hmang ve tawh thin ang che” tiin. Mahse Pu Vawmtu Mawnga chuan tihian a chhang let a; “Pu Chairman zahawm tak, Chin Hills tlang sang tak, thlasik khaw vawta he Blanket (puanlum) nena Chin Hills Day hman ai chuan ka tapchhak meilum ai chung hian CHIN NATIONAL DAY hi ka lo hmang zawk mai ta’ng e” tiin a ziak a, a Blanket (puanlum) chawp chuan a thawn kir leh hmiah mai a ni. Kan pu hi a huaisen tawk hlein ka hria.

Mi thenkhatin February ni 20 chu Tribal Cheifs ho Lal tlawm ni, an thuneihna tihtawp sak ni leh an lungchhiat ni a ni a, keini hovin lawmna ni anga kan lo hman chiam hi thil mawi lo tak a ni. Kan pute leh min lo uap lum hmasatute thlavang pawh kan hauh a tul tiin February ni 20 chu a lung che zawngin an ngaihtuah a, Chin National Day chu a nawmnah zawngin an sawi chawk thin. Nguntaka kan ngaihtuah chuan he tizawnga sawi ching ho hi chu mahni tanghma sial emaw, hnam hmangaihna tak tak nei lo leh Lal kham lo ho an ni chawk thin a, an thusawi pawh ngaihthlak lo mai a tha zawk awm mang e ka tihial thin.

Chin National Day hi CHIN ka ni intite tan chuan a pawimawhin a hlu a, kan hriat reng tur leh kan hman ngei ngei tur ni bik a ni. Chin mite hnam anga kan lo din chhuah leh theihna tur leh kan pi-pute min hnutchhiah kan ram leilung chungah keimahni ngeia ro kan inrel ve theihna tura chakna min petu, Union of Burma (Myanmar) ah hian lakluh chawp leh a tawng a puia tel ve mai kan nih loh ziate min hriat chhuah tir a; chu mai bakah Kawl ho kuthnuaia kun tur kan nihlova mahni kea ding hrang ngei tur kan nih zia min hriat chhuah tirtu ni pawimawh tak a nih avangin CHIN NATIONAL DAY hi kan awmna hmun apiangah khawvel tawp thlengin kan hmang zel tur a ni tih chu ka hmuhdan a ni. Chin National Day vul reng rawh se.

2 Comments

  • Puitea says:

    Ka thian Zawma hi chu aw… hetiang thu lamah hi chuan ziak tha thin e. I tawngkam takin ” Maipawl kan pu leh lawih mai…”. Han thawh belh zel teh khai…thangthar hriat zel a tan….

  • Buizoapu says:

    I ziak thain i ziak ngaihnawm thiam hle mai

Next Post
»